جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی

چکیده دولت‌ها برای حفظ یکپارچگی کشور موظف هستند ضمن شناسایی بحران هویت، مولفه‌های سازنده هویت ملی را در مردم تقویت کنند، در این تحقیق ریشه‌های این بحران در آرا و نوشته‌های میرزا ملکم خان با استفاده از روش هرمنوتیک اسکینر و با مطالعه متون شناسایی شد. نتایج مبین این است که هویت ملی دارای سه رکن و ستون اصلی، هویت دینی، هویت ایرانی و ملی، آزادی یا مردمسالاری است و تضاد و توجه به یکی و بی‌توجهی به سایر ارکان موجب به وجود آمدن بحران هویت در دوران مختلف شده است. می‌توان تجلی هویت ملی را در شعار استقلال آزادی و جمهوری اسلامی دید، استقلال مبین هویت ملی و ایرانی، آزادی نشان دهنده مردمسالاری و جمهوری اسلامی نشان دهنده هویت مذهبی و دینی ایرانیان است. توجه ناقص به یک یا دو بعد از این ابعاد بدون توجه به ابعاد دیگر موجب به وجود آمدن بحران هویت در طول تاریخ معاصر ایران شده است.

چکیده رهیافت پاردایم قدرت، برای جابجایی حکومت‌ها و در حوزه مطالعه تغییرات قدرت در سطح عاملیت و ساختار در چهار حوزه انباشت، هژمونی، هویت و مشروعیت، تبیین کننده است. اما در سطح تغییرات دولت‌ها در یک نظام واحد مانند نظام جمهوری اسلامی، باید یک رهیافت دیگری برای تبیین تغییرات خُرد در ذیل پارادایم قدرت کلان جمهوری اسلامی به کار بست. سوال اصلی مقاله آنست که با چه رهیافتی میتوان تغییرات سطح دولت به معنای قوه مجریه را به بهترین شکل، تبیین کرد. به نظر می‌رسد، بهترین معیار تمیز، تفاوت‌های گفتمانی در کنار تغییرات عاملیت است. در جمهوری اسلامی، از سال ۱۳۷۶، دو گفتمان اصلاح‌طلبی و اصول‌گرایی، با یک پیوستگی، در حال جابجایی و چرخش قدرت هستند. این چرخش گفتمانی، به دلیل همراه بودن با چرخش عاملیت اعم از سرآمد پاردایم، شارحان اصلی، کارورزان پاردایمی و نیروهای پاردایمی، به مفهوم پاردایم قدرت ستاری شباهت دارد که به دلیل تغییرات گفتمانی به جای تغییرات در علیت‌های ساختی چهارگانه، یک چرخش خُرده‌پاردایمی تلقی می‌شود. در این مقاله از رهیافت پارادایم قدرت ستاری برای تبیین چرخش خرده‌پاردایم‌های قدرت در جمهوری اسلامی استفاده شده و نتیجه حاصله نشان‌دهنده آن است که دولت‌های خاتمی، روحانی و پزشکیان ذیل خرده‌پاردایم قدرت اصلاح‌طلبی و دولت‌های احمدی‌نژاد و شهید رئیسی، ذیل خرده‌پاردایم اصول‌گرایی تعریف می‌شود که این خرده‌پاردایم‌ها، پس از دوران مسئولیت خود، جریان قدرت را به خرده‌پارادایم قدرتِ رقیب واگذار می‌کنند. از این فرآیند جابجایی و چرخش جریان قدرت در جمهوری اسلامی، به چرخش خرده‌پاردایم‌های قدرت در جمهوری اسلامی تعبیر می‌شود.

