جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی

چکیده یکی از اصلی‌ترین موضوعاتی که از منظر مطالعات تاریخی ، توجه قاطبه تحلیل گران را معطوف به خود نموده ، ذکر این مسئله است که با توجه به غنی بودن تاریخ و فرهنگ ایران از گذشته تاکنون ، سهروردی چگونه و با چه اصولی می خواهد از منابع فرهنگی و فکری ایران باستان بهره برداری نموده و این اصول را در قالب یک نظام اندیشه سیاسی منسجم و نوین تبیین و تحلیل نماید. سوال این است که تبیین سهروردی از اصول و ارزشهای نظام اندیشه سیاسی ایرانشهری ، چه تاثیری بر فهم ما از حکمرانی و عدالت در این نظام داشته است؟ بنظر می رسد که سهروردی با بهره گیری از مفهوم حکمت اشراقی ، اصول و ارزشهای نظام اندیشه سیاسی ایرانشهری را به گونه ای تبیین و تفسیر نموده که بر پایه آن ، حکمرانی متوازن و عادلانه به عنوان یک اصل اصولی در سیاست معرفی شده است. پژوهش حاضر از نوع بنیادی و با روش کیفی و رویکرد توصیفی – تحلیلی و به شیوه کتابخانه ای – اسنادی(فیش برداری) طراحی و تدوین شده است. هدف از این پژوهش تبیین اندیشه سهروردی از نظام اندیشه سیاسی ایرانشهری در ایران باستان می باشد. یافته ها نشان می دهند که سهروردی با تلفیق حکمت اشراقی و میراث فرهنگی ایران باستان ، توانسته است اصول بنیادین را در زمینه حکمرانی و عدالت تعریف نموده و به طور ویژه بر مبنای ارزشهای اخلاقی و معنوی استوار بماند.

چکیده با نگاهی به تحولات نظم جهانی معاصر می‌توان گفت جهان بیش از آن‌که به‌سوی حکمرانی مبتنی بر قواعد مشترک حرکت کند، در حال بازگشت به منطق رقابت قدرت‌های بزرگ و الگوهای شبه‌امپراتوری است. در چنین بستری، پرسش بنیادین نوشتار حاضر آنست که شباهت‌ها و تفاوت‌های میان حکمرانی فراملی و نگاه امام علی(ع) به روابط بین‌الملل چیست و آیا می‌توان این دو رویکرد را در کنار یکدیگر تحلیل و بازخوانی کرد؟ هدف پژوهش، بررسی ظرفیت‌های اخلاقی و هنجاری اندیشه امام علی(ع) برای تکمیل یا نقد الگوی حکمرانی فراملی در مواجهه با بحران‌های جهانی است. فرض پژوهش آنست که هر دو رویکرد به‌دنبال کاهش منازعه و تقویت همکاری میان جوامع‌اند، اما در مبانی مشروعیت، فلسفه وجودی و شیوه‌های عملی تفاوت دارند؛ حکمرانی فراملی متکی بر نهادها و توافقات مدرن و سکولار است، در حالی که اندیشه علوی بر عدالت، کرامت انسانی و اخلاق سیاسی مبتنی است. روش پژوهش مبتنی بر تحلیل توصیفی ـ تحلیلی و تطبیقی است که با بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای، متون نظری روابط بین‌الملل و آثار و آموزه‌های امام علی(ع)، به مقایسه و تبیین مفهومی دو رویکرد می‌پردازد. یافته‌های پژوهش حاکیست‌ میان مؤلفه‌های کلیدی حکمرانی فراملی و اصول روابط بین‌الملل در اندیشه امام علی(ع) همچون وفای به عهد، صلح‌گرایی مشروط، گفت‌وگوی اخلاقی و مسئولیت‌پذیری جهانی، هم‌پوشانی معناداری وجود دارد. در نتیجه اندیشه امام علی(ع) می‌تواند به‌عنوان الگویی هنجاری و اخلاق‌محور، چارچوبی بدیل و الهام‌بخش برای بازاندیشی در نظم جهانی معاصر و رفع بن‌بست‌های قدرت‌محور ارائه دهد.

