جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی

واکاوی رابطه اعتماد اجتماعی و مشارکت سیاسی: تحلیل تطبیقی انتخابات ریاست‌جمهوری 1396، 1400 و 1403 ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

نبی آزادی 1
قربانعلی قربانزاده سوار 2

1 دانشجوی دکتری علوم سیاسی (مسائل ایران)، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران.

2 دانشیار گروه علوم سیاسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران.

چکیده
پیوند میان اعتماد اجتماعی و مشارکت سیاسی یکی از مباحث اساسی جامعه‌شناسی سیاسی است. پژوهش‌ها نشان داده در جوامع با سطح اعتماد اجتماعی بالا، میزان مشارکت سیاسی نیز بیشتر است و سرمایه اجتماعی از طریق مؤلفه اعتماد نقش کلیدی در این رابطه ایفا می‌کند. اعتماد اجتماعی نه تنها تعامل فردی را تسهیل می‌کند، بلکه موجب تقویت همبستگی اجتماعی، اعتماد به نهادها و پشتیبانی از نظام سیاسی می‌شود؛ بالعکس، فقدان اعتماد اجتماعی مشارکت سیاسی و کنش جمعی را کاهش می‌دهد. پرسش اصلی آن است که آیا کاهش اعتماد اجتماعی، بویژه اعتماد به نهادهای سیاسی، با کاهش مشارکت سیاسی در سه دوره آخر انتخابات ریاست جمهوری رابطه معناداری دارد؟ یافته پژوهش نشان داد میان اعتماد اجتماعی و مشارکت سیاسی رابطه مستقیم و همبستگی مثبت وجود دارد؛ به‌عبارت دیگر، سطح مشارکت سیاسی تابعی از میزان اعتماد شهروندان به نظام سیاسی است. برای تحلیل این رابطه، مشارکت سیاسی در انتخابات ریاست‌جمهوری ایران در سال‌های ۱۳۹۶، ۱۴۰۰ و ۱۴۰۳ با استفاده از نظریه سرمایه اجتماعی رابرت پاتنام و وولکوک مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان دادند که علاوه بر وجود همبستگی میان اعتماد اجتماعی و مشارکت سیاسی، عدم توازن در توجه به انواع سرمایه‌های اجتماعی درون‌گروهی، برون‌گروهی و ارتباطی یکی از مهمترین عوامل کاهش اعتماد اجتماعی است. این عدم توازن باعث کاهش اعتماد شهروندان به نظام و در پی آن، کاهش مشارکت سیاسی آنان شده است. چنین رابطه‌ای سبب چرخه معیوب کاهش اعتماد، کاهش مشارکت، تضعیف مشروعیت، تشدید بحران‌ها و کاهش بیشتر اعتماد می‌شود.

کلیدواژه‌ها

اعتماد اجتماعی
انتخابات ریاست‌جمهوری
سرمایه اجتماعی
مشارکت سیاسی
همبستگی

عنوان مقاله English

Studying the Relations between Social Trust and Political Participation: A Comparative Analysis of the Iranian Presidential Elections in 2017, 2021, and 2024

نویسندگان English

Nabi Azadi 1
Ghorbanali Ghorbanzadeh Savar 2
1 PHD Candidate, Political Science, Iranian Studies, Faculty of Social Sciences, Imam Khomeini International University, Qazvin, Iran,
2 Associate Professor, Department of Political Sciences, Faculty of Social Sciences, Imam Khomeini International University, Qazvin, Iran.
چکیده English

