جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی

چکیده متفکران و نویسندگان داخلی و خارجی با توجه به اهمیت و تاثیرات ارای سیاسی آیت الله خامنه ای را از رویکردهای مختلف مورد تبیین قرار داده اند. یکی از این روش، بهره گیری از نظریه اسکینر است. در واقع سوال و هدف محوری این پژوهش است که با توجه با نظریه اسکینر، سیر تحول اندیشه سیاسی آیت اله خامنه ای بخصوص درباره ولایت فقیه چگونه قابل تبیین است. با روش تبیینی می توان گفت که منظومه معرفتی اندیشه سیاسی مقام معظم رهبری همچون خداشناسی، انسان‌شناسی، هستی‌شناسی، معرفت شناسی و غایت‌شناسی در چارچوب اندیشه سیاسی اسلام مورد بررسی قرار گرفته است. سپس با اشاره به تلازم نظر و عمل در اندیشه سیاسی ایشان مواضع در باب وجوه ولایت فقیه در پنج دوره مورد بررسی قرار گرفته است. می توان گفت که مواضع مقام معظم رهبری در باب نظریه ولایت فقیه را باید در دو بعد فکری و اجرایی در نظر گرفت. از بعد فکری با معرفتی تغییر ساختاری در اندیشه سیاسی ایشان در سیر تحول دو.ره جمهوری اسلامی پدیدار ندشه است اما با توجه به ماهیت امور اجرایی ایشان(ریاست جمهوری یا رهبری) و ماهیت تهدیدات داخلی و خارجی و لزوم توسعه کشور دیدگاه های ایشان دچار دگردیسی شده است. این دگردیسی را می توان از ابعاد مختلفی همچون اختیارات، عرصه خصوصی و عرصه عمومی، مشروعیت و مقبولیت، کارامدی و مصلحت اندیشی صورت بندی کرد.

چکیده تحول سیاست خارجی چین در دهه اخیر بیانگر گذار از رویکرد «پرهیز از مداخله» به کنشگری فعال و شبکه‌محور در محیط پیرامونی است. منطقه غرب آسیا به دلیل جایگاه ژئوپلیتیکی، منابع انرژی و موقعیت ترانزیتی، به یکی از کانون‌های راهبردی این تحول بدل شده است. پژوهش حاضر با بهره‌گیری از چارچوب مفهومی «سیاست همسایگی» به تبیین سیاست خارجی نوین چین در غرب آسیا پرداخته و ایران و ترکیه را به‌عنوان دو مطالعه موردی مقایسه‌ای بررسی می‌کند. پرسش اصلی آن است که سیاست چین در این منطقه چگونه در قالب منطق همسایگی ژئواکونومیک قابل تبیین است و چه عواملی تفاوت الگوی تعامل چین با ایران و ترکیه را توضیح می‌دهد؟ یافته‌ها نشان می‌دهد چین در قالب پروژه کلان کمربند - راه ، راهبردی مبتنی بر تعمیق وابستگی اقتصادی، تنوع‌بخشی به مسیرهای ترانزیتی و موازنه‌سازی نرم در برابر نفوذ ایالات متحده آمریکا اتخاذ کرده است. در این چارچوب، ایران نقش شریک ژئوپلیتیکی در موازنه با غرب را دارد، در حالی‌که ترکیه بیشتر به‌مثابه گره لجستیکی و اتصال‌دهنده اوراسیا تعریف می‌شود. پژوهش نتیجه می‌گیرد که سیاست همسایگی چین ماهیتی عمل‌گرایانه، شبکه‌محور و غیرائتلافی دارد و مبتنی بر «موازنه ژئواکونومیک تطبیقی» عمل می‌کند.