چکیده با توجه به جایگاه حجاب به‌عنوان یک الزام قانونی در نظام حقوقیِ حکمرانی جمهوری اسلامی ایران و پیوند عمیق آن با هویت فرهنگی و دینی، فرهنگ‌سازی در این حوزه از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. مقاله حاضر با رویکردی توصیفی و تحلیلی به بررسی موانع و چالش‌های اجرای مؤثر قوانین مرتبط با عفاف و حجاب به ویژه تعارض میان ارزش‌های سنتی و جریان جهانی‌شدن، کم‌رنگ‌شدن ارزش‌های دینی در میان نسل جدید، ضعف آگاهی عمومی نسبت به مبانی فلسفی، فقهی و حقوقی حجاب و تأثیر گسترده رسانه‌ها و فضای مجازی در تغییر نگرش‌ها می پردازد. در ادامه در بخش راهکارها، بر ضرورت تقویت آموزش و تبیین فلسفه الزام قانونی حجاب، الگوسازی صحیح در رسانه‌ها، تحکیم هویت دینی و فرهنگی و ایجاد فضای امن برای تقویت رویکرد اقناعی و کاهش تقابل اجتماعی تأکید شده است. در نهایت، چنین تبیین شده است که فرهنگ‌سازی می‌تواند اجرای مؤثر قوانین عفاف و حجاب را تسهیل کرده، از تعارضات اجتماعی بکاهد و هماهنگی میان قانون و فرهنگ عمومی را تقویت کند. بدین ترتیب حجاب از یک الزام صرف قانونی به یک انتخاب آگاهانه و ارزش درونی نزد افراد جامعه تبدیل شود. به کارگیری نتایج این پژوهش توسط سیاست‌گذاران و حکمرانان می‌تواند به حکمرانی بهتر در امر حجاب بینجامد.

چکیده هدف این پژوهش بررسی چالش‌های حکمرانی در جمهوری اسلامی ایران با محوریت جوانان نسل Z (دهه هشتادی‌ها) است. این نسل به عنوان "بومیان دیجیتال"، با آگاهی سیاسی و اجتماعی بالا و تمایل به حکمرانی مشارکتی، دغدغه‌هایی نظیر عدالت اجتماعی، حقوق بشر، حقوق زنان و آزادی‌های فردی دارند که حکمرانی کلاسیک یک‌سویه را به چالش و ضرورت حکمرانی خوب مبتنی بر تعامل را مطرح می‌کنند. این پژوهش با رویکرد تحلیل محتوای کیفی، مطالبات جوانان ۱۵ تا ۲۴ ساله (دختر و پسر) در بازه زمانی شهریور ۱۴۰۱ تا شهریور ۱۴۰۲ را از طریق مشاهده ویدئوها، متون و عکس‌های منتشر شده در فضای مجازی (اینستاگرام، توییتر و...) و همچنین دیدگاه‌ها و مصاحبه‌های پژوهشگران و کارشناسان بررسی کرده است. صدها محتوای منتشر شده در فضای مجازی و رسانه‌ها بررسی، طبقه‌بندی و به مقوله‌های کلی و زیرمقوله‌ها دسته‌بندی شدند.بر اساس فراوانی مقوله‌ها، به نتیجه‌گیری کمی در خصوص علل اصلی اعتراضات نیز رسیدیم.یافته‌ها شامل چهار محور اصلی است: باورها و ارزش‌های نسل Z، انتظارات از حاکمیت، چالش‌های نظام و پیشنهادات نسل Z برای حکمرانی. نسل Z خواهان آزادی بیان، تضمین حقوق اساسی، تساوی جنسیتی، شفافیت و پاسخگویی دولت، انتخابات آزاد و مشارکت مردمی در تصمیم‌گیری‌هاست. آن‌ها به تنوع فرهنگی، نوآوری، ارزش‌های معنوی، کیفیت زندگی و دسترسی آزاد به اطلاعات اهمیت می‌دهند.چالش‌ها شامل محدودیت‌های آزادی بیان، تحریم‌ها، عدم شفافیت و فساد است. نسل Z معتقد است مشارکت و گفتگو می‌تواند به تغییرات مثبت منجر شود. این پژوهش نشان می‌دهد حکمرانی باید با در نظر گرفتن مطالبات این نسل، به سمت حکمرانی مشارکتی، پاسخگو و شفاف حرکت کند