چکیده توسعه سیاسی در هر جامعه‌ای عمیقاً با فرهنگ عمومی و فرهنگ سیاسی آن پیوند خورده است. برای دستیابی به توسعه پایدار، ضروری است که الگوهای بومی و متناسب با ویژگی‌های جغرافیایی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و تاریخی هر کشور مورد توجه قرار گیرد. الگوبرداری صرف از مدل‌های وارداتی و عمومی، بدون درک واقعی از بافت ملی، نه تنها کارآمد نیست بلکه می‌تواند مانع توسعه شود. این پژوهش نشان می‌دهد که علی‌رغم رشد نهادهای جامعه مدنی و گسترش مطالبات توسعه‌گرایانه در حوزه سیاسی پس از انقلاب مشروطه، توسعه سیاسی در ایران با چالش‌های جدی مواجه بوده است. این چالش‌ها عمدتاً ناشی از سیستم متمرکز حکومتی، ضعف زمینه‌های اجماع در میان نیروهای سیاسی، عدم هماهنگی میان صاحبان ثروت، علم و قدرت، و سیاست‌های نامطلوب قومیتی است که همگی تأثیر منفی بر فرآیند توسعه داشته‌اند. این یافته‌ها به طور خاص بر نقش هویت فرهنگی و "ایرانیت" در درک و پرداختن به این موانع تأکید می‌کند.

چکیده هدف این مقاله بررسی رابطه بین متغیر اقتصادی نفت و پدیده اجتماعی انقلاب است. بعد از کودتای 28 مرداد 1332 و تشکیل کنسرسیوم نفتی به تدریج قیمت نفت افزایش پیدا کرد و در نیمه اول اوایل دهه 1350 درآمد حاصل از آن، جهش قابل ملاحظه‌ای پیدا کرد. بحث درباره نقش متغیرهای اقتصادی در وقوع جنبش‌های اجتماعی و پدیده‌های سیاسی از جمله انقلاب‌ اسلامی در شرایطی که نفت به یک متغیر قابل توجه در اقتصاد سیاسی ایران تبدیل شده، مساله پیش روی این مقاله است. نفت و درآمد حاصل از آن نقش قابل توجهی در ثبات و مشروعیت بخشی رژیم پهلوی ایفا می‌کرد و بحران کارآمدی رژیم را پنهان می‌کرد، تداوم درامدهای نفتی و سود سرشار حاصل از آن و تزریق ان به بدنه جامعه نوعی توافق موقت میان جامعه و رژیم ایجاد کرده بود که هر گونه اختلال در این زمینه می‌توانست به حرکت‌های اجتماعی از جمله انقلاب سرعت مضاعفی ببخشد. از این جهت افزایش درامدهای نفتی توانست بحران مشروعیت و کارآمدی رژیم را به صورت موقت پنهان سازد و کاهش ان توانست به ظهور و بروز هر چه بیشتر این بحران‌ها منجر شود. با وجود اینکه گفتمان غالب در انقلاب اسلامی از عناصر غیرمادی و معنوی نشات می‌گرفت، اما نمی‌توان نقش متغیرهای اقتصادی از جمله متغیر مهم نفت را در جنبش‌های اجتماعی ایران از جمله انقلاب اسلامی نادیده گرفت.

چکیده این مقاله که به روش توصیفی -تحلیلی و با هدف تحلیل نقش فریضه اجتماعی «امربه معروف ونهی ازمنکر»در ارتقای حکمرانی شایسته وتأثیرآن بر شفافیت، پاسخگویی و نظارت عمومی وتوسعه مشارکت عمومی در نظام جمهوری اسلامی ایران ،تدوین شده است به دنبال پاسخ این سؤال است که چگونه اصل هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران ،می‌تواند در تقویت حکمرانی شایسته و ایجاد نظارت فعال مردم بر عملکرد دولت، مؤثر باشد،در این پژوهش، ابتدا مفاهیم مرتبط با اصل هشتم قانون اساسی و فریضه امر به معروف و نهی از منکر بررسی شده است مستندات قانونی و فقهی و همچنین داده‌های جمع‌آوری‌شده از منابع مختلف کتابخانه ای ،چالش‌ها و فرصت‌های این اصل در زمینه حکمرانی شایسته شناسایی وتحلیل گردید.

