حکمرانی نظارت قضایی بر اعمال دستگاه های اداری جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار سیاستگذاری عمومی، گروه مدیریت دولتی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی، تهران، ایران

چکیده
نظارت نقش عمده‌ای در بهبود سیاست‌ها و کارکردهای دولت ایفا می‌نماید؛ هدف از ایجاد حکمرانی نظارتى، کنترل انحراف هاى احتمالى در دستگاه هاى اداری است تا از طریق ارائه بازخوردهاى اصلاحى، ضمن فراهم ساختن اطلاعات لازم براى بهبود حکمرانی و سیاستگذاری، اصلاحات فرایندی لازم در ارکان نظام سیاسی و اداری اعمال شود. قوه قضاییه با اعمال نظارت قضایی عام و فراگیر و به عنوان اصلی ترین مرجع نظارتی کشور و حافظ حقوق شهروندی وظیفه دارد با انجام نظارت و بازرسی اقدام به آسیب‌شناسی، پیشگیری و مقابله با سوءجریان، تخلف و جرم نماید. این مقاله با استفاده از روش توصیفی تحلیلی به این می‌پردازد که حکمرانی نظارت قضایی در دو سطح درونی و بیرونی ناظر بر همه فعالیت‌ها و اعمال دستگاه های اداری بوده و موجبات تضمین رعایت قوانین و مقررات، جلوگیری از سوءاستفاده از قدرت و خارج شدن از حیطه صلاحیت و اختیارات و جبران خسارات وارده به شهروندان را به دو شیوه نظارت استطلاعی (اطلاع از طرز کار و حسن جریان امور و چگونگی اجرای قوانین در سازمان‌ها و ادارات دولتی) و نظارت دادرسی (رسیدگی به شکایات علیه تصمیمات، اقدامات و آئین نامه‌های دولتی و احکام مراجع شبه قضایی قوه مجریه) فراهم می آورد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

The Governance of judicial supervision over the actions of the administrative bodies of the Islamic Republic of Iran

نویسنده English

Vahid Araei
Assistant Professor of Public Policy, Department of Public Administration, Islamic Azad University, Central Tehran Branch, Tehran, Iran
چکیده English

Supervision plays a major role in improving government policies and functions; The purpose of establishing supervisory governance is to control possible deviations in administrative institutions so that by providing corrective feedback, while providing necessary information to improve governance and policy-making, necessary process reforms are applied in the political and administrative system. Judiciary, by exercising general and inclusive judicial supervision, and as the main supervisory authority of the country and protector of citizens' rights, has the duty to diagnose, prevent and deal with misdemeanors, violations and crimes by carrying out supervision and inspection. Using the analytical descriptive method, this article deals with the fact that the governance of judicial supervision at both internal and external levels oversees all the activities and actions of administrative bodies and ensures compliance with laws and regulations, preventing abuse of power and leaving the field. Competence and authority and compensation for the damages caused to the citizens in two methods of survey monitoring (information about the way of working and the good flow of affairs and how the laws are implemented in government organizations and offices) and judicial monitoring (dealing with complaints against decisions, actions and regulations of the government and It provides the provisions of the quasi-judicial authorities of the executive branch.

کلیدواژه‌ها English

governance
supervision
judicial supervision
administrative system
judiciary
احسانی، حسین و خیرالله پروین (1399). «نظارت قضایی بر اعمال اداری در نظام حقوقی ایران و ایالات متحده امریکا»، فصلنامه مطالعات بین­المللی پلیس، دوره 11، شماره 42.
آرایی، وحید (1399). «واکاوی سازوکارهای نظارت بر سازمان­های اداری پس از پیروی انقلاب اسلامی ایران»، فصلنامه جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، دوره 1، شماره 1.
آرایی، وحید (1400). «مبانی سیاستگذاری نظارت بر اعمال دولت در نظام جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، دوره 2، شماره 2.
آرایی، وحید و حمیدرضا ملک محمدی (1393). «بررسی مبانی نظارت قضایی بر اعمال دستگاه‌های اداری و ارزیابی الگوهای نظارتی در نظام‌های حقوقی ایران و اتحادیه اروپا»، فصلنامه حقوق تطبیقی، دوره 1، شماره 1. 
بتهان، دیوید و بویل، کوین (1376). دموکراسی چیست؟ ترجمه شهرام نقش تبریزی، تهران: انتشارات ققنوس.
پللو، روبر (1370). شهروند و دولت، ترجمه ابوالفضل قاضی، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
خزایی، مرتضی (1397). «بررسی نظارت قضایی بر اعمال اداری در دیوان عدالت اداری»، دومین همایش بین‌المللی حقوق علوم سیاسی و معارف اسلامی، مرکز همایش‌های بین‌المللی کوشاگستر.
راسخ، محمد (1388). نظارت و تعادل در نظام حقوق اساسی، تهران، انتشارات دراک.
رستمی، ولی (1387). تقریرات درس حقوق اداری، دوره کارشناسی ارشد حقوق عمومی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی.
سوادکوهی­فر، سام (1380). «بررسی تطبیقی دو مرجع قانونی صالح برای نقض مصوبات دولت»، سایت قوانین، شماره انتشار 26. 
صداقتی، کیوان (1390). نقش سازمان بازرسی کل کشور در تحقق و پیشبرد حاکمیت قانون، پایان­نامه کارشناسی ارشد حقوق عمومی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبایی.
صدرالحفاظی، سیدنصرالله (1372). نظارت قضایی بر اعمال دولت در دیوان عدالت اداری، تهران: نشر شهریار.
صفری دنیاچالی، مسعود (1391). درآمدی بر بازرسی و نظارت با تأکید بر سازمان بازرسی کل کشور، سمنان: انتشارات حبله رود. 
طباطبایی مؤتمنی، منوچهر (1378). حقوق اداری، تهران: سمت.
عمید زنجانی، عباسعلی (1399). نظارت بر اعمال حکومت و عدالت اداری، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، چاپ سوم.
قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران.
قانون تشکیل سازمان بازرسی کل کشور مصوب 1360 و اصلاحات بعدی آن.
قانون دیوان عدالت اداری مصوب سال 1385 و اصلاحات بعدی آن.
قانون رسیدگی به تخلفات اداری مصوب سال 1372.
موسی­زاده، رضا (1374). مبانی حقوق اداری، تهران: انتشارات شهر آب.