The relations between social trust and political participation is one of the fundamental topics in political sociology. Research indicates that in societies with high levels of social trust also exhibit higher rate of political participation. Social capital is playing a key role in this relationship through the component of trust. Social trust not only facilitates individual interactions but also strengthens social cohesion, trust in institutions, and support for the political system. Onthe contrary, the lack of social trust reduces political participation and collective action. The main question is whether a decline in social trust, particularly trust in political institutions, has had a meaningful correlation with declining political participation in the last three presidential elections. The research findings demonstrate a direct and positive correlation between social trust and political participation; in other words, the level of political participation is a function of citizens’ trust in the political system. To analyze this nexus, political participation in the last Iranian presidential elections of 2017, 2021, and 2024 was examined using Robert Putnam’s and Michael Woolcock’s social capital theories. Results revealed that besides the correlation between social trust and political participation, the imbalance in attention to various types of social capital—bonding, bridging, and linking-are among the most important factors contributing to the decline in social trust. This imbalance has led to decreased citizens’ trust in the system and subsequently reduced their political participation. Such a relationship produces a vicious cycle of declining trust, reduced participation, weakened legitimacy, intensifying crises, and further erosion of trust.

کلیدواژه‌ها English

presidential elections
social trust
social capital
political participation
correlation
الوانی، سیدمهدی و سیدتقوی، میرعلی(1381). سرمایه اجتماعی: مفاهیم و نظریه‌ها، مطالعات مدیریت، 17(33 و 34)،  26-4.
پایگاه اطلاع‌رسانی دولت،  https://dolat.ir/detail/289616.
خوش‌فر، غلامرضا(1387). تأثیر سرمایه اجتماعی بر مشارکت سیاسی مطالعه موردی استان گلستان، پایان‌نامه دکتری تخصصی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبائی.
سردارنیا، خلیل‌اله، رستم‌یگانه، حفیظ‌اله و قریشی، جمیل(1401). شکاف سیاسی-فکری و بحران اعتماد سیاسی و نهادی در ایران از دهه 1370 تا 1400، جامعه‌شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، 3(9)، 85-109.
سیمبر، رضا و ملک محمدی، لیلی(1398). چرخه اعتماد در روابط بین الملل: مطالعه موردی ایران و آمریکا، سیاست جهانی، 7(26)، 1-10.
شیرخانی، محمدعلی و خلف‌رضایی، محمود(1393). سرمایه اجتماعی و رقابت‌پذیری در نظام بین‌الملل، سیاست، 45(3)، 740-721.
زیبائی، مهدی، کامکاری، محمد و آزادی، نبی(1404). اقلیت‌های دینی ایرانِ عصر صفوی در آینه سفرنامه‌های غربی، مطالعات ملی، 26(102)، 143-159.
محمدی، الناز، هم‌میهن آنلاین(1403). نارضایتی 92 درصدی، https://hammihanonline.ir .
مسعودنیا، حسین؛ رهبرقاضی، محمودرضا؛ مهرابی کوشکی، راضیه و پوررنجبر، مهدیه(1393). بررسی تأثیر اعتماد اجتماعی بر شیوه‌های مختلف مشارکت سیاسی، مسائل اجتماعی ایران، 5(2)، 97-77.
مشیرزاده، حمیرا و واسعی‌زاده، نسیم السادات(1394). سرمایه اجتماعی بین‌المللی: اعتماد، مشارکت و شبکه در جامعه بین الملل، سیاست، 48(1)، 195-175.
وزارت کشور(1396). انتشار-نتایج-تفصیلی-انتخابات-ریاست-جمهوری-وزارت-کشور https://www.moi.ir/news/15408 (دسترسی 30/5/1404).
وزارت کشور(1400). اعلام-نتایج-شمارش-آرای-انتخابات-ریاست-جمهوری-از-سوی-وزیر-کشورhttps://www.moi.ir/news/154060/ (دسترسی 20/5/1404).
وزارت کشور(1403). نتیجه-نهایی-انتخابات-ریاست-جمهوری-مسعود-پزشکیان-راهی-پاستور-شدhttps://www.moi.ir/news/235206/ (دسترسی 22/5/1404).
Bourdieu, Pierre. (2002). “Forms of Capital”, Journal of Economic Sociology, Volume 3, 60-74.
Claridge, Tristan. (2018). “Functions of social capital: bonding, bridging, linking”, Social Capital Research. Saint Clair, New Zealand.
