جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی

چکیده مقاله حاضر به بررسی و تبیین مشارکت سیاسی اجتماعی زنان به صورت مقایسه ای می پردازد. با این رویکرد، که زنان به عنوان فاعلان وگنشگران جامعه هستند، می توان اهداف عام وخاصی را برای مقاله درنظر گرفت، که از اصلی ترین اهداف این مقاله، پاسخ به پرسمان های مشارکت زنان است. توسعه مشارکت زنان و تحولات حاصل از آن در چند دهه گذشته پرسمان هایی را بازتولید کرده است. در این بررسی باروش کتابخانه ای و اسنادی و با رویکرد تحلیلی – توصیفی و استنتاجی تلاش شده پاسخ به پرسمان ها براساس گفتمان های موجود مورد واکاوی قرار گیرد. نتایج حاکی از آن است، درقبل از انقلاب مشارکت سیاسی زنان در نتیجه گفتمان های ناشی از ستیز بین مشروطه و مشروعه (مشروطیت) یا بین سنت ومدرنیته (پهلوی) قرار داشت و در بعد از انقلاب نیز ستیز بین برابری و نابرابری حاکم می گردد. با توجه به تاثیر ایدئولوژی در معنا و مسیر گفتمان، با تغییر ایدئولوژی به ترتیبی که از گفتمان سنتی به مدرن وسپس سازندگی و تکنوکرات می رسیم، به تدریج آشنایی بیشتر با حقوق شهروندی صورت گرفته و مشارکت با مطالبه گری جدی توام شده و تنوع مطالبات ایجاد می گردد و زمینه برای بازگشت به خویشتن خویش و آزادی درونی و نوآوری و خلاقیت فراهم می گردد.  

چکیده در پژوهش حاضر در پی پاسخ به این سوال هستیم که مولفه ­های مردم ­سالاری دینی انقلاب اسلامی ایران چه نقشی در افزایش مشارکت سیاسی با تاکید بر دو مولفه حقوق مردم و حاکمیت قانون داشته است؟ در پاسخ به این سوال این فرضیه که مولفه­ های مردم­سالاری دینی انقلاب اسلامی همچون شناسایی حقوق مردم و حاکمیت قانون موجب افزایش مشارکت سیاسی مردم گردیده است، اما بین این مولفه ­ها در افزایش مشارکت سیاسی تفاوت وجود دارد، مورد واکاوی قرار می­‌گیرد. چارچوب نظری این پژوهش براساس ترکیبی از نظریه ­های غربی و اسلامی در خصوص نقش مولفه­ ها در افزایش مشارکت سیاسی شکل گرفته و در راستای این چارچوب، اطلاعات و داده­ها به روش کیفی و با استفاده از منابع کتابخانه ­ای و اسنادی جمع­آوری و به شیوه توصیفی-تحلیلی، بررسی و تحلیل گردید. نتایج پژوهش نشان داد که هر یک از مولفه­های مردم­سالاری دینی انقلاب اسلامی به نحوی موجب افزایش مشارکت سیاسی در نظام جمهوری اسلامی گردیده است، اما بین این مولفه­ ها در افزایش مشارکت سیاسی در دوره­های زمانی مختلف شدت و ضعف وجود داشته است. همچنین باید گفت که مولفه حقوق مردم بیشتر از مولفه حاکمیت قانون بر افزایش مشارکت سیاسی تاثیرگذار بوده است. با توجه به یافته­ها، می­توان نتیجه­گیری نمود که باید در خصوص متن قوانین، اقدامات بیشتری در جهت بهبود و ضعیت این مولفه­ ها صورت گیرد، چرا که این مولفه ­ها می توانند زمینه ­هایی را فراهم نمایند که موجب افزایش یا کاهش مشارکت سیاسی مردم گردند.