چکیده فرهنگ سیاسی به معنای ساختارها، ارزش‌ها، ایستارها و احساسات نسبت به سیاست و رفتار سیاسی در جامعه است.باتوجه به اهمیت فرهنگ سیاسی ، پژوهش ذیل با استفاده از روش تحلیل گفتمان لاکلاو و موفه به مطالعه فرهنگ سیاسی روشنفکران دینی ایران پس از انقلاب اسلامی می‌پردازد. جامعه آماری شامل 20 متن از پنج روشنفکر دینی است. یافته‌ها نشان می‌دهد که دال مرکزی گفتمان این روشنفکران «نقد قدرت سیاسی» بوده، که که با دال‌های شناور شامل «آزادی»، «حقوق انسانی»، «گفتگو و نفی خشونت»، «جامعه مدنی» و «نقد سنت» مفصل بندی شده است که در چارچوب دال مرکزی معنا می‌یابند. این گفتمان بازتابی از فرهنگ سیاسی مشارکتی است که بر پایبندی به ارزش‌های مدرن مانند حقوق بشر، کثرتگرایی و عقلانیت انتقادی استوار است. روشنفکران دینی با تأکید بر سازگاری دین و مدرنیته، به دنبال بازتعریف رابطه بین سنت و تجدد در فضای سیاسی ایران هستند. نتایج پژوهش حاکی از آن است که این گفتمان نقش مؤثری در شکل دهی به تحولات سیاسی و اجتماعی ایران پس از انقلاب داشته و چالش‌های پیشروی توسعه سیاسی را با نگاهی انتقادی و اصلاحگرانه بررسی می‌کند

چکیده تقابل سنت و مدرنیته در ایران به صورت منسجم و گسترده در اواخر دوره ناصرالدین شاه شکل گرفت و در دوره مظفرالدین شاه با استقرار نظام مشروطه به ثمر نشست؛ آن هم در جامعه‌ای که اکثریت آن را توده مردم بی سواد و رعیتی تشکیل داده بود که در برابر ظلم و استبداد، پناهی جزء جامعه دینی نداشتند، از این جهت روشنفکران دینی می‌توانستند نقش قابل توجهی در آگاهی مردم داشته باشند. بررسی جایگاه مردم و خود انتقادی در اندیشه روشنفکران دینی عصر مشروطه در خاطره نگاری‌های آنان موضوع این پژوهش می‌باشد. سؤال اصلی این پژوهش این است که روشنفکران دینی در خاطرات خود نسبت به مردم و عملکرد آنان در مواجهه با مشروطه چه اندیشه‌ای داشته‌اند؟ و آیا نسبت به عملکرد خود در راستای آگاه کردن مردم با مبانی نظام مشروطه انتقادی داشته اند؟ فرضیه این پژوهش بر این اساس است که روایتی که از مردم در آثار این روشنفکران دیده می‌شود نشان از نقد و جهل مردم دارد و خود انتقادی روشنفکران دینی با توجه به داشتن یانداشتن تعلقات حزبی وخط فکری خاطره نگار متفاوت بوده است. روش تحقیق توصیفی_تحلیلی است. با بررسی جامعه آماری که شامل12 خاطره نگاری است، مشخص شد تعلق داشتن یا نداشتن رویکرد حزبی روشنفکران دینی نقش مؤثری در جایگاه مردم در خاطره نگاری‌ های این گروه از روشفکران عصر مشروطه داشته است و بیشترین خود انتقادی متوجه گروه بدون داشتن رویکرد حزبی است. همچنین جهل و نادانی مردم در امور مختلف سیاسی، فرهنگی و اقتصادی مورد توجه روشنفکران دینی بوده است.