Coleman, James S. (1998). “Social Capital in the Creation of Human Capital”, American Journal of Sociology, Volume 94. The University of Chicago Press, S95-S120.
Fiorina, Nadia, Galli Emma and Pontarollo, Nicola. (2021). “Does Social Capital Affects Voter Tournout? Evidence from Italy”, Social Indicator Research, (156), 289-309.
Fukuyama, Francis (2000), “Social Capital and Civil Society”, IMF Working Paper.
Fukuyama, Francis (2001), “Social Capital and Civil Society”, Third World Quarterly, (22/1), 7– 20.
Haerpfer, C., Moreno, A., Welzel, C., Kizilova, K., Diez-Medrano J., M. Lagos, P. Norris, E. Ponarin & B. Puranen (eds.). 2022. “World Values Survey: Round Seven – Country-Pooled Datafile Version 3.0.” Madrid, Spain & Vienna, Austria: JD Systems Institute & WVSA Secretariat. doi:10.14281/18241.16.
Hanifan, L. J. (1916). “The Rural School Community Center”. The ANNALS of the American Academy of Political and Social Science, 67(1), 130-138. https://doi.org/10.1177/000271621606700118.
Jacobs, Jane Margaret. (1961). The Death and Life of Great American Cities, New York: Random House.
Larson, Seborah Welch. (1997), “Trust and Missed Opportunities in International Relations”, International Society of Political Psychology, (18/3), September 1997, 549-739.
Mesbahi, Mohiadin (2013), “Trust and U.S.-Iran Relations: Between the Prisoners’ Dilema and the Assurance Game”, Iranian Review of Foreign Affairs, (4/1), Spring 2013, 7-51.
Milbrath, Lester W. (1981). Political Participation. In: Long, S.L. (eds) The Handbook of Political Behavior. Springer, Boston, MA. https://doi.org/10.1007/978-1-4684-3878-9_4.
Putnam, Robert D. (2001, December 19). “The Prosperous Community: Social Capital and Public Life”. The American Prospect. https://prospect.org/api/content/27753724-6757-5e80-925d-9542fc7ad4cb/.
Putnam, Robert D. (1995). “Bowling Alone: America's Declining Social Capital”. Journal of Democracy, 6 (1), 65-78. https://dx.doi.org/10.1353/jod.1995.0002.B. 
Putnam, Robert D. (1995). “Tuning In, Tuning Out: The Strange Disappearance of Social Capital in America”, American Political Science Association, Political Science and Politics, (28/4), 664-683.
Putnam, Robert D. (2000). Bowling Alone: The Collapse and Revival of American Community; New York: Simon & Schuster.
Salisbury, Robert H. (1969), “An Exchange Theory of Interest Groups”, Midwest Journal of Political Science, (13/1), (Feb., 1969), 1-32.
Sztompka, Piotr (1999), Trust: A Sociological Theory, Cambridge: Cambridge University Press.
 Hornsey, J. Matthew (2008), “Social Identity Theory and Self-categorization Theory: A Historical Review”, Social and Personality Psychology Compass, (2/1), (2008): 204–222, 10.1111/j.1751-9004.2007.00066.x Journal Compilation © 2008 Blackwell Publishing Ltd.
Van Deth, J. (2021). “What Is Political Participation?”, Oxford Research Encyclopedia of Politics. (September 2021), https://doi.org/10.1093/acrefore/9780190228637.013.68.    
Verba, S., and Nie, N. H. (1972). Participation in America. Political Democracy and Social Equality. New York: Harper and Row.
Woolcock, Michael. (2001). "The place of social capital in understanding social and economic outcomes." Canadian journal of policy research,  (2.1), Spring 2001, 11-17.
Woolcock, Michael. (2001). “Social capital and economic development: Toward a theoretical synthesis and policy framework.” Theory and Society, (27), (April 1998), 151-208. DOI: https://doi.org/10.1023/A:1006884930135.
Zmerli, Sonja. (2022). “Bonding and Bridging Social Capital, A Relevant Concept for Political Participation?”, ECPR Joint Sessions. Turín, Italy, 184.

صفحه اصلی

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

داوران

تماس با ما