یافته ها،حاکی ازاین است که این اصل ازقانون اساسی با تأکید بر مشارکت مردم در نظارت بر عملکرد دولت،می‌تواند به‌عنوان ابزاری برای تحقق حکمرانی شایسته به کار گرفته شود.فریضه «امر به معروف و نهی از منکر»با تقویت نظارت عمومی و ترویج مسئولیت‌پذیری در سطح جامعه، از یک‌سو موجب افزایش شفافیت حکومت و از سوی دیگر باعث ایجاد اعتماد عمومی می‌شود. در عین حال، چالش‌هایی همچون تفسیرهای سلیقه‌ای از این اصل، ممکن است اجرای مؤثر آن را دشوار کند و نیاز به اصلاحات قانونی و فقهی برای شفاف‌سازی فرآیندهاداشته باشد.بنابراین،به‌کارگیری مؤثر اصل هشتم می‌تواند به ارتقای کیفیت حکمرانی، توسعه اجتماعی ، اقتصادی و بهبود روابط میان مردم ودولت منجر شود به طوری که مشروعیت نظام سیاسی و ایجاد بسترهای لازم برای توسعه پایدار در کشورتقویت گردد.

چکیده تمدّن نوعی از جامعه‌داری بر پایه جهان‌بینی و نگرشی خاص است. افراد جامعه به عنوان اصلی‌ترین اعضای یک تمدن با قدرتِ اختیار خود می‌توانند به مقابلۀ با تمدن پیشینی پرداخته و تمدنی نوین را پایه گذاری نمایند. مقابله با تمدن پیشینی به علل متفاوتی صورت می‌پذیرد که از آنها به علل افول و انحطاط تمدن‌ها نام برده می‌شود؛ و از طرفی نگرش‌هایی وجود دارند که علل ظهور تمدن‌ها در پسِ افول و فروپاشی تمدن‌های دیگر را سامان می‌دهند. قرآن کریم در آیات متعدد، ضمن بیان قصص تمدن‌های مختلف و سبک زندگی مردمان در این تمدن‌ها، به تبیین انحطاط و ظهور تمدن‌ها و علل و سازکار فراز و فرود آنها می‌پردازد. در واقع این آیات مبیّن سنّت‌های الهی در نحوۀ افول و فراز جوامع و چرخش تمدن‌هاست.

امام خمینی به عنوان یک فقیه مفسّر، در نگاه به قرآن کریم، به تأمل در تمدن‌ها و چرخش آنها در طول تاریخ پرداخته است. با توجه به رویکرد قرآنیِ امام خمینی، از منظر ایشان، علل چرخش تمدنی چیست ؟ امام خمینی (ره) با اتکای بر سنّت‌های الهی در قرآن، اهمّ اسباب چرخش تمدن‌ها در ادوار مختلف تاریخ را عبارت می‌داند از: ظلم – عدالت، تبعیض- مساوات، ناکارآمدی – توانمندی، جهل و غفلت – بیداری و آگاهی جامعه، افراط- اعتدال، وابستگی- استقلال، ناامنی- امنیت، شرک و کفر- توحید، و تفرقه - وحدت مسلمین

چکیده انقلاب اسلامی ایران به‌عنوان گسستی نهادی در مسیر توسعه ایران، نه به‌سوی نظم دسترسی باز، بلکه با بازتولید نظم دسترسی محدود در چارچوب ساختارهای سنتی-مذهبی تثبیت شد. این پژوهش با بهره‌گیری از چارچوب نظری داگلاس نورث، به تحلیل نقش چهار بازیگر کلیدی پس از انقلاب -روحانیت و نهادهای انقلابی، جبهه ملی و نهضت آزادی، جریان چپ، و تکنوکرات‌های بازمانده از رژیم پهلوی- در تداوم توسعه‌نیافتگی ایران می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهند که روحانیت، به‌واسطه بهره‌مندی از سرمایه اجتماعی گسترده و شبکه‌های نهادی غیررسمی قدرتمند، توانست نهادهای رسمی جدید را تثبیت کرده و منابع قدرت را در قالب نظم دسترسی محدود به انحصار خود درآورد. در مقابل، سایر بازیگران به دلیل فقدان شبکه‌های نهادی ریشه‌دار، محدودیت در مشروعیت اجتماعی، و ناتوانی در ایجاد یا تقویت نهادهای کارآمد، از صحنه قدرت حذف شدند. تداوم وابستگی به نهادهای سنتی-مذهبی، هزینه‌های بالای مبادله، و محدودیت در رقابت نهادی، از موانع اصلی شکل‌گیری نظم دسترسی باز و دستیابی به توسعه پایدار در ایران بوده است.