چکیده پیوند میان اعتماد اجتماعی و مشارکت سیاسی یکی از مباحث اساسی جامعه‌شناسی سیاسی است. پژوهش‌ها نشان داده در جوامع با سطح اعتماد اجتماعی بالا، میزان مشارکت سیاسی نیز بیشتر است و سرمایه اجتماعی از طریق مؤلفه اعتماد نقش کلیدی در این رابطه ایفا می‌کند. اعتماد اجتماعی نه تنها تعامل فردی را تسهیل می‌کند، بلکه موجب تقویت همبستگی اجتماعی، اعتماد به نهادها و پشتیبانی از نظام سیاسی می‌شود؛ بالعکس، فقدان اعتماد اجتماعی مشارکت سیاسی و کنش جمعی را کاهش می‌دهد. پرسش اصلی آن است که آیا کاهش اعتماد اجتماعی، بویژه اعتماد به نهادهای سیاسی، با کاهش مشارکت سیاسی در سه دوره آخر انتخابات ریاست جمهوری رابطه معناداری دارد؟ یافته پژوهش نشان داد میان اعتماد اجتماعی و مشارکت سیاسی رابطه مستقیم و همبستگی مثبت وجود دارد؛ به‌عبارت دیگر، سطح مشارکت سیاسی تابعی از میزان اعتماد شهروندان به نظام سیاسی است. برای تحلیل این رابطه، مشارکت سیاسی در انتخابات ریاست‌جمهوری ایران در سال‌های ۱۳۹۶، ۱۴۰۰ و ۱۴۰۳ با استفاده از نظریه سرمایه اجتماعی رابرت پاتنام و وولکوک مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان دادند که علاوه بر وجود همبستگی میان اعتماد اجتماعی و مشارکت سیاسی، عدم توازن در توجه به انواع سرمایه‌های اجتماعی درون‌گروهی، برون‌گروهی و ارتباطی یکی از مهمترین عوامل کاهش اعتماد اجتماعی است. این عدم توازن باعث کاهش اعتماد شهروندان به نظام و در پی آن، کاهش مشارکت سیاسی آنان شده است. چنین رابطه‌ای سبب چرخه معیوب کاهش اعتماد، کاهش مشارکت، تضعیف مشروعیت، تشدید بحران‌ها و کاهش بیشتر اعتماد می‌شود.

چکیده این مقاله با رویکرد تحلیل چارچوب‌گذاری سیاستی، مسئله حجاب در ایران را به‌مثابه میدان منازعه چارچوب‌ها بررسی می‌کند؛ منازعه‌ای که در آن، معانی متفاوتی از زن، آزادی، عاملیت و کرامت در قالب دو گفتمان متقابل بازنمایی می‌شوند. مقاله با اتخاذ چارچوب نظری استعمارزدگی قدرت نشان می‌دهد چگونه سیاست کشف حجاب اجباری رضا شاه، چارچوبی استعمارزده از زن مدرن را در ایران بنیان نهاد که در آن، «قابلیت دیده‌شدن» به شاخص زنانگی و نشانه پیشرفت فرهنگی تبدیل شد. در امتداد تاریخی این روند، در سال‌های اخیر قدرت‌های متخاصم کوشیده‌اند از طریق سیاست‌های تهاجمی فرهنگی و رسانه‌ای از همین چارچوب برای بازنمایی زن ایرانی بهره گیرند. در برابر این چارچوب تاریخی و معاصر، مقاله با تکیه بر یافته‌های علمی در روان‌شناسی و مطالعات جنسیت مفهوم رفع شیءپنداری را به‌عنوان چارچوب سیاستی متقابل معرفی می‌کند. شیءپنداری نه پدیده‌ای فردی، بلکه ساختاری اجتماعی است که از رهگذر نهادهای فرهنگی، اقتصادی و رسانه‌ای بازتولید می‌شود و پیامدهای آن در حوزه‌های روانی، اخلاقی و اجتماعی از اضطراب و افسردگی تا خشونت و فروپاشی خانواده امتداد دارد. در مقابل، سیاست رفع شیءپنداری، بازسازی ساختارهای فرهنگی در جهت کرامت، عاملیت و سلامت اجتماعی زنان را هدف می‌گیرد که «الگوی سوم زن مسلمان» مبتنی بر بیانات آیت الله خامنه‌ای چارچوبی گفتمانی برای بهره‌گیری در این راستا ارائه می‌کند. نتیجه حاصل آنکه تنها از رهگذر ارتقای جایگاه چارچوب سیاستی رفع شیءپنداری در برابر چارچوب استعمارزده «آزادی به‌مثابه دیده‌شدن» است که مسئله حجاب می‌تواند به سوی همگرایی اجتماعی و بازسازی تمدنی حرکت کند.

