جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی

چکیده سرمایه اجتماعی مجموعه‌ای از مفاهیمی چون اعتماد، هنجارها، روابط و شبکه‌هاست که باعث ایجاد ارتباط و مشارکت بهینه بین اعضای یک جامعه می‌شود و در نهایت منافع متقابل افراد جامعه را تامین خواهد کرد. نهادگرایان از عوامل نهادی نظیر سنت‌ها، آداب و رسوم، فرهنگ و مذهب تحت عنوان قیود غیر رسمی و به عنوان عوامل تأثیرگذار بر ادراک فرد نام می‌برند که این پارامترها در ایجاد سرمایه اجتماعی افراد نقش‌آفرینی می‌کنند. نهادها به مثابه قواعد بازی در یک ساختار سیاسی- اجتماعی هستند و بستر نهادی شامل هر دو بخش نهادهای رسمی و نهادهای غیر رسمی است که قواعد اخلاقی و هنجارهای ارزشی، مجموع باورها و اعتقاداتی که رفتار انسانی را تنظیم می‌کند، را در بر می‌گیرد. رویکرد نهادگرایی به سرمایه اجتماعی به عنوان متغیر وابسته توجه دارد. با توجه به پژوهش‌های صورت گرفته رابطه معناداری میان سرمایه اجتماعی و افزایش میزان مشارکت سیاسی در جوامع مختلف وجود دارد. به هر میزان سرمایه اجتماعی افراد افزایش یابد از شانس بالاتری برای حضور در ساختار قدرت برخوردار خواهند شد. در اینجا تلاش می‌گردد تا رابطه میان سرمایه اجتماعی زنان و حضور آنان در مجلس شورای اسلامی مورد تبیین قرار گیرد.

چکیده نظارت نقش عمده‌ای در بهبود سیاست‌ها و کارکردهای دولت ایفا می‌نماید؛ هدف از ایجاد حکمرانی نظارتى، کنترل انحراف هاى احتمالى در دستگاه هاى اداری است تا از طریق ارائه بازخوردهاى اصلاحى، ضمن فراهم ساختن اطلاعات لازم براى بهبود حکمرانی و سیاستگذاری، اصلاحات فرایندی لازم در ارکان نظام سیاسی و اداری اعمال شود. قوه قضاییه با اعمال نظارت قضایی عام و فراگیر و به عنوان اصلی ترین مرجع نظارتی کشور و حافظ حقوق شهروندی وظیفه دارد با انجام نظارت و بازرسی اقدام به آسیب‌شناسی، پیشگیری و مقابله با سوءجریان، تخلف و جرم نماید. این مقاله با استفاده از روش توصیفی تحلیلی به این می‌پردازد که حکمرانی نظارت قضایی در دو سطح درونی و بیرونی ناظر بر همه فعالیت‌ها و اعمال دستگاه های اداری بوده و موجبات تضمین رعایت قوانین و مقررات، جلوگیری از سوءاستفاده از قدرت و خارج شدن از حیطه صلاحیت و اختیارات و جبران خسارات وارده به شهروندان را به دو شیوه نظارت استطلاعی (اطلاع از طرز کار و حسن جریان امور و چگونگی اجرای قوانین در سازمان‌ها و ادارات دولتی) و نظارت دادرسی (رسیدگی به شکایات علیه تصمیمات، اقدامات و آئین نامه‌های دولتی و احکام مراجع شبه قضایی قوه مجریه) فراهم می آورد.