چکیده پژوهش حاضر در صدد است تاثیر فضای مجازی بر کنش‌گری سیاسی اجتماعی دانشجویان دختر مقطع کارشناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شیراز را بررسی نماید. روش این پژوهش توصیفی-همبستگی است. جامعه پژوهش دختران مقطع کارشناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شیراز در سال 1404-1403 می‌باشد و جهت تعیین حجم نمونه با توجه به مشخص بودن حجم جامعه از فرمول تعیین حجم نمونه کوکران استفاده شد که حجم نمونه ۳۷۵ تعیین شد و پرسشنامه‌ها به صورت تصادفی ساده در بین نمونه آماری توزیع شده است. ابزار گردآوری داده‌ها پرسشنامه محقق ساخته است و پایایی آن به وسیله‌ی آلفای کرونباخ (۸۹۲/0) مورد تایید قرار گرفت. پس از اطمینان از قابل قبول بودن نرمالیتی متغیر وابسته از روش رگرسیون تک متغیری، رگرسیون چندمتغیری و تحلیل واریانس یک طرفه برای آزمون فرضیه‌های پژوهش با استفاده از نرم‌افزار SPSS استفاده شد. نتایج بیانگر تایید نقش کاربری فضای مجازی و ابعاد آن در کنش گری سیاسی- اجتماعی دانشجویان دختر دانشگاه آزاد اسلامی واحد شیراز بود، هم‌چنین شواهدی در تایید نقش کاربری عضویت در فضای مجازی، نوع نگرش به محتوا در این فضا، میزان مشارکت در فضای مجازی و سال‌های حضور در فضای مجازی در کنش‌گری سیاسی -اجتماعی دانشجویان دختر دانشگاه آزاد اسلامی واحد شیراز بود و 3 فاکتور رشته تحصیلی، محل سکونت و رفاه اقتصادی بر کنش‌گری سیاسی اجتماعی جامعه هدف اثرگذار نبودند.

چکیده مقاله پیش رو با هدف تبیین و هستی شناسی نظریه نظام انقلابی به عنوان مهمترین سازه مفهومی در بیانیه گام دوم و با طرح این سوال که نظریه نظام انقلابی به لحاظ گفتمانی چگونه مفصل‌بندی می شود؟تلاش کرده است تا با رویکرد تحلیل گفتمان لاکلا و موفه، دال مرکزی نظریه نظام انقلابی و برخی دیگر از دال‌ها و ویژگی های گفتمانی این نظریه را بازشناسی کرده تا به درک درستی از مفاهیم و نشانگان آن در ابر گفتمان انقلاب اسلامی رهنمون شویم.یافته های مقاله نشان می دهد ، اسلام سیاسی فقاهتی ، به معنای نقش اسلام و دستگاه فقه در تاسیس حکومت و نظام سازی در میانه اقتضائات دوران معاصر ، دال مرکزی بوده و فقه نظام ساز شیعی در این دال چهار کارویژه اساسی برای نظام سازی بر عهده دارد.همچنین دال عقلانیت سیاسی به مثابه یکی از مهمترین دال ها که حول دال مرکزی انسجام و قرار یافته به مثابه عنصر هویت ساز و صیرورت بخش به نظریه بررسی شده است . عقلانیت انقلابی می تواند راه سومی در حل مسئله رابطه ساختار –کارگزار بوده و سوژه انقلابی را برساخته کند. سوژه ای که در یک نظام معنایی و با درک بسترهای کنشگری عمل سیاسی را صورت می دهد.نهایتا این که برخی وقته ها و دال های مهم در اندیشه سیاسی آیت الله خامنه ای که در کنار دیگر موارد اشاره شده زنجیره هم ارزی گفتمانی را ایجاد و نظریه نظام انقلابی را در برابر رویکردهای ترمیدوری، و اپیستمه غربی غیریت سازی می کنند واکاوی شده است.