چکیده بررسی و تحلیل مواضع بالاترین و عالی ترین مقام سیاستگذاری و تصمیم گیری، نقش مهمی درشناخت فرایندهای تصمیم گیری در حوزه های کلان و به ویژه در فهم بهتر سیاست خارجی دارد. برای شناخت مواضع رهبری در سیاست خارجی دیدگاه های متفاوتی مطرح است. در مرحله اول تعارض مواضع در دوره های مختلف قابل دریافت است و در صورت عدم تبیین پشتوانه نظری جهت توصیف و تحلیل مواضع مقام رهبری، هرگونه ارزیابی مواضع از به نوعی تعارض صوری و برداشت سطحی تقلیل می یابد. با هدف رهایی از این تعارضات و برداشت‌ها با روش توصیفی- تحلیلی و با استفاده منابع کتابخانه‌ای و تحلیل مواضع و سخنرانی‌های رهبری در چارچوب مدل نظری تلاش شده است تا با ارائه مدلی نظری مبتنی بر تفکیک مبانی از اصول و رفتارها، زمینه تبیین همزمان مبانی ثابت و اصول تفسیرپذیر و رفتارهای متغیر، منعطف، مقتضی اندیش و تاکتیک گونه را فراهم سازیم. یافته ها بیانگر این است که تغییر مواضع در سیاست خارجی بر مبنای مدل نظری ارائه شده، بدون تغییر در مبانی و جهان بینی رهبری، متاثر از تفسیر اصول و تغییر رفتارها با توجه به مقتضیات داخلی و نظام بین الملل و شرایط متحول بین المللی است

چکیده دوره پهلوی اول (1304-1320 ش) یکی از پرچالش‌ترین و پرتلاطم ترین دوره‌های تاریخ معاصر ایران به شمار می‌رود. در این دوره، تحولات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی گسترده ای در کشور به وقوع پیوست که پیامدهای آن تا امروز نیز قابل مشاهده است. یکی از مهم ترین این تحولات، بحران هویت ملی و شکنندگی تاریخی بود که جامعه ایران با آن دست به گریبان بود. لذا هدف پژوهش پیشرو تجزیه و تحلیل بحران هویت ملی و شکنندگی تاریخی در دوره پهلوی اول است. لذا سوال اصلی پژوهش این است که «عوامل تاثیر گذار بر بحران هویت ملی و شکنندگی تاریخی در دوره پهلوی اول کدامند؟». در این راستا، پژوهش حاضر با استفاده از روش کیفی از نوع توصیفی-تحلیلی در پی تحلیل بحران هویت ملی و شکنندگی تاریخی در دوره رضا خان می‌باشد. رویکرد غالب در این نوشتار بهره‌گیری از نظریه بحران هویت ملی است. داده‌ها به شیوه کتابخانه‌ای – اسنادی با استفاده از فیش‌برداری از اسناد، کتاب‌ها، مقالات و غیره گردآوری شده است.. یافته‌های پژوهش حاکی از این است که عوامل مؤثر بر بحران هویت ملی و شکنندگی تاریخی دوره اول پهلوی با توجه به نظریه بحران‌های هویتی، می‌توان گفت عوامل چندگانه همچون؛ فرهنگ غربی، تحریم‌ها و تأثیرات اقتصادی، تأثیرات فرهنگی و هنری، تأثیرات سیاسی، ایدئولوژیک‌ بودن‌ هویت‌ ملی‌ و بهره‌برداری‌ آن‌ توسط‌ رژیم‌های‌ سیاسی در بروز و تعمیق بحران هویتی در دوره پهلوی اول نقش داشتند. این بحران هویتی یکی از مهم‌ترین چالش‌های دوران تاریخ ایران محسوب می‌شود.

