بررسی تغییرات فرهنگی و اجتماعی مصرف انرژی و راهکارهای بهینه‌سازی آن بر پایه سرمایه اجتماعی در آینده جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه علوم سیاسی، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 استادیار، گروه علوم سیاسی، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

3 استادیار، گروه علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، صندوق پستی : 4697-19395، تهران، ایران

چکیده
مقاله‌ی حاضر در باب موضوع نسبت الگوی مصرف انرژی و سرمایه اجتماعی در جمهوری اسلامی ایران است. مقاله حاضر توصیفی تحلیلی بوده و از روش کتابخانه‌ای استفاده‌شده است. این روند رو به تزاید و افسارگسیخته‌ مصرف انرژی در کشورمان، نشان دهنده‌ی عقیم ماندن سیاست‌های بهینه سازی الگوی مصرف بوده است؛ روند مصرف انرژی در کشور، ماهیت اجتماعی و فرهنگی دارد. مقاله حاضر بر پایه‌ی مفهوم سرمایه اجتماعی به بررسی بررسی تغییرات فرهنگی و اجتماعی مصرف انرژی و راهکارهای بهینه‌سازی آن برای کاربست در فرایندهای آتی سیاست‌گذاری انرژی آینده در جمهوری اسلامی ایران پرداخته است. با توجه به آمارهای رسمی منتشر شده سرمایه اجتماعی در جمهوری اسلامی ایران در قالب اعتماد افقی بالاست. لذا از طریق نشان دادن بحران در این حوزه و هم‌ردیف کردن آن با فجایع طبیعی تبلیغات گسترده‌ای از طریق تشکل های مردم نهاد به وجود آورد و مردم را نسبت به عواقب آن در سطح ملی آگاه کرد. بدین ترتیب می‌‌توان انتظار داشت که در این مرحله مردم نسبت به کاهش مصرف انرژی و سوخت های فسیلی آگاه شده و از این طریق مصرف مردم ایران به سطح کشورهای دارای اقتصاد پیشرفته نزدیک شود. بدین طریق که با در قالب مفهوم سرمایه اجتماعی سه راهکار به منظور کاربست هرچه بیشتر این مفهوم در سیاستهای کاهش مصرف انرژی پیشنهاد گردید که شامل آموزش و تعمیق الگوی بهینه سوخت و انرژی درگیر سازی نهادهای غیردولتی و مذهبی در حوزه مصرف انرژی ضرورت گذار به حکمرانی مشارکتی در حوزه سیستم انرژی کشور می‌باشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

Investigating Cultural and Social Changes in Energy Consumption and Ways to Optimize it based on Social Capital in the Future of the Islamic Republic of Iran

نویسندگان English

Mohsen Delaviz 1
Seyyed Khodayar Mortazav Asl 2
Seyyed Aatollah Sinaei 3
1 Department of Political Science, South Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
2 Assistant Professor, Department of Political Science, South Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
3 Assistant Professor, Department of Social Sciences, Payame Noor University, PO Box 19395-4697, Tehran, Iran
چکیده English

The current article discusses the relationship between energy consumption patterns and social capital in the Islamic Republic of Iran. The present article is descriptive and analytical, and the library method is used. This increasing and uncontrolled energy consumption trend in our country have shown the unfruitfulness of policies to optimize the consumption pattern. The trend of energy consumption in the country has a social and cultural nature. This article, regarding the social capital concept, examines the cultural and social changes in energy consumption and its optimization strategies for use in future energy policy processes in the Islamic Republic of Iran. Based on the published official statistics, social capital in the Islamic Republic of Iran is high in the form of horizontal trust. Consequently, by manifesting the crisis in this field and aligning it with natural disasters, one can create extensive propaganda through non-governmental organizations and make people aware of its consequences at the national level. As so, it can be projected that people will be aware of the reduction of energy and fossil fuel consumption at this stage. In this way, the consumption of the people of Iran will approach the level of countries with advanced economies. In this way, in the form of the concept of social capital, three solutions were suggested to apply this concept as much as possible in energy consumption reduction policies, which include training and extending the optimal model of fuel and energy / The involvement of non-governmental and religious institutions.