چکیده در ایران هنگامه­ ای که از تحریم سخن به میان می­ آید، ذهن همگان متوجه تحریم­ های بین المللی علیه برنامه اتمی کشور می­شود. اما واقعیت این است که جمهوری اسلامی از سال 1358، همواره با شدت و ضعف مختلف در معرض انواع تحریم ­های اقتصادی، نظامی و فشارهای دیپلماتیک کشورهای غربی و شورای امنیت سازمان ملل بوده است. تحریم­ های آمریکا علیه ایران بعد از تسخیر سفارتخانه آن کشور در تهران(در آبان 1358) شروع شد و تا به امروز بدون وقفه ادامه داشته است. تحریم­های آمریکا و دیگر کشورهای غربی به بهانه­ های مختلف از جمله مبارزه با تروریسم، نقض حقوق بشر، فعالیت ­های غیرمجاز هسته­ای، ساخت و پرتاب موشک­ های بالستیک و مداخله نظامی ایران در کشورهای دیگر اعمال شده است. این مقاله با مفروض گرفتن تصاعدی بودن تحریم­ های بین­ المللی با محوریتِ ایالات متحدۀ آمریکا با بهره­گیری از روش تحلیلی-توصیفی به دنبالِ پاسخِ به این سوال است که "تحریم ­های ضد ایرانی" چگونه از منظر جامعه شناسی سیاسی دچار دگردیسی شده است؟ یافته­ های پژوهش نشان می­دهد که تحریم­های بین­المللی علیه ایران با استفاده از کارکردهای نظامی، امنیتی، سیاسی، ژئواکونومیکی و ژئوکالچریِ آن، به مرور زمان دچار تحول و تطورِ ماهوی گشته است.

چکیده بررسی قلمرو دین و نقش اجتماعی آن، از دیرباز در حوزه های مختلف علمی در کانون توجه بوده است. عرفی شدن یکی از مفاهیم مهم در عرصه جامعه شناسی دین است. برخی چنین استدلال می کنند که عرفی شدن آیندۀ  حتمیِ تمامی جوامع در حال توسعه است. در ایران نیز که دارای ساختاری درهم تنیده با دین است، این بحث همواره اهمیت اساسی داشته است. در این مقاله، با استفاده از روش اسنادی، روند شکل گیری و نتایج عرفی شدن در دوره سلسله پهلوی و دوران بعد از پیروزی انقلاب اسلامی بررسی شد. نتایج حاکی از توجه زیادِ حکومت پهلوی به سیاست عرفی شدن و تلاش برای گسترش آن در تمام حوزه ها است که در نهایت شاهدِ شکست سیاست های عرفی شدن و پیدایش جنبش انقلابی از درون اعتراضات مردمیِ مبتنی بر گفتمان اسلامی هستیم. در دوران پس از پیروزی انقلاب اسلامی نیز باتوجه به عمق و دلبستگی ایرانیان به دین و اسلام، شاهد یک مسیر تلفیق در جامعه هستیم که راه حل آن، تلاش در جهت تلفیق نظری و عملی دین و وضعیت مدرن است.

چکیده با اینکه شیعیان بزرگ‌ترین گروه جمعیتی عراق را تشکیل می‌دهند، به دلیل سیاست‌های تمرکزگرایانه حزب بعث در انزوا و محرومیت بودند. رخداد انقلاب اسلامی ایران تأثیری عمیق در شیعیان عراق بر جای گذاشت؛ و سبب ایجاد سازمان‌های مخالف و انقلابی شیعه در برابر رژیم بعث گردید؛ هر چند این تهدید از سوی حزب بعث، سیاست های ضدشیعی بعث‌ را شدت داد، اما گفتمان شیعی عراق در سال 1979 توانست با تأثیرپذیری از انقلاب اسلامی ایران فعال شوند. پژوهش حاضر با روش توصیفی –تحلیلی درپی پاسخ‌گویی به این پرسش است که چگونه قدرت سیاسی شیعیان عراق با تأثیرپذیری از انقلاب اسلامی ایران، دچار دگردیسی‌ شده است؟ فرضیه­ای که مقاله حاضر از معبر آن به مسأله می­پردازد این است که «جنبش شیعی در عراق با الهام از انقلاب اسلامی ایران توانست گفتمان جدیدی را ایجاد کند که منجر به دگردیسی قدرت در عراق شد». یافته های پژوهش حکایت از آن دارد که جنبش‌ شیعی عراق برای خروج از انزوا و تأثیرگذاری در سه مرحله انقلاب 1958، شکست کودتای حزب بعث (1963) و انتفاضه صفر 1977 پدیدار شد؛ اما شکل گیری گفتمان نوین شیعی عراق با تأثیرپذیری از انقلاب اسلامی ایران از طریق فعال شدن پایگاه روحانیت شیعی و گروه های مخالف بود.

