نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران به مثابه یک الگوی متعالی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری حقوق جزا دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

2 دکتری علوم سیاسی دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده
به دنبال پیروزی انقلاب اسلامی و تأسیس نظام جمهوری اسلامی، نظام حقوقی ایران دستخوش تحولی عمیق و بنیادین در مبانی، قواعد و الزامات حقوقی شد و اصلاح قوانین با ابتنایِ بر مبانی وحیانی دین مبین اسلام در سرلوحه­ سیاست تقنینی کشور قرار گرفت. پس از گذشت حدود چهل سال از عمر انقلاب اسلامی این سوال مطرح می­گردد که نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران از چه ویژگی هایی برخوردار است و در مقایسه با سایر نظام های حقوقی چه جایگاهی دارد؟ یافته­های این پژوهش با استفاده از روش تحقیق توصیفی – اسنادی، نشان می­دهد که نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران ضمن تلفیق سیستم قانون مداری و تصویب قوانین مستحدثه با آموزه­های اخلاقی و ارزش­های اسلامی، به عنوان الگویی جامع و متعالی متجلّی شده که در تعامل با رهیافت های جهانی، رویکرد نوینی را اتخاذ نموده است. نظام های حقوقی غربی با تأسی از دو جهت­گیری کلان «حقوق طبیعی» و «مکتب اثبات­ گرایی» نیروهای سازنده حقوق را در شناخت­های عقلی، عدالت گرایی محض، غایات سیاسی و اقتصادی، اراده عمومی و تجربه گرایی، منحصر دانسته­ و بدین سبب دچار تقلیل گرایی و نارسایی شده­اند. نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران با برخورداری از نقاط قوت نظام­های حقوقی دیگر و مرتفع نمودن نارسائی­های نظام­های مزبور، به یک الگوی متعالی و کامل مبدل شده که ضمن توجه به غایات اجتماعی و اهداف مادی، بر مبانی دینی و ارزش های الهی و معنوی قوام یافته است. لذا نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران را در مقایسه با پارادایم های جهانی می­توان یک الگوی نوین، جامع و متعالی قلمداد کرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

The legal system of the Islamic Republic of Iran as a transcendent model

نویسندگان English

leila nemati 1
Yaqub Nemati 2
1 PhD in Criminal Law, Kharazmi University, Tehran, Iran
2 PhD in Political Science, University of Tehran, Tehran, Iran
چکیده English

Following the victory of the Islamic Revolution and the establishment of the Islamic Republic, the Iranian legal system underwent a profound and fundamental change in the principles, rules and legal requirements, and the amendment of laws based on the revelatory principles of Islam became the head of the country's legislative policy. After about forty years of the life of the Islamic Revolution, the question arises that what are the characteristics of the legal system of the Islamic Republic of Iran and what is its position in comparison with other legal systems? Findings of this research using descriptive-documentary research method, show that the legal system of the Islamic Republic of Iran, while combining the legal system and the adoption of new laws with moral teachings and Islamic values, as a comprehensive and transcendent model. It is manifested that in interaction with global approaches, it has adopted a new approach. Western legal systems, based on the two broad orientations of "natural law" and "school of positivism", have limited the constituents of law to rational cognitions, pure justice, political and economic ends, public will, and empiricism. ‌ and because of this they have suffered from reductionism and inadequacy. The legal system of the Islamic Republic of Iran, having the strengths of other legal systems and eliminating the shortcomings of these systems, has become a sublime and complete model that, while paying attention to social goals and material goals, based on religious principles and values. Divine and spiritual consolidated. Therefore, the legal system of the Islamic Republic of Iran in comparison with global paradigms can be considered a new, comprehensive and transcendent model.