چکیده مقاله‌ی حاضر در باب موضوع نسبت الگوی مصرف انرژی و سرمایه اجتماعی در جمهوری اسلامی ایران است. مقاله حاضر توصیفی تحلیلی بوده و از روش کتابخانه‌ای استفاده‌شده است. این روند رو به تزاید و افسارگسیخته‌ مصرف انرژی در کشورمان، نشان دهنده‌ی عقیم ماندن سیاست‌های بهینه سازی الگوی مصرف بوده است؛ روند مصرف انرژی در کشور، ماهیت اجتماعی و فرهنگی دارد. مقاله حاضر بر پایه‌ی مفهوم سرمایه اجتماعی به بررسی بررسی تغییرات فرهنگی و اجتماعی مصرف انرژی و راهکارهای بهینه‌سازی آن برای کاربست در فرایندهای آتی سیاست‌گذاری انرژی آینده در جمهوری اسلامی ایران پرداخته است. با توجه به آمارهای رسمی منتشر شده سرمایه اجتماعی در جمهوری اسلامی ایران در قالب اعتماد افقی بالاست. لذا از طریق نشان دادن بحران در این حوزه و هم‌ردیف کردن آن با فجایع طبیعی تبلیغات گسترده‌ای از طریق تشکل های مردم نهاد به وجود آورد و مردم را نسبت به عواقب آن در سطح ملی آگاه کرد. بدین ترتیب می‌‌توان انتظار داشت که در این مرحله مردم نسبت به کاهش مصرف انرژی و سوخت های فسیلی آگاه شده و از این طریق مصرف مردم ایران به سطح کشورهای دارای اقتصاد پیشرفته نزدیک شود. بدین طریق که با در قالب مفهوم سرمایه اجتماعی سه راهکار به منظور کاربست هرچه بیشتر این مفهوم در سیاستهای کاهش مصرف انرژی پیشنهاد گردید که شامل آموزش و تعمیق الگوی بهینه سوخت و انرژی درگیر سازی نهادهای غیردولتی و مذهبی در حوزه مصرف انرژی ضرورت گذار به حکمرانی مشارکتی در حوزه سیستم انرژی کشور می‌باشد.

چکیده در سالهای اخیر و به حسب وقوع برخی از اجتماعات اعتراضی شعارهایی در تمجید از حکومت رضا شاه سر داده می‌شود. شعارهایی که بیش از هر چیز بر عدم آگاهی دقیق جامعه ایرانی از مختصات واقعی حکومت رضا شاه و جنگ شناختی دشمن تاکید دارد. حکومتی که دوست و دشمن منصف بازگشت بدان و مشابه آن را ارتجاع می‌دانند. فارغ از طرح هدفمند و برنامه‌ریزی‌شده اینگونه شعارها توسط برخی گروه‌های اپوزسیون و برانداز، نباید از تمایل بخشی از جامعه ایرانی به این حرکت ارتجاعی غفلت شود. تمایلی که بیش از هر چیز از فقدان درک و آگاهی جامعه نشات گرفته و مصداقی از موفقیت جنگ شناختی دشمن است. موضوعی که انجام پژوهش‌هایی دقیق درباره ماهیت حکومت رضا شاه را ضروری می‌سازد. بسیاری از اندیشمندان حکومتهای دیکتاتوری را با توجه به ماهیتشان به انواع مختلفی تقسیم کرده اند. بر همین مبنا سئوال اصلی پژوهش حاضر جایابی دقیق حکومت رضا شاه از این منظر است. شواهد و قرائن موجود نشان از آن دارد که حکومت دیکتاتوری رضا شاه به‌رغم داشتن برخی از مشخصه های مشترک تمام دیکتاتوری ها با این حال انطباق کاملی با دیکتاتوری نظامی دارد. در این پژوهش تاریخی و توصیفی-تحلیلی تلاش شده تا با استناد به برخی اسناد جدید تاریخی بعد از بحثی نظری درباره شاخصه های حکومتهای دیکتاتوری و انواع دیکتاتوری ها، دیکتاتوری نظامی رضا شاه در ذیل سه شاخصه «همیشگی بودن جنگ و منازعه در سپهر زیست اجتماعی»، «تقدیس ارتش و قوای نظامی» و «ایجاد یک جامعه میلیتاریستی» مورد بررسی قرار گیرد.