چکیده حکمرانی یک مفهوم چند وجهی است که شامل تمام جنبه‌های اعمال اقتدار می‌شود به همین دلیل هر یک از ابعاد کارایی و اثربخشی به مولفه‌هایی در حوزه‌های اداری، اقتصادی، سیاسی و اجتماعی تقسیم شده است که نمایانگر تاکید این مقاله بر چند وجهی بودن حکمرانی است. بنابراین حکمرانی خوب زیرمجموعه‌ای از حکمرانی است که در آن منابع و مشکلات عمومی به طور مؤثر، کارآمد و در پاسخ به نیازهای حیاتی جامعه مدیریت می‌شوند. اشکال مؤثر دموکراتیک حکومت بر مشارکت عمومی، پاسخگویی و شفافیت متکی است. لذا عوامل موثر برحکمرانی خوب مبتنی بر اندیشه‌های انقلاب اسلامی کدامند؟ فرضیه مورد تأیید قرار گرفت که با توجه به اندیشه‌های سیاسی انقلاب اسلامی ایران ظرفیت کافی برای ارایه الگوی بومی حکمرانی خوب وجود دارد. مقاله حاضر با هدف ارتقای مولفه‌های حکمرانی خوب با توجه به رویکرد اندیشه‌های انقلاب اسلامی انجام می‌گردد. این مقاله به دلیل انتخاب رویکرد آمیخته اکتشافی داده‌های کـیفی علاوه بر اینکه  اهمیت بیشتری داشتند در توالی گردآوری داده‌ها ابتدا داده‌های کیفی و سپس داده‌های کـمی گـردآوری‌ شدند. در مرحله کیفی از بین استراتژی‌های پژوهش کیفی از تکنیک فراترکیب استفاده گردید و به تدوین مدلی جامع که شامل عوامل موثر بر حکمرانی خوب با توجه به رویکرد اندیشه‌های انقلاب اسلامی است، پرداخته شد. مصاحبه به عنوان اصلی‌ترین ابزار جمع آوری داده‌ها مورد استفاده قرار گرفت. حکمرانی خوب مستلزم اتخاذ رویکردی چند جانبه با چندین سیستم کنترل و توازن که می‌تواند از طریق تفکیک قوای نهادهای مختلف، از طریق مشارکت جامعه مدنی، رسانه‌ها و از طریق مشارکت یا پیمان‌هایی با بخش تجاری به دست آید.

چکیده عملکرد مناسب در سیاستگذاری علم و فناوری نیازمند چارچوب مناسب مدیریتی و حکمرانی است. علم و فناوری زمانی می تواند نافع، اثرگذار و تحول آفرین باشد که خروجی و محصولات سیاستی حاصل از آن در کشور کاربرد داشته باشد و توانش اجتماعی ایجاد نماید. هدف این مقاله، بررسی و ارزیابی وضعیت موجود حکمرانی علم و فناوری و ارائه دلالت های سیاستگذارانه و راه حل های عملیاتی مبتنی بر اسناد بالادستی معطوف به تحقق مفاد بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی با روش توصیفی - تحلیلی و از طریق مطالعات اسنادی و کتابخانه ای است. گزارش های پایگاه های معتبر علمی دنیا نشان می دهد به رغم تحریم های مالی و علمی گسترده علیه جمهوری اسلامی ایران از اول انقلاب تاکنون، پیشرفت و رشد تولیدات و استنادات علمی و فناورانه کشور در سطوح منطقه ای و بین المللی در حوزه های مختلف حکمرانی شتابان و قابل توجه بوده است لیکن برای نیل به مرجعیت علمی در چهل سال دوم انقلاب اسلامی و جهاد علمی مستمر می بایست دلالت های سیاستی مناسبی از جمله؛ ارتقای شاخص های کیفی تولید علم، تقویت دیپلماسی فعالانه و کنشگرانه علمی و فناوری، توازن مطلوب بین تولیدات علمی و شاخص های کسب و کار و نوآوری، تقویت بازار محصولات فناورانه، اتخاذ سازوکار و تسهیل انتقال فناوری و نیز افزایش سهم بخش خصوصی و غیردولتی در هزینه های تحقیق و توسعه کشور صورت پذیرد.