کلیدواژه‌ها English

Optimization of energy consumption
Energy policy
Social capital
Cultural and social changes
Consumption pattern
ابراهیمی، محسن (1399). ترازنامه انرژی، دانش اقتصاد، دوره سوم، شماره 1.
امینی، محمدتقی؛ تولایی، روح اله و امینی، امین (1389). «راهبردهای اجتماعی به مثابه بدیلهای غیر قیمتی در حل مساله اصلاح الگوی مصرف انرژی در کشور»، فصلنامه بررسی مسائل اجتماعی ایران، 1(2).
بهشتی، سیدصمد (1396). تبیین جامعه­شناختی مصرف حامل­های انرژی و ارائه الگوی بهینه مصرف (مطالعه­ای در مصرف برق خانواده­های شهر اصفهان)، رساله دکتری جامعه شناسی، دانشگاه اصفهان.
پاتنام، رابرت (1384). جامعه برخوردار، سرمایه اجتماعی و زندگی عمومی، ترجمه: افشین خاکباز و حسن پویان، تهران: نشر شیرازه.
تنهایی، ابوالحسن و حضرتی صومعه، زهرا (1394). «بررسی نظری پژوهش­های سرمایه اجتماعی در ایران»، فصلنامه علوم رفتاری، 16(1).
جوکار، صادق (1395)، گزارش تحلیلی ژئوپلتیک انرژی، تهران: موسسه مطالعات بین المللی انرژی.
خسروی، زهرا (1397). بررسی اقدامات دولت در تحقق سیاستهای اصلاح الگوی مصرف در زمینه بهره برداری و مصرف انرژی، پایان نامه کارشناسی ارشد حقوق، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مرودشت.
دارا، جلیل (1389). «بررسی نقش سرمایه اجتماعی در موفقیت جریان اسلام گرا»، مطالعات انقلاب اسلامی، 7(21).
رحمانی، امید؛ سلطانی، محمد و قادرپور، یوسف (1400). «بررسی عوامل تأثیرگذار در انتخاب سوخت و مصرف انرژی خانوارهای شهر مهاباد»، مهندسی جغرافیایی سرزمین، 5(1).
زارع شاه­آبادی، اکبر؛ حاجی­زاده میمندی، مسعود؛ لطفعلیانی ابرندآبادی، علیمحمد و سلیمانی، زکیه (1392). «بررسی تأثیر عوامل اجتماعی-فرهنگی بر الگوی مصرف انرژی در خانوارهای شهر یزد»، پژوهشهای برنامه­ریزی و سیاست­گذاری انرژی، 1(3).
زتومکا، پیوتر (1384). اعتماد یک نظریه جامعه شناختی، ترجمه فاطمه گلابی، تبریز: نشر ستوده.
سامتی­مهر، عظیم (1381). «نقش آموزش در بهینه­سازی مصرف سوخت»، تهران: در مجموعه مقالات دومین همایش بهینه­سازی مصرف سوخت در ساختمان.
سبحانی­نژاد، مهدی و افشار، عبداله (1389). «اصلاح الگوی مصرف با تأکید بر نقش آموزش در مدیریت مصرف انرژی»، فصلنامه معرفت فرهنگی- اجتماعی، 1(2).
سلیمانی، امیرنوید و غفارزاده، حمیدرضا (1400). «سنجش تاثیرات وضعیت اقتصادی خانوار بر میزان مصرف انرژی (مورد مطالعه: شهر یزد)»، فصلنامه پایداری، توسعه و محیط زیست، 2(4).
شفیعیان، نازیلا (1396). طراحی و تدوین الگوی کارکردی رسانه­های جمعی کشور ایران با تأکید بر توسعه سرمایه اجتماعی؛ مورد مطالعه: صدای جمهوری اسلامی ایران، رساله دکتری مدیریت رسانه، دانشگاه تهران.
شوارتز، لیندا ( 1385). حفظ محیط زیست به روایت مارمولک، ترجمه رضا بلوچ، تهران: انتشارات فنی ایران.