چکیده انقلاب اسلامی ایران که پدیده‌ای نادر محسوب می‌شود، موضوع تحقیقات و پژوهش‌های بی‌شماری بوده و یکی از اشکال مهم این تحقیقات که با توجه به تحولات اخیر جهان و منطقه، از اهمیت بیشتری برخوردار است، بررسی بازتاب‌های این انقلاب می‌باشد که پیرامون آن کارهایی نیز در سطح بین‌المللی و منطقه‌ای انجام‌شده، در این مقاله هم بر آنیم تا برای یافتن ظرفیت‌ها و ابعاد جدید و ناگفته‌ی گفتمان انقلاب اسلامی ایران در مناطق مختلف، به مدد تئوری پخش، با روش تبیینی-تحلیلی نحوه تأثیرگذاری انقلاب اسلامی ایران، بر کشور عربستان- یکی از کشورهای مهم و نفت‌خیز منطقه که خاستگاه دین اسلام و محل انجام فریضه حج و نیز شاه‌کلید کشورهای عرب منطقه می باشد را بررسی کنیم. بی‌شک یافتن این ابعاد گامیست در جهت حل مشکلات جهان اسلام و شیعیان، که می‌تواند پاسخگوی بسیاری از مسائل امروز دنیای اسلام و منطقه نیز باشد. فرضیه‌ای که در این نوشتار درصدد پردازش آن هستیم این است که؛ پیروزی انقلاب اسلامی ایران، ابتدا، توسط دو نوع پخش: جابجایی و سلسله مراتبی بر مناطق شیعه‌نشین عربستان تأثیر داشته و موجب انسجام، پویایی، فعال و انقلابی شدن گفتمان سیاسی شیعه، در آن مناطق و شکل‌گیری گفتمان مقاومت شده، سپس ازآنجا به‌وسیله پخش سرایتی یا واگیردار بر سایر مناطق عربستان تأثیر داشته و خرده گفتمان‌های اعتراضی را پدید آورده که نتیجه آن بیداری مردم عربستان می‌باشد.

چکیده در نظام نظارت الهی، خداوند متعال و فرشتگان الهی، ناظر بر اعمال، رفتار و نیات انسان­ها می­باشند و به انسان گوشزد می­شود که خدا و فرشتگان در همه حال ناظر بر او هستند. اسلام دینى کامل و پاسخگوى تمام نیازهاى تکاملى و موجب سعادت و کمال انسان است در نتیجه کارگزاران و مدیران نظام اسلامی را به داشتن یک نظارت دقیق و عادلانه سفارش می­کند؛ چرا که پایداری و سلامت هر دولتی وابسته به وجود نظام نظارتى جامع می­باشد. جمهوری اسلامی ایران نظامی کارآمد مبتنی بر مبانی اسلامی و مشروعیت آن الهی و مردمی است و در نتیجه، نظارت بر دولت در این نظام از استحکام و ضمانت اجرای بیشتری برخوردار است که در این مقاله با روش توصیفی تحلیلی به این یافته می­رسد که سیاستگذاری نظارت بر اعمال دولت در جمهوری اسلامی ایران دارای مبانی شرعی (قرآن، سنت، احادیث و روایات) و حقوقی (قانون اساسی، احکام و فرامین مقام رهبری، قوانین عادی، قواعد حقوقی بین‌المللی، مقررات اداری، رویه قضایی، اصول کلی حقوقی و عرف و عادت) می­باشد که سبب قوام نظارت در نظام اسلامی شده است.

چکیده در این مقاله ضمن معرفی دیپلماسی اقتصادی تلاش شده‌است تا نقش وجایگاه آن درپذیرش قطعنامه۵۹۸ از سوی جمهوری اسلامی ایران مورد بررسی قرار گیرد.در جنگ ایران وعراق که یک جنگ تمام عیاربود،ایران کوشید تا درکنار عملیات نظامی، با اتخاذ سیاستهای اقتصادی مناسب، ضمن حفظ مرزها،حکومت را از هرگونه خطری در سایر زمینه‌ها حفظ کند؛ بدین ترتیب یکی از سیاست‌های اقتصادی ایران دراین دوره دیپلماسی اقتصادی بود که به دنبال فشارهای داخلی اقتصادی وتحریم اقتصادی ایران توسط غرب،با پذیرش قطعنامه۵۹۸ به عنوان یک راهکار برای مقابله با تحریم‌های اقتصادی از طریق کاهش آسیب پذیری وافزایش بازدارندگی اقتصادی اعمال شد.بنابراین این پژوهش بنادارد به این سؤال پاسخ دهد که دیپلماسی اقتصادی درپذیرش قطعنامه ۵۹۸ چه نقشی داشته است؟مقاله حاضربا روش توصیفی-تحلیلی این فرضیه را مطرح می کندکه«دیپلماسی اقتصادی به عنوان ابزاری برای تأمین منافع طراحان وبازیگران دولتی درچهارچوب فضای جریان ها،با شناسایی طرفیت‌های اقتصادی داخل ایران نقش بسیارمهم واستراتژیکی درپذیرش قطعنامه ۵۹۸داشته است».