چکیده مسئله امامت و ولایت در اندیشه‌ اسلامی و در قرآن و سنت که به عنوان منبع اصلی اسلام‌اند‌ از جایگاه بلند و مرتبه ی عظیم برخوردار است. در قرآن مقام ولایت مختص خداوند است و به اذن او، این مقام به پیامبران و اهل بیت عصمت و طهارت واگذار شده است. یکی از افرادی که از منبع آیات قرآنی، احادیث و روایات نبوی و علوی‏‏ بهره برده و به مسأله ولایت ورود کرده امام خمینی(ره) است؛ ایشان موضوع «ولایت» را‏‎ ‎‏تبیین نموده و راه جدیدی در تحریر و تقریر چنین مقوله  ای برای همگان باز کرده است و در جهت تکامل،‏‎ ‎‏توسعه و تفصیل ولایت پژوهی، گامی نوین و محکم برداشته اند. وی ولایت را تنها بر مشرب عرفان نظری صِرف و مباحث و‏‎ ‎‏اصطلاحات متداول بیان نکرده است بلکه از سه روش نقل، عقل و کشف و شهود استفاده‏ نموده است و بحث ولایت در آثار ایشان با بیانی استدلالی و استنادی و نقلی مطرح شده است و نوشته های ایشان قابل برداشت و کاربردی است. مقاله حاضر به تبیین دیدگاه امام در باره نقش اجتماعی، سیاسی ولایت به تکیه بر آیات قرآنی می‌پردازد. هدف این پژوش این است ضمن پرداختن به نقش محوری ولایت با مستندات آیات قرآن، با بهره گیری از نظرات امام جایگاه اجتماعی، سیاسی ولایت در جامعه را تبیین کند.

چکیده بررسی نقش نیروهای اجتماعی در تحولات سیاسی از موضوعات مهم و اساسی در جامعه‌شناسی سیاسی است. طبقات اجتماعی از جمله نیروهای متمایز اجتماعی محسوب می‌شوند که در تحلیل عملکرد گروه‌های اجتماعی- سیاسی ایفای نقش دارند. در بین تقسیمات طبقات اجتماعی همواره نقش طبقه متوسط در تحولات سیاسی و اجتماعی ایران موردتوجه قرار داشته است. نوشتار حاضر که از نوع تحقیقات توصیفی- تحلیلی است، با هدف تبیین چگونگی نقش، جایگاه، ساختار و وضعیت طبقه متوسط سنتی و جدید در جمهوری اسلامی ایران به رشته تحریر درآمده است. چرایی ناهمگون بودن طبقه متوسط در ایران و اینکه نقش، ساختار و وضعیت‌ طبقه متوسط سنتی و جدید در تحولات جمهوری اسلامی ایران به‌ویژه از سال 1376 تا 1392 چگونه بوده است؟ مهم‌ترین سؤال تحقیق حاضر را تشکیل می‌دهد. در مجموع نتایج تحقیق نشان می‌دهد که اقشار طبقه متوسط سنتی و جدید در حال افزایش نقش و تأثیرگذاری خود بر تحولات سیاسی و اجتماعی در جمهوری اسلامی هستند ولی به نظر می‌رسد که هر چه از اوایل انقلاب فاصله می‌گیریم، شاهد افزایش نقش طبقه متوسط جدید و کاهش نقش طبقه متوسط سنتی هستیم.

چکیده پژوهش حاضر که تاکنون در پردازش‌های جامعۀ آکادمیک مسبوق به سابقه نبوده است، می‌کوشد تاثیراتِ دگرگونی‌های منبعث از عصر هوش مصنوعی را در حوزۀ سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران مورد بررسی قرار دهد تا در این برهه از زمان که به تعبیر نویسنده‌گان، سیاست خارجی ایران با پارادایمْ شیفت مواجه شده است این حیطه را از تک‌نوازی‌ها و تک‌گویی‌های کلاسیک به دور سازد. فرضیه اصلی نوشتار حاضر این است که تحولات مربوط به عصر فوران داده‌ها، سیاست خارجی ایران در قبال این ساختارِ منبعث از تطور الگوواره‌ای هوش مصنوعی نقش تعیین کننده‌ای در سیاستگذاری خارجی کشورمان ایفا کرده است. استدلال اصلی نویسندگان این است که رویکرد داده‌بنیاد ایران نسبت به ساختار نظام بین الملل و تلاش برای برهم زدن آن، جایگاه مؤثری در بینشِ فرامرزی جمهوری اسلامی ایران ایفا می‌نماید. لذا زمانی که منطق داده-ای بر دستگاه فکری و سیاست خارجی کشور حاکم باشد، نگاه‌های کلاسیک نمی‌تواند تداوم پیدا کند و با شروع تغییراتِ سیاسی، اقتصادی، نظامی و ... در وضعیت پساهوش مصنوعی سیاست خارجی الگوریتمی جمهوری اسلامی ایران نیز بایستی مکانیسم‌های طراحی راهبرد ملی را تغییر دهد.