چکیده نظارت نقش عمده‌ای در بهبود سیاست‌ها و کارکردهای دولت ایفا می‌نماید؛ هدف از ایجاد حکمرانی نظارتى، کنترل انحراف هاى احتمالى در دستگاه هاى اداری است تا از طریق ارائه بازخوردهاى اصلاحى، ضمن فراهم ساختن اطلاعات لازم براى بهبود حکمرانی و سیاستگذاری، اصلاحات فرایندی لازم در ارکان نظام سیاسی و اداری اعمال شود. قوه قضاییه با اعمال نظارت قضایی عام و فراگیر و به عنوان اصلی ترین مرجع نظارتی کشور و حافظ حقوق شهروندی وظیفه دارد با انجام نظارت و بازرسی اقدام به آسیب‌شناسی، پیشگیری و مقابله با سوءجریان، تخلف و جرم نماید. این مقاله با استفاده از روش توصیفی تحلیلی به این می‌پردازد که حکمرانی نظارت قضایی در دو سطح درونی و بیرونی ناظر بر همه فعالیت‌ها و اعمال دستگاه های اداری بوده و موجبات تضمین رعایت قوانین و مقررات، جلوگیری از سوءاستفاده از قدرت و خارج شدن از حیطه صلاحیت و اختیارات و جبران خسارات وارده به شهروندان را به دو شیوه نظارت استطلاعی (اطلاع از طرز کار و حسن جریان امور و چگونگی اجرای قوانین در سازمان‌ها و ادارات دولتی) و نظارت دادرسی (رسیدگی به شکایات علیه تصمیمات، اقدامات و آئین نامه‌های دولتی و احکام مراجع شبه قضایی قوه مجریه) فراهم می آورد.

چکیده با پایان جنگ چهانی دوم، تلاش عمومی در میان اندیشمندان مختلف برای درک فرایند توسعه انجام پذیرفته است. در این بین حکمرانی به عنوان مفهومی جدید در ادبیات توسعه توجه را جلب نموده است. حکمرانی مطلوب دارای شاخص­هایی است که می­تواند موجبات توسعه اقتصادی را فراهم آورد. در این راستا هدف مطالعه حاضر بررسی حکمرانی و توسعه اقتصادی در جمهوری اسلامی ایران است. فرضیه پژوهش این است که بهبود شاخص­های حکمرانی می­تواند اثرات معناداری بر ارتقاء شاخص­های توسعه از قبیل درآمد سرانه بالاتر، امید به زندگی بالاتر، سطح بهداشت و سلامت بالاتر، گسترش فناوری اطلاعات در جامعه، آموزش عمومی و تخصصی مطلوب­تر، نرخ باروری کمتر زنان، نرخ مرگ و میر کمتر کودکان، نرخ بیکاری پایین­تر و افزایش رفاه اجتماعی داشته باشد. مدل نظری این پژوهش براساس نظریه دولت توسعه­گرا است. نتابج پژوهش نشان می­دهد که بهبود شاخص­های حکمرانی مستقل از موقعیت جغرافیایی می­تواند اثرات معناداری بر ارتقاء شاخص­های توسعه و بنابراین افزایش رفاه اجتماعی داشته باشد، اما با بررسی مطالعات انجام گرفته می­توان گفت که با توجه به نوع حکمرانی حاکم بر ایران، فرایند توسعه اقتصادی ایران در دوره­های مختلف زمانی بعد از انقلاب، شرایط متفاوتی را سپری نموده است و در هر دوره­ای هر یک از شاخص­های حکمرانی وضعیت متفاوتی را سپری نموده­اند.