کلیدواژه‌ها English

The legal system of the Islamic Republic of Iran
legalism
ethics
natural law
the school of positivism
the transcendent model
الهامی، داود (1326). اسلام و حقوق طبیعی انسان، قم: مرکز مطبوعاتی دارالتبلیغ اسلامی.
بهادری، علی و آجرلو، اسماعیل (1396). «مطالعه تطبیقی الگوهای دادرسی شرعی در کشورهای اسلامی»، مجله حقوقی دادگستری، شماره 100، صص 11- 34.
جاوید، محمدجواد و همکاران (1391). «جوهر حقوق بشر در نظریه­های حقوق طبیعی حقوق اسلامی»، پژوهش­نامه اندیشه­های حقوقی، شماره3، صص 81-112.
حسینی، امرالله (1386). ‌«اصول نظریه حقوق فطری در اندیشه شهید مطهری»، بخش اول، نشریه فقه اهل بیت، شماره 52، صص 106-139.
خوئینی، غفور (1393). فلسفه حقوق، تهران: مجد.
دانش­پژوه، مصطفی (1386). «تأملی در رابطه حقوق و عدالت با تأکید بر حقوق اسلام»، نشریه معارف اسلامی و حقوق، شماره 2، صص 85-120.
ساریخانی، عادل، خاقانی­اصفهانی، مهدی (1391). «نقد عدالت کیفری ترمیمی در گفتمان جرم­شناسی غربی از منظر سیاست جنایی قران کریم»، کاوشی نو در معارف قرآنی، شماره اول، صص 49-64.
شهابی، مهدی (1388). «از حقوق سنتی تا حقوق مدرن، تأملی در مبانی تحول نظام حقوقی»، مجله نامه مفید، شماره 2.
شهابی، مهدی، جلالی، مریم (1391). «تأثیرپذیری منبع قاعده حقوقی از منشأ الزام آوری قاعده حقوقی»، مجله حقوقی دادگستری، شماره 77، صص 99-134.
صفاری، علی، صابری، راضیه (1393). «ضوابط حقوقی جرمشناختی پیشگیری وضعی از جرم»، آموزه های حقوق کیفری، شماره 8، صص 145-180 .
غفاری، هدی (1391). «نسبت میان حاکمیت شرع و حاکمیت قانون در نظام قضایی جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه پژوهش حقوق، شماره 36 ، صص 107-132.
فرجیها، محمد (1382). «جنبه­هایی از تأثیر یافته­های جرم شناسی برسیاست جنایی»، مدرس، دوره7، شماره1، صص 91-133.
فروغی، محمدعلی (1345). سیر حکمت در اروپا، جلد 2، تهران: انتشارات هرمس.
قافی، حسین و شریعتی، سعید (1392). اصول فقه کاربردی، جلد2، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
قربان­نیا، ناصر (1377). «حقوق، ترجمان اخلاق»، نشریه نقد و نظر، شماره 1و2، صص 384-408.
کاتوزیان، ناصر (1366). فلسفه حقوق، جلد اول، تهران: انتشارات بهنشر.
گلشنی، عصمت، حسینی مدرس، مهدی (1394). «مقایسه اثر مکاتب تفسیری اقتصادی و فرمالیستی بر حقوق»، دانشنامه حقوق اقتصادی، شماره 7، صص 49-66.
محمدی، ابوالحسن (1383). مبانی استنباط حقوق اسلامی، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
مصباح یزدی، محمدتقی (1388). نظریه حقوقی اسلام، جلد1، قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
موحد، محمدعلى (1384). در هواى حق و عدالت، تهران: نشر کارنامه.
نجفی ابرندآبادی، علی حسین و همکارن (1383). «جرایم مانع»، فصلنامه مدرس علوم انسانی، شماره 37، صص 23-48.
ویژه، محمدرضا (1388). «تأملی بر سلسله مراتب هنجارها در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه راهبرد، شماره50، صص 101-130.
هاشمی، سید محمد، جعفرقلیخانی، ابوالفضل (1391). «عوامل هنجاری و ساختاری قانون­گذاری در نظام جمهوری اسلامی ایران»، تحقیقات حقوقی تطبیقی ایران و بین الملل، شماره 16، صص 221-282.
یاسان، احمد (1381). فلسفه و علم و مقدمه­ای بر فلسفه انتخاب، مشهد: نشر قلم.
Finnis, John (2011). Natural Law and Natural Rights. US: Oxford University Press.
French law on secularity and conspicuous religious symbols in schools, 15 March 2004.
Kramer, Greg m (2005). "Plea bargaining recommendation by criminal defense attorneys: Legal psychological and substance abuse rehabilitative influences", A thesis of Drexel University.
Zehr, Howard (1996). Restorative Justice: the Concept Movement Sweeping Criminal Justice Field Focuses on Harm and Responsibility, National Institute of Corrections. Community Justice: Striving for Safe, Secure and Just Communitie.