چکیده فرهنگ ایثار و شهادت به‌عنوان یکی از ارزشمندترین ارکان هویت دینی، ملی و انسانی، نقش بی‌بدیلی در شکل‌گیری، پایداری و تعالی جوامع ایفا می‌کند. این فرهنگ که بر پایه فداکاری، ازخودگذشتگی، ترجیح منافع جمعی بر فردی و جان‌فشانی در راه آرمان‌های والا استوار است، نه‌تنها در دوران‌های بحرانی مانند جنگ و انقلاب، بلکه در فرآیندهای بلندمدت توسعه اجتماعی، فرهنگی، علمی و اقتصادی نیز اثرگذار است. از منظر آموزه‌های اسلامی، مفاهیمی چون ایثار و شهادت جایگاهی رفیع دارند و در آیات متعددی از قرآن کریم، بر ارزش والای این ویژگی‌ها تأکید شده است. از سوی دیگر، رهبران فکری و دینی، به‌ویژه مقام معظم رهبری، پیوسته بر ضرورت نهادینه‌سازی این فرهنگ در میان اقشار مختلف جامعه، به‌ویژه در میان جوانان و دانشگاهیان، تأکید داشته‌اند. این مقاله با هدف بررسی ابعاد مختلف فرهنگ ایثار و شهادت، به‌ویژه نقش علوم انسانی در تبیین، ترویج و تعمیق آن، نگاشته شده است. در این راستا، ضمن تحلیل دیدگاه‌های دینی، اجتماعی و فرهنگی، به نقش میان‌رشته‌ای رشته‌هایی چون فلسفه، جامعه‌شناسی، تاریخ، روان‌شناسی، ادبیات و هنر در بازنمایی این مفاهیم پرداخته شده است. همچنین، چالش‌های پیش‌روی دانشگاه‌ها در بهره‌برداری از ظرفیت‌های علوم انسانی در زمینه نهادینه‌سازی این فرهنگ بررسی شده و راهکارهایی همچون تقویت آموزش‌های بین‌رشته‌ای، حمایت از پژوهش‌های کاربردی و بهره‌گیری از ابزارهای فرهنگی و رسانه‌ای برای ترویج مفاهیم ایثار و شهادت پیشنهاد شده است. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که احیای این فرهنگ، زمینه‌ساز تحکیم وحدت ملی، ارتقای مسئولیت‌پذیری اجتماعی، افزایش سرمایه اجتماعی و در نهایت پیشرفت پایدار در جامعه خواهد بود.

چکیده چکیده

در این پژوهش موضوع اقسام سلطنت تملیکیه و سلطنت ولایتیه از منظر عالم سیاسی و مجتهد دینی به نام آیت الله نائینی به شیوه توصیفی– کتابخانه ای مورد کنکاش قرار گرفته است. هدف پژوهش بررسی و مقایسه دو نوع سلطنت ذکر شده توسط علامه نائینی اندیشمند و صاحب نظر مسائل سیاسی و اجتماعی و تبیین آرا وی در دورانی از ستیز سیاسی میان موافقان و مخالفان حکومت مشروطه ایرانی در چالش با حاکمیت استبداد بوده است. بر اساس نظر نائینی پایداری نظام جهان و زندگی بشر وابسته به حکومت و سیاست است. وی در باب حکومت به ویژگیهای دو نوع سلطنت تملیکیه و سلطنت ولایتیه پرداخته بطوریکه اسارت و بندگی را در سلطنت تملیکیه مورد نکوهش و مشارکت و آزادی مردم را در سلطنت ولایتیه مورد ستایش قرار می دهد. نائینی اساس سلطنت تملیکیه را اسارت و تبعیض و پایه این قسم از سلطنت را مالکیت مطلق سلطان می داند. مملکت مطیع و تسلیم محض سلطنت و ملت تحت ارادات سلطان است، همه قدرت اختصاص به شخص سلطان داشته و تمام مسائل اجرایی مملکت به اراده سلطان مبتنی است. نائینی اساس سلطنت ولایتیه را آزادی و مساوات دانسته بطوریکه در این قسم از سلطنت، ولایت بر مصالح مملکت دارای محدودیت بوده و آزادی ملت از اسارت و غلامی سلطان مورد تاکید است. این پژوهش با بررسی ویژگیهای سلطنت تملیکیه، سلطنت ولایتیه را بعنوان حاکمیت اسلامی برتر در آثار این اندیشمند نتیجه می گیرد.