چکیده پژوهش حاضر با روش توصیفی_تحلیلی و با ابزار فیش برداری کتابخانه ای به بررسی پیامدهای تمدن غربی بر ایرانیان پرداخته است. ارتباط متقابل تمدن غربی با فرهنگ و تفکر(جهان بینی) غربیان منجر گردید، تا مهمترین پیامدهای تهاجم تمدنی غرب در فرهنگ و جهان بینی ایرانیان دنبال گردد. نتایج بررسی های انجام شده در پژوهش حاضر از یک سو تاییدگر ارتباط میان تفکر، فرهنگ و تمدن غربی است و از سوی دیگر نشان داد که ارتباط سه گانه ی یاد شده لزوما رابطه ای خطی نیست و در برخی از موارد ورود بی رویه و بدون توجه به مبانی فرهنگی و تفکری مظاهر تمدن غربی موجی از تغییرات تمدنی در وهله ی اول و تغییرات فرهنگی و تفکری را در مراحل بعدی شکل خواهد داد. چنانچه جامعه ایرانی با افزایش ورود مظاهر تمدن غربی درگام نخست با دگرگونی های در زمینه ی فرهنگ همچون فراموشی لباس ها، موسیقی و معماری و دیگر مظاهر تمدنی و فرهنگی ایرانی-اسلامی روبه رو شده است و درگام دیگر، تغییراتی در زمینه ی جهان بینی را شاهد بوده است.

چکیده بی شک در پیروزی انقلاب اسلامی ایران در سال 1357عوامل متعددی دخیل بوده است که مهمترین عامل شخصیت ورهبریت امام خمینی ره بوده است وحضرت امام خمینی ره به وجود اینکه در تبعید بودند ارتباط با مردم، جریانها وشخصیت‌های انقلابی را از طریق پیام، مصاحبه، مکالمه ومکاتبه حفظ نمودند بر این اساس پیامهای امام خمینی (س) که در 21جلد در مجموعه‌ای با عنوان صحیفه امام منتشر شده است، بخش مهمی از محتوای این مجموعه را تشکیل میدهند. درواقع، عمده مطالب و مبانی فکری و سیاســی امام(ره) که در جریان پیروزی انقلاب اســلامی تاثیرگذار بود از طریق مصاحبه ها وپیامها به طور کلی با رســانه های خارجی و خبرگزاری هایی بود که به گوش مردم حقیقت طلب ایران و ســایر جهانیان میرســید. بخش عمده ای از تحولات خارجی و مســائل سیاسی داخلی نیز در قالب پیام از طرف امام (ره) راهنمای عمل در تعیین سیاستها وراهبرد واستراتژی انقلابیون بود. پژوهش پیش رو با استفاده از روش تحلیل محتوایی به بررسی محورهای عمده و مورد تاکید حضرت امام در پیام های ایشان میپردازد.