چکیده هدف: ارزیابی برنامه‌های درسی و جو آموزشی در دانشگاه‌ها یکی از راه‌های پایش عملکرد و مقدمه بهبود روش‌های آموزشی است. یکی از مسیرهای ارزیابی جو آموزشی دانشگاه، نظرسنجی از دانشجویان است. روش: در این پژوهش جهت ارزیابی محیط آموزشی دروس معارف (اندیشه اسلامی، انقلاب اسلامی، تاریخ اسلام و معارف اسلامی) در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۲، ۳۷۵ نفر از دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی شیراز به روش نمونه‌گیری طبقه‌بندی شده چند مرحله‌ای انتخاب و پرسشنامه اندازه‌گیری محیط آموزشی درییم را تکمیل کردند. جهت تحلیل داده‌ها از نرم افزار SPSS 19 استفاده شد. یافته‌ها: نتایج پژوهش حاضر نشان داد، ادراک دانشجویان از محیط آموزشی دروس معارف مثبت است. همچنین در هر پنج بعد ارزیابی محیط آموزشی دروس معارف (ادراک دانشجویان از یادگیری، اساتید، توانایی علمی خود، جو آموزشی و شرایط اجتماعی)، نمرات بالاتر از میانگین بود. نتیجه‌گیری: با توجه به نیاز روزافزون دانشجویان جهت دسترسی به منابع اصیل اسلامی در مسیر رویارویی با شبهات و چالش‌های اجتماعی، ضرورت پویایی و برنامه‌ریزی کارآمدتر جهت اثربخشی بیشتر دروس معارف لازم و ضروری به نظر می‌رسد.

چکیده هر چند براندازی نظام جمهوری اسلامی ایران از راههای سخت، به خصوص قدرت نظامی هنوز در دستور کار دشمنان این نظام قرار دارد، لکن بهترین و کم هزینه ترین این راهها، جنگ نرم به خصوص از طریق تغییر سبک زندگی مردم سرزمین پارس است. از آنجا که در جامعه اسلامی ایران زمین، هنوز خانواده رکن اصلی جامعه و زن رکن اصلی خانواده را تشکیل می‏دهد، تمرکز بر تغییر سبک زندگی زن ایرانی به سبک زندگی زن غربی، از مهمترین برنامه‏های این جنگ نرم خواهد بود.

این مقاله در پی آن است که با بررسی دیدگاه‌ها و اظهارات برخی از زنان مشهور غربی و نیز تحلیل شواهد موجود در سخنان رهبران و اسناد رسمی کشورهای غربی، به تبیین ویژگی‌های سبک زندگی زن غربی بپردازد. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که الگوبرداری زن ایرانی از سبک زندگی غربی، می‌تواند پیامدهایی جدی در پی داشته باشد؛ به گونه‌ای که در بلندمدت ممکن است به تضعیف بنیان خانواده، تغییر در ارزش‌های نسل‌های آینده، و در نهایت به چالش کشیده شدن مبانی فکری و سیاسی نظام جمهوری اسلامی ایران منجر شود.

تلازم میان تغییر سبک زندگی زنان و تضعیف نظام سیاسی در نقش محوری زن در تحکیم نهاد خانواده و تأثیرگذاری او بر تربیت نسل‌های آینده نهفته است؛ نقشی که جهت‌دهنده‌ی دیدگاه‌ها و مطالبات اجتماعی زنان و مردان ایرانی در دهه‌های آتی خواهد بود. دیدگاه‏ها و مطالباتی که اگر به سمت مخالفت با لزوم پذیرش احکام اسلام برای اداره انسان و جامعه برود، می‏تواند به تضعیف نظام سیاسی و یا حتی تغییر آن منجر شود.