چکیده پژوهش حاضر با هدف شناسایی ابعاد مدل جهت آموزش کارآفرینی به دانش آموزان متوسطه در استان هرمزگانانجام شده است . این تحقیق از حیث هدف اکتشافی و از نظر روش از نوع تحقیق کیفی بوده است در بخش کیفی جامعه آماری شامل افراد متخصص و صاحبنظر آموزش وپرورش استان هرمزگان بود که با استفاده از رویکرد نمونه گیری هدفمند در مجموع تعداد ده نفر به عنوان مشارکت کنندگان در پژوهش انتخاب شدند. در بخش کمی برای برازش مدل بر اساس معیارهای استخراج شده از بخش کیفی، از نظر تمامی دبیران و مدیران مقطع متوسطه استان هرمزگان استفاده شده است. با استفاده از نرم افزار Maxqda به بررسی مصاحبه ها و کدگذاری پرداخته شده است. نتایج حاصل از کدهای اولیه داده‌های کیفی نشان داد که تعداد 50 کد اولیه از میان 242 بخش از مصاحبه ها شناسایی شده است. نتایج حاصل از کدگذاری محوری در جدول بالا نشان داده شده است. مشاهده می‌گردد 50 کد اولیه در قالب 8 مقوله پیامدهای اقتصادی مرتبط با کارآفرینی دانش آموزان، عوامل آموزشی مرتبط با کارآفرینی دانش آموزان، عوامل سازمانی مرتبط با کارآفرینی دانش آموزان، عوامل سیاسی و دولتی مرتبط با کارآفرینی دانش آموزان، عوامل فردی مرتبط با کارآفرینی دانش آموزان، عوامل مالی مرتبط با کارآفرینی دانش آموزان، عوامل محیطی مرتبط با کارآفرینی دانش آموزان، مزایایی فردی مرتبط با کارآفرینی دانش آموزان دسته بندی شده‌اند.

چکیده هدف: این پژوهش با هدف واکاوی و تبیین نقش محوری معماری در تحقق اهداف و آرمان‌های الگوی پیشرفت اسلامی ایرانی، رویکردی جامعه‌شناختی را در پیش گرفته است. هدف اصلی، شناسایی شکاف میان واقعیت‌های کالبدی معماری معاصر و الزامات نظری الگوی مذکور و ارائه چارچوبی برای همسوسازی طراحی فضایی با مؤلفه‌های هویتی و ارزشی است.

روش‌شناسی: پژوهش حاضر با اتکا به روشی توصیفی-تحلیلی و با استفاده از مطالعات کتابخانه‌ای و اسنادی، به تحلیل مبانی نظری الگوی پیشرفت، مفاهیم جامعه‌شناسی فضا و اصول بنیادین معماری اسلامی-ایرانی می‌پردازد. تأکید اصلی بر این فرضیه استوار است که معماری نه یک خروجی صرف، بلکه یک بستر اجتماعی است که می‌تواند به بازتولید یا انهدام ساختارهای مطلوب تمدنی کمک کند.

یافته‌ها: نتایج نشان می‌دهد که معماری معاصر ایران، در غیاب یک تئوری منسجم مبتنی بر الگوی پیشرفت، دچار تقلیل‌گرایی کارکردی و زیبایی‌شناختی شده است. این رویکرد، منجر به ایجاد فضاهایی گردیده که در تضاد با مفاهیمی چون “تعالی”، “عدالت اجتماعی” و “هویت اصیل” قرار می‌گیرند. یافته‌ها بر لزوم توجه به ابعاد اجتماعی-فرهنگی و معنوی در کنار ابعاد فنی و کالبدی تأکید دارند؛ به‌گونه‌ای که هر عنصر معماری، حامل معنایی همسو با ارزش‌های اسلامی-ایرانی باشد.

دستیابی به الگوی پیشرفت اسلامی ایرانی مستلزم یک انقلاب نرم در نگرش به معماری است. این تحول، تنها از طریق نهادینه کردن رویکرد جامعه‌شناختی در فرایند طراحی و ساخت میسر خواهد بود تا معماری به جای تقلید از مدل‌های وارداتی، به مثابه یک عامل فعال در تحقق آرمان‌های تمدنی عمل نموده و بستر مناسبی برای زیست باکیفیت (مادی و معنوی) فراهم آورد.