چکیده با مطالعه برنامه‌های توسعه و نتایج بدست آمده درایران بعد از انقلاب می توان گفت که کشور ایران به رغم برخورداری از یک غنای منابع طبیعی و دسترسی به منابع معدنی نفت و گاز، هنوز از نظر اقتصادی در زمره کشورهای توسعه یافته جهان به شمار نمی آید. لذا هدف این مقاله بررسی جامعه شناسی مهم ترین موانع ساختاری توسعه اقتصادی در ایران بعد از انقلاب اسلامی است. رویکرد پژوهش حاضر کیفی و به لحاظ هدف کاربردی است. در این پژوهش جهت گردآوری اطلاعات در زمینه مبانی نظری و ادبیات تحقیق و همچنین پیشینه موضوع تحقیق از مطالعات کتابخانه ای استفاده شد که بر اساس روش تحلیل مضمون شاخص هایی از دیدگاه نظری با نقاط مورد توجه تحقیق و مولفه‌های آن تناسب داشته اند استخراج و در قالب الگو ارائه شد. در ابتدا نظریه‌های توسعه اقتصادی (نظریه نوسازی، نظریه وابستگی، نظریه نظام جهانی، نظریه دولت رانتیر، نظریه روستو، نظریه تودارو، نظریه توسعه لوئیس) مورد مطالعه قرار گرفتند سپس برنامه‌های توسعه پس از انقلاب اسلامی که شامل شش برنامه می باشند تحلیل و واکاوی شدند کم و کیف این برنامه ها یکسان نبوده و تفاوت‌هایی داشته‌اند. در مجموع با توجه به بررسی و مطالعه ادبیات نظری پژوهش پیرامون بررسی جامعه شناسی موانع ساختاری توسعه در ایران بعد از انقلاب اسلامی الگویی به منظور دستیابی به توسعه اقتصادی ترسیم نمود که شامل توسعه سیاسی، اصلاح سیاست های پولی و قیمتی، توسعه تجارت جهانی و جذب سرمایه، کاهش حجم دولت و تقویت اقتصاد خصوصی، افزایش بهره‌وری و تدوین برنامه جامع فقرزدایی است.

چکیده عدالت و تبیین ابعاد و مؤلفه­های آن، یکی از مفاهیم مهم و چالش برانگیز در همه کشورها به شمار می­رود. اهمیت این موضوع در اقتصاد اسلامی به دلیل نگاه سختگیرانه­تر اسلام به عدالت، بیشتر از سایر مکاتب نمایان می­شود. نظام تأمین اجتماعی به عنوان یکی از ابزارهای بازتوزیع درآمد، نقش مهمی در تحقق عدالت دارد و لیکن علیرغم پیوست کشور ایران به مقاوله­نامه­های بین­المللی و وجود اسناد و قوانین بالادستی متعدد، مطابق سیاست­­های کلی نظام تأمین اجتماعی ابلاغی در اردیبهشت ماه 1401 از جانب مقام معظم رهبری، تدوین الگوی تأمین اجتماعی مطلوب با تأکید بر استقرار نظام چندلایه تأمین اجتماعی، ضروری است. مطالعه حاضر در تلاش است تا برای دسترسی به مطمئن‎ترین توافق گروهی با نمونه­گیری و جمع­آوری نظرات خبرگان در دو دسته حوزه مدیریتی و کارشناس آشنا با مباحث ارزیابی و رتبه­بندی با استفاده از طریق پرسشنامه، به ­کارگیری روش دلفی و استفاده از فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) و روش تحلیل شبکه (ANP) به ارائه مناسب­ترین مدل تأمین­اجتماعی در کشور بپردازد. بر اساس مذاکرات انجام گرفته با خبرگان و توابع ترجیحی به دست آمده در این مطالعه، این نتیجه حاصل شده است که در طراحی مدل تأمین اجتماعی، عدالت اقتصادی از منظر اسلام دارای اولویت اول بوده و بااهمیت­ترین شاخص در بین شاخص­های تعریف شده می­باشد. با توجه به نتایج به دست آمده در این مطالعه پیشنهاد می­شود که اندیشمندان حوزه بیمه و تأمین اجتماعی، به تببین و پیاده­سازی الگوی تکافل مبتنی بر عدالت اقتصادی اسلام در بخش بیمه بپردازند.