چکیده اسلام سیاسی مفهومی نو در ادبیات سیاسی جهان است که برگرفته از عناصر اصیل اسلامی است. این مفهوم به دنبال آن است که اسلام را به مثابه دینی جامع که واجد ابعاد متنوع سیاسی، اعتقادی و فرهنگی متناظر به انسان و جامعه است، معرفی نماید. پرسش اصلی نوشتار حاضر این است که امام خمینی (ره) به عنوان رهبری کاریزماتیک چگونه توانست با بهره‌گیری از زمینه‌های فرهنگی و اجتماعی ایران، دین اسلام و کارگزاران آن را از حوزه معنایی خاص اجتماع، به حوزه عام سیاست وارد سازد و زمینه‌ساز وقوع انقلاب اسلامی در سال 1357 گردد؟ در پاسخ به این پرسش، فرضیه پژوهش بر این نکته تاکید دارد که امام خمینی(ره) با تدوین نظریه ولایت فقیه و استفاده از آن، اسلام را به گفتمانی سیاسی - اجتماعی تبدیل و روحانیت را به عنوان کارگزاران دینی سیاست، معرفی نمود. همچنین یافته‌های پژوهش گویای آن است که امام خمینی (ره) با رهبری منحصر به فرد خود که از سه نوع؛ اقتدار عقلانی، سنتی و کاریزماتیک وبر همزمان برخوردار بود توانست برای ولایت فقیه به مثابه یک «امر سیاسی» در رقابت با گفتمان‌های رقیب خود، شأن و جایگاه ویژه‌ای تعریف نماید. روش پژوهش کیفی از نوع تحلیل گفتمان و روش گردآوری داده‌ها کتابخانه‌ای و منابع فضای مجازی است.

چکیده این مقاله به بررسی نقش سیاست‌های اقتصادی بر مدرن‌سازی بازار در ایران بعداز انقلاب اسلامی می‌پردازد. سؤال اصلی تحقیق این است که کدام سیاست‌های اقتصادی بیشترین تأثیر را بر تسریع یا کندی روند مدرن‌سازی بازار ایران داشته‌اند؟ فرضیه اصلی این است که سیاست‌های اقتصادی، به‌ویژه در زمینه‌های تجاری و صنعتی، نه تنها بر ساختار بازار تأثیر گذاشته بلکه گفتمان‌های قدرت و دانش را نیز در جامعه شکل داده‌اند. بازاردر ایران، نهادی با کارکردهای چندگانه است که نقش مهمی در حیات اقتصادی، سیاسی و فرهنگی جامعه ایفا می کند. هدف این تحقیق تحلیل تأثیر سیاست‌های اقتصادی بر ساختار بازار و شناسایی چالش‌ها و فرصت‌های موجود در این زمینه است. روش‌شناسی تحقیق شامل تحلیل داده‌های اقتصادی و مصاحبه با کارشناسان حوزه اقتصاد و بازار است. اما در عین حال چالش‌هایی نظیر عدم تطابق فرهنگی و مشکلات زیرساختی نیز وجود دارد. با استفاده از روش تحقیق کیفی و تحلیل داده‌های موجود، این مقاله به بررسی تأثیرات مثبت و منفی مدرن‌سازی بر بازار ایران می‌پردازد یافته‌های تحقیق نشان می‌دهند که سیاست‌های اقتصادی، به‌ویژه در زمینه تسهیل دسترسی به فناوری و حمایت از کارآفرینی، تأثیر مثبت و قابل توجهی بر روند مدرن‌سازی داشته‌اند. در نهایت، پیشنهاد می‌شود که برای بهبود فرآیند مدرن‌سازی بازار، سیاست‌گذاران باید به توسعه سیاست‌های اقتصادی جامع و هماهنگ توجه بیشتری داشته باشند و بر روی تقویت زیرساخت‌های اقتصادی و اجتماعی تمرکز کنند.

