جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی

چکیده نظام‌های انتخاباتی نقش تعیین‌کننده‌ای در کیفیت نمایندگی سیاسی و میزان مشارکت سیاسی در انتخابات دارند. در ایران نیز انتخابات همواره یکی از اصلی‌ترین عرصه‌های تعامل میان جامعه و ساختار سیاسی بوده است. این پژوهش با بهره‌گیری از ابزار کتابخانه-ای و روش تحلیل محتوای کیفی، به دنبال پاسخ به این پرسش بوده است که نظام انتخاباتی در ایران چه تأثیری در میزان مشارکت سیاسی در بازه زمانی 2000 تا 2022 داشته است؟ نتایج نشان می‌دهد که نظام انتخاباتی ایران با تکیه بر الگوی اکثریتی و سازوکار رأی مستقیم، از یک‌سو زمینه مشروعیت‌بخشی سیاسی و مشارکت رسمی شهروندان را فراهم کرده و از سوی دیگر، به دلیل ویژگی‌های ساختاری و نهادی خود، بر گستره و کیفیت این مشارکت تأثیرگذار بوده است. از طرفی غلبه منطق فردمحور، ضعف تحزب، ماهیت برنده–بازنده نظام انتخاباتی و محدود بودن اصلاحات به جنبه‌های شکلی، ظرفیت نظام انتخاباتی در بازنمایی کامل تنوع اجتماعی و سیاسی در مشارکت سیاسی را کاهش داده است. بررسی دوره‌های مختلف انتخابات نیز نشان می‌دهد که مشارکت در برخی دوره‌ها به سطح بسیار بالایی رسیده و انتخابات به صحنه بسیج اجتماعی گسترده تبدیل شده است، در حالی که در برخی دوره‌ها کاهش محسوس مشارکت مشاهده گردید. این نوسان حاکی از آن است که میزان مشارکت سیاسی در ایران بیش از آن‌که تابع ساختار حقوقی انتخابات باشد، تحت تأثیر سطح رقابت سیاسی، اعتماد عمومی و ادراک شهروندان از اثرگذاری رأی نیز قرار دارد.

چکیده حکمرانی اسلامی و جمهوریت دو مفهوم کلیدی در نظام سیاسی جمهوری اسلامی ایران هستند که نسبت این دو جمع بین حکمرانی اسلامی و جمهوریت در قالب جمهوری اسلامی ایران است که مسئله این پژوهش را شکل می‌دهد. تبین این مسئله نیازمند توازن دقیق بین اصول دینی و نیازهای اجتماعی می‎باشد. در پاسخ پرسش اصلی این پژوهش این است که نسبت بین حکمرانی اسلامی و جمهوریت در قالب نظام جمهوری اسلامی چیست؟ یا چگونه اصول حکمرانی اسلامی با اصول جمهوریت در قالب نظام جمهوری اسلامی قابل جمع می‌باشد؟ با روش کیفی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه‌ای مشخص می‌شود با آنکه یکی از چالش‌های اصلی جمع بین حکمرانی اسلامی و جمهوریت، تعارض اصولی است که ممکن است منجر به تضاد در تصمیم‌گیری‌ها شود، به چه شکل تقویت نهادهای مدنی می‌تواند به افزایش مشارکت عمومی و تقویت بنیادهای حکمرانی مردمی کمک کند. اصلاحات قانونی برای هم‌راستا کردن قوانین با اصول اسلامی و حکمرانی مردمی می‌تواند به تحقق این اهداف مشترک کمک کند تا الگویی مناسب و کارآمد دارای قابلیت اجرایی نیز باشد. نظام جمهوری اسلامی ایران به عنوان یک الگوی منحصر به‌فرد، تلاش دارد تا اصول حکمرانی اسلامی را با مفاهیم حکمرانی مردمی و جمهوریت ترکیب کند. این نظام به دنبال ایجاد تعادل میان اقتدار دینی و اراده مردمی است. بررسی اشتراکات بین حکمرانی اسلامی و جمهوریت همچنین حل معضلات و رفع چالشها در نظام جمهوری اسلامی می‌تواند به فهم بهتر از این الگوی حکمرانی کمک کند.