چکیده مساله امنیت فرهنگی، از طریق شناخت عوامل تهدیدزا، با هدف مقابله با تهدیدات فرهنگی به ویژه در شرایط جهانی شدن و گسترش فضای مجازی و درهم آمیختگی فرهنگ‌ها، یکی از مهمترین دغدغه‌های سیاست‌گذاران فرهنگی به ویژه رهبران نظام‌های سیاسی می‌باشد. هدف این پژوهش شناخت مؤلفه‌های تهدیدزای امنیت فرهنگی و راه‌های مقابله با آن در اندیشه امام خامنه‌ای می‌باشد. مبنای نظری این پژوهش مؤلفه‌های فرهنگ از دیدگاه تایلور است و با استفاده از روش توصیفی تحلیلی به این پرسش پاسخ می‌دهد که مؤلفه‌های تهدیدزای امنیت فرهنگی و روش‌های مقابله با آن‌ها در اندیشه امام خامنه‌ای چیست؟ یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که مؤلفه‌های تهدیدزای امنیت فرهنگی از دیدگاه رهبر انقلاب اسلامی، شامل: تخرب باورهای دینی، ترویج تفکر جدایی دین از سیاست، منحرف کردن راه انقلاب، مصرف گرایی، مُدگرایی، تهاجم فرهنگی، اشرافی‌گری، سبک زندگی غربی، فراموشی هویت ملی و زبان فارسی، خواص بی‌بصیرت، استفاده از سینما برای تهی کردن انقلاب و فضای مجازی به عنوان بستری برای بروز بی‌اخلاقی می‌باشد. امام خامنه‌ای راهکارهای ارتقاء امنیت فرهنگی را افزایش غیرت دینی، حفظ باورهای انقلابی و تقویت شعارهای انقلاب و جهادی حرکت کردن، جهاد تبیین، اصلاح الگوی مصرف، حمایت از تولید ملی، ایجاد اقتدار فرهنگی، حفظ روحیه ساده زیستی و مبارزه با فساد، ترویج سبک زندگی دینی، قانون به عنوان فصل الخطاب، جهش تولید، امر به معروف و نهی از منکر، بازیابی هویت اسلامی – ایرانی، احیاء جایگاه زبان فارسی، کار فرهنگی دانشجویان و اساتید، حضور جوانان در میدان روشنفکری، احیای هنر انقلابی و سینمای دینی،و استفاده از فرصت فضای مجازی برای جهاد می‌دانند.

چکیده پژوهش حاضر باهدف بررسی رابطه بین فعالیت‌کاربران درشبکه‌های اجتماعی تلگرام و اینستاگرام و کنشگری سیاسی آنان در شهرهای تهران به‌عنوان پایتخت سیاسی- اقتصادی و قم به‌عنوان پایتخت‌ فرهنگی-مذهبی کشور انجام‌شده است. این مطالعه با استفاده از روش ترکیبی شامل مطالعه کتابخانه‌ای و پیمایش با استفاده از ابزار پرسشنامه، انجام ‌شده است. اعتبار پرسشنامه با روش اعتبار صوری و پایایی آن به‌وسیله آلفای کرنباخ محاسبه‌شده است. جامعه آماری این پژوهش، کلیه کاربران عضو شبکه‌های اجتماعی تلگرام و اینستاگرام بالای 15 سال ساکن شهرهای تهران و قم می‌باشندکه با استفاده از فرمول نمونه‌گیری کوکران768 نفر به‌عنوان نمونه تعیین و با استفاده از نمونه‌گیری خوشه‌ای انتخاب شدند. نتایج این تحقیق نشان‌دهنده ارتباط معناداری بین دو متغیر میزان فعالیت در شبکه‌های اجتماعی و کنشگری سیاسی کاربران می‌باشد و میزان آماره اسپیرمن در سطح معناداری95 درصد 0.24 می‌باشد. در حال حاضر و بر اساس اظهارات پاسخگویان، کاربران اقدام به‌کنشگری سیاسی متعارف می‌نمایند. بااین‌حال در صورت بسته‌شدن مجاری قانونی به‌منظورکنشگری سیاسی، می‌توان پیش‌بینی نمود که شیوه‌های غیرمتعارف کنشگری نظیر نافرمانی مدنی، اعتراضات، اعتصابات و ... از سوی کنشگران به کار بسته شود.