چکیده هدف پژوهش حاضر شناسایی عوامل و مولفه‌های اثرگذار بر عدم تحقق توسعه در دوره پس از انقلاب اسلامی است. پژوهش به لحاظ هدف توسعه ای و از لحاظ ماهیت توصیفی و از لحاظ روش کیفی است. جامعه آماری را نخبگان و متخصصان حوزه های اقتصاد، جامعه شناسی اقتصاد و توسعه و همچنین دست اندرکاران امر توسعه اقتصادی کشور تشکیل دادند. بر اساس روش نمونه گیری هدفمند مصاحبه با 15 نفر از جامعه آماری انجام گرفت. برای تجزیه ‌و تحلیل داده‌های به‌دست‌آمده از مصاحبه‌ها، از روش تحلیل مضمون استفاده شد. یافته‌های پژوهش بیانگر آن است که از دیدگاه مصاحبه‌شوندگان، عدم جذب سرمایه،های خارجی، فرار سرمایه، فرار مغزها، عدم اجماع و وفاق ملی در مورد توسعه، تاکید بر ایدئولوژی‌گرایی به جای ملی‌گرایی، وجود حاکمیت رانتی، عدم توجه به آزادی‌های سیاسی به عنوان مهمترین عوامل و مولفه‌های اثرگذار بر عدم دستیابی به سطح مطلوبی از تولید و رفاه در دوره پس از انقلاب اسلامی به شمار می‌آیند. علاوه براین، از دیدگاه متخصصان، حجم بالای نقدینگی، افزایش نرخ ارز، عدم ثبات سیاست‌های پولی، بالابودن نرخ بهره، ورشکستگی بانکها به عنوان تبعات سیاست‌های پولی و قیمتی اشتباه در طی سالیان اخیر و اثرات آن بر رشد اقتصادی به شمار می‌آیند. همچنین، بر اساس نتایج بدست‌آمده، دخالت‌های غیرکارشناسی دولت در موضوع ارز، اصرار بر قیمت‌گذاری دستوری از سوی دولت، عدم وجود نظام واقعی تقسیم وظایف در ساختار دولت، نظام مالیاتی ناعادلانه، حجم دولت، مخارج بالای دولت، فساد به عنوان مهمترین دلایل تاثیرات منفی دولت در عرصه عدم توسعه اقتصادی به شمار می‌آیند.

چکیده طنز سیاسی هفته‌نامه گل‌آقا را می‌توان یکی از عوامل زمینه‌ساز برای نیل به توسعه سیاسی در دوران اصلاحات دانست. این پژوهش در پی پاسخگویی به این سوال اصلی است که طنز سیاسی هفته‌نامه گل‌آقا در فاصله سال‌های 80-76 چگونه بر توسعه‌ی سیاسی ایران تأثیرگذار بوده است. فرضیه‌‌ای که بر اساس مطالعه بررسی شد این است که "طنز سیاسی هفته‌نامه گل‌آقا بستر انتقادپذیری و تسامح و در نتیجه ارتقاء توسعه سیاسی ایران در سال‌های 1376 تا 1380 را فراهم کرده است" تحلیل محتوای هفته‌نامه گل‌آقا به روش اسنادی، کتابخانه‌ای و مصاحبه انجام گرفته و به این نتیجه رسید که طنز سیاسی با توجه به دارا بودن محورهای مشترک با شاخص‌های توسعه سیاسی و در نتیجه دارا بودن دو رویکرد بازتاب دهنده و جهت دهنده از کاستی‌ها و نقایص از سوی جامعه به سمت دولت، سهم بسزایی در گام برداشتن ایران از وضعیت نابسامان موجود به وضعیت به‌سامان مطلوب داشت. با توجه به بررسی محورهای مشترک دوران اصلاحات و هفته‌نامه گل‌آقا، تأثیر آن بر توسعه سیاسی کاملاً مشهود بوده، چنانکه می‌توان طنز سیاسی هفته‌نامه گل‌آقا را آئینه تمام نمای دلمشغولی‌های دوران اصلاحات بی‌هیچ قسمت تار و تاریک دانست.