چکیده برخلاف باور رایج در بخشی از افکار عمومی که سهم شهر اراک را در روند انقلاب اسلامی ناچیز می‌دانند، بررسی اسناد و روایت‌های موجود نشان می‌دهد این شهر نیز، همچون بسیاری از شهرهای ایران، در جریان اعتراضات و فعالیت‌های پیش از سال ۱۳۵۷ حضوری قابل‌اعتنا داشته است. به‌ویژه دو گروه فرهنگیان و دانشگاهیان، هر یک با بهره‌گیری از ظرفیت‌های صنفی و شبکه‌های اجتماعی خود، بخشی از تحولات سیاسی، فرهنگی و اجتماعی این دوره را رقم زدند. پژوهش حاضر با رویکردی تاریخی‌ـ‌تحلیلی و در چارچوب نظریه‌های «بسیج منابع» و «سرمایه اجتماعی»، نقش این دو قشر را در فاصله سال‌های ۱۳۵۰ تا ۱۳۵۷ بررسی می‌کند. داده‌ها از طریق اسناد آرشیوی (به‌ویژه گزارش‌های ساواک)، مصاحبه با فعالان انقلابی و منابع کتابخانه‌ای گردآوری و تحلیل شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد فرهنگیان با استفاده از بستر مدارس، در سازماندهی تجمعات، اعتصابات سراسری و برگزاری برنامه‌های فرهنگی آگاهی‌بخش مانند تئاتر اعتراضی فعال بوده‌اند. در همین حال، دانشگاهیان ـ شامل استادان و دانشجویان مدرسه عالی علوم اراک ـ با تشکیل انجمن‌های اسلامی، برگزاری نمایشگاه‌های کتاب و عکس، تکثیر و توزیع اعلامیه‌ها و تبدیل دانشگاه به نقطه آغاز تظاهرات شهری، نقش تسهیل‌گر و سازمان‌دهنده جوانان را برعهده داشتند. همکاری و هم‌افزایی این دو گروه، هرچند در مقیاس ملی بی‌رقیب نبود، اما در سطح محلی زمینه پیوند حرکت‌های اعتراضی آموزشی با فضای عمومی شهر را فراهم ساخت و به سهم خود در فرایند پیروزی انقلاب اسلامی مشارکت کرد.

چکیده در زیست‌بوم امنیتی معاصر، پارادایم منازعات از رویارویی سخت نظامی به «جنگ شناختی» و «تهاجم فرهنگی» تغییر ماهیت داده است؛ نبردی که در آن، تسخیر دستگاه محاسباتی و استحاله هویت ملی-دینی جوامع، جایگزین تصرف اراضی شده است. پژوهش حاضر با هدف تبیین دکترین دفاعی اسلام، به واکاوی راهکارهای قرآن کریم برای مقابله با نفوذ نرم و ایمن‌سازی جامعه در برابر اختلالات اطلاعاتی می‌پردازد. این تحقیق با روش تحلیلی-توصیفی و با بهره‌گیری از چارچوب نظری «قدرت نرم» و «پدافند غیرعامل»، آموزه‌های وحیانی را با نظریه‌های مدرن علوم ارتباطات و روان‌شناسی سیاسی تطبیق می‌دهد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که قرآن کریم یک منظومه دفاعی «سیستماتیک و چندلایه» را ارائه می‌دهد که بر هشت رکن اساسی استوار است: ۱) ارتقای «بصیرت و تفکر انتقادی» برای تشخیص حق از باطل؛ ۲) بازسازی «هویت فرهنگی» بر مبنای شناخت متقابل؛ ۳) استحکام «نهاد خانواده» به عنوان کانون آرامش؛ ۴) «تولید محتوای فاخر» و دانش‌بنیان؛ ۵) توسعه «برنامه‌های فرهنگی» نشاط‌آفرین؛ ۶) بهره‌گیری از «اقتدار رسانه‌ای» برای نظارت اجتماعی؛ ۷) «هوشیاری تحلیلی» در برابر محتوای وارداتی؛ و ۸) ایجاد «ائتلاف‌های بین‌المللی» بر مدار تقوا. نتیجه‌گیری پژوهش حاکی از آن است که کاربست این راهکارها، جامعه را از وضعیت انفعالی خارج کرده و با شکل‌دهی به یک «مقاومت هوشمند»، تاب‌آوری شناختی و استقلال فرهنگی را در عصر جهانی‌شدن تضمین می‌نماید.