چکیده در دهه های اخیر الگوی حکمرانی خوب به عنوان پارادایم جدیدی در نظامهای سیاسی دموکراتیک مطرح شده است. یکی از شاخصهای اصلی این الگو، پاسخگویی است که قدرت سیاسی را ملزم می سازد، با به رسمیت شناختن حقوق شهروندان در چهارچوب قانون، جوابگوی عملکرد و تصمیماتی باشد که سرنوشت شهروندان را تعین می کند. دولت‌های اصلاحات و اصول گرا در ج.ا. ا دارای ظرفیت گفتمانی بالا و رویه های ارزشی متفاوت هستند. پاسخگو بودن دولتهای مذکور نسبت به برنامه های توسعه برای جبران عقب ماندگی جامعه و برطرف کردن نیازهای مردم بسیار حائز اهمیت است. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی، با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و اسنادی به واکاوی و تحلیل رویکرد دولتهای هفتم، هشتم، نهم و دهم نسبت به برنامه های توسعه و میزان پاسخگویی آنها به مسائل زنان در حوزه های مختلف می پردازد. سوال مطرح شده عبارت است از: پاسخگویی به مسائل زنان در دولت اصلاحات و اصولگرایان در نسبت به برنامه های توسعه سوم، چهارم و پنجم چگونه بوده است؟ پس از تحلیل و بررسی اطلاعات جمع آوری شده، تحقیق به این نتیجه می رسد که با توجه به فهم زمانه زنان و مطالبات آنان، پاسخگویی در حوزه زنان در دولت هفتم و هشتم موفق تر از دولت نهم و دهم اتفاق افتاده است. بدین صورت که دولت هفتم و هشتم به مفاد برنامه توسعه مربوط به زنان در حوره فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی پاسخگو بودند در حالی که شاخص پاسخگویی دولت نهم و دهم نسبت به مفاد برنامه توسعه تنزل داشته است.

چکیده حقوق شهروندی از ارکان اصلی حقوق بشر است که از زوایای مختلف توسط اندیشمندان و دولتمردان جهان مورد توجه قرار گرفته است. بررسی حقوق شهروندی از این جهت لازم است که این موضوع از سوی کشورهای غربی و نگاه غربی تبلیغ می‌گردد؛ درحالی که برخی از این کشورها، بسیاری از حقوق شهروندی ملت‌های خویش را پایمال می‌کنند؛ در صورتی که انقلاب اسلامی خاستگاه این حقوق را اسلام می داند؛ ولی در سال‌های اخیر برخی از مسلمانان از این موضوع مغفول مانده‌اند و مکاتب غربی را به عنوان داعیه‌دار حقوق شهروندی پذیرفته و به تقلید از آن پرداخته‌اند. به همین منظور این مقاله به دنبال این است که مفهوم حقوق شهروندی را در ابعاد سه گانه اسلام از منظر انقلاب اسلامی و در تقابل با دیدگاه غربی بررسی نماید. لذا این پژوهش بدنبال پاسخگویی به این پرسش است که در نگاه انقلاب اسلامی حقوق شهروندی برگرفته از اندیشه اسلامی چگونه ترسیم شده است؟ برای پاسخ به این پرسش از روش توصیفی و چارچوب نظری اسلامی-بومی استفاده شده و یافته‌ها نشان داد که حقوق شهروندی در اندیشه انقلاب اسلامی و در تقابل نگاه غربی مبتنی بر ابعاد سه‌گانه اسلام(عقاید، اخلاق، فقه) در قالب حقوق اعتقادی، حقوق اخلاقی-معنوی و حقوق سیاسی –فقهی دسته‌بندی شده است که معطوف به ظرفیت فرد(اعم از نقاط قوت و ضعف) و ظرفیت جامعه(اعم از فرصت و تهدید) تولید و گاه محدود می‌شود.