طالبیان، سیدامیر؛ ابراهیم‌پور، محسن و ملاکی، احمد (1395). «تحلیل اجتماعی الگوهای مصرف انرژی در شهر تهران»، راهبرد اجتماعی فرهنگی، 5(2).
عاقلی، لطفعلی (1390). «مطالعه روابط متقابل فرهنگ، بهره­وری و الگوی مصرف در ایران»، ماهنامه مهندسی فرهنگی، 5(53).
عیسی­زاده، سعید و مهرانفر، جهانبخش (1391). «بررسی ارتباط میان مصرف انرژی و سطح شهرنشینی در ایران»، فصلنامه راهبرد اقتصادی، 1(2).
فدایی کیوانی، رضا و خروجی کورنده، میلاد (1396). «بررسی نقش سرمایه اجتماعی بر کاهش فساد اداری در سازمانها»، فصلنامه مطالعه مدیریت و حسابداری، شماره ویژه کنفزانس بین­المللی مدیریت اقتصاد و علوم انسانی.
فرازمند، حسن؛ انواری، ابراهیم و موسوی، بقیت اله (1399). «شهرنشینی و مصرف انرژی در ایران: کاربردی از مدل STIRPAT»، فصلنامه نظریه های کاربردی اقتصاد، 7(3).
فیروزجائیان، علی اصغر و غلامرضازاده، فاطمه. (1394). «تحلیل آسیب شناسانه رفتار زیست محیطی شهروندان با تاکید بر زباله پراکنی در میان گردشگران»، دو فصلنامه جامعه شناسی نهادهای اجتماعی، 2(6).
کریمی، محمدشریف و حیدریان، مریم (1396). «بررسی ارتباط بین شهرنشینی و مصرف انرژی در استان‌‌‌های ایران با بکارگیری الگوی STIRPAT تعمیم‌‌‌یافته»، اقتصاد و الگوسازی، 8(31).
کوئن، بروس. (1372). مبانی جامعه شناسی، تهران: انتشارات سمت.
محمدی، نعیمه و دانایی فرد، حسن (1398). «الگوی حکمرانی مشارکتی توسعه انرژی تجدیدپذیر ایران: رویکرد نهادی»، فصلنامه مطالعات راهبردی سیاست گذاری عمومی، 30(9).
مساوات، حمیدرضا؛ صفاری­نیا، مجید و رضاپور،کامبیز (1379). بررسی اثربخشی فعالیتهای آموزش وآگاه­سازی در خصوص صرفه­جویی انرژی در دانش آموزان مدارس ابتدایی و راهنمایی شهر تهران، تهران: وزارت نیرو (معاونت امور انرژی).
مصری، عبدالرضا (1398). پژوهشی پیرامون نظام یارانه­ای در اقتصاد ایران. مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی.
ملکی، عباس (1393). سیاست­گذاری انرژی، چاپ اول، تهران : نشر نی.
ملکی، عباس (1396) . امنیت انرژی (مجموعه مقالات)، تهران: انتشارات دنیای اقتصاد.
موسوی، میرطاهر و شیانی، ملیحه (1394). سرمایه اجتماعی و سلامت اجتماعی، تهران: نشر آگاه.
وحدانی­نیا، ولی­اله و درودی، مسعود (1398). «سیاست‏گذاری عمومی متاخر؛ گذار از «حکومت محوری» به «حکمرانی»»، دولت پژوهی، 5(18).
Putnam, RD. (2000). Bowling Alone: The Collapse and Revival of American Community. New York, NY: Simon and Schuster.
Pachauri, S. (2002). Anenergyanalysis of house hold consumption in india (doctor of naturalscience). Swiss Federal Instituteof Technology Zürich.
Sardianou, E. (2003). Household energy conservation patterns: evidence from greece. Harokopio University, Department of Home Economics and Ecology Graduate Program of Sustainable Development.
Field, J. (2003). Social Capital (Key Ideas), London: Routledge.