صلاحیت بین‌المللی آیمو و ایکائو در حوزه محیط‌زیست و تعارض آن با حاکمیت دولت‌ها با تأکید بر جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری حقوق بین الملل عمومی، گروه حقوق، واحد قشم، دانشگاه آزاد اسلامی، قشم، ایران

2 استادیار، دانشکده حقوق، دانشگاه جامع امام حسین، تهران، ایران

3 استادیار، گروه حقوق، واحد قشم، دانشگاه آزاد اسلامی، قشم، ایران

چکیده
با توجه به عضویت جمهوری اسلامی ایران در این سازمان‌ها، جایگاه ایران در نظام بین‌المللی حفاظت از محیط‌زیست دریایی و هوایی و نحوه تعامل میان تعهدات بین‌المللی و الزامات حاکمیت ملی مورد توجه قرار گرفته است. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای، اسناد حقوقی و کنوانسیون‌های بین‌المللی مرتبط انجام شده است. بررسی صلاحیت آیمو و ایکائو نشان می‌دهد که این سازمان‌ها با تدوین استانداردها و مقررات فنی در حوزه حمل‌ونقل دریایی و هوایی، نقش مهمی در ارتقای ایمنی و کاهش آلودگی‌های زیست‌محیطی ایفا می‌کنند. آیمو با هدف ایجاد کشتیرانی ایمن و جلوگیری از آلودگی دریاها و ایکائو بر اساس مفاد کنوانسیون شیکاگو با تأکید بر اصول حقوق بین‌الملل هوانوردی، از جمله اصل حاکمیت دولت‌ها بر قلمرو هوایی، چارچوب‌هایی برای همکاری بین‌المللی در حفاظت از محیط‌زیست ارائه کرده‌اند. جمهوری اسلامی ایران نیز به‌عنوان عضو این سازمان‌ها در جهت هماهنگی مقررات داخلی با استانداردهای بین‌المللی و اجرای الزامات زیست‌محیطی گام برداشته است. در حقوق بین‌الملل محیط‌زیست، اصل حاکمیت دولت‌ها در کنار مسئولیت آن‌ها در جلوگیری از ورود خسارت زیست‌محیطی به سایر کشورها مورد شناسایی قرار گرفته است. ازاین‌رو، صلاحیت آیمو و ایکائو را می‌توان نه در تعارض با حاکمیت دولت‌ها، بلکه در چارچوب همکاری بین‌المللی برای حفاظت از محیط‌زیست تحلیل کرد؛ امری که برای کشورهایی مانند جمهوری اسلامی ایران نیز مستلزم تقویت سازوکارهای حقوقی و اجرایی در سطح ملی است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

The International Competence of IMO and ICAO in Environmental Protection and Its Tension with State Sovereignty with Emphasis on the Islamic Republic of Iran

نویسندگان English

Mohsen Hassanpour 1
Sohrab Salahi 2
Ali Rostamifar 3
1 PhD student in Public International Law, Department of Law, Qe.c., Islamic Azad University, Qeshm, Iran
2 Assistant Professor, Department of Law, Imam Hussein University, Tehran, Iran
3 Assistant Professor, Department of Law, Qe.c., Islamic Azad University, Qeshm, Iran
چکیده English

Considering that the Islamic Republic of Iran is a member of both organizations, the study also addresses Iran’s position within the international regime for the protection of the marine and aviation environment and the interaction between its international obligations and the requirements of national sovereignty. The research employs a descriptive–analytical method and is based on library research, utilizing legal sources, international documents, and relevant conventions. The examination of the competences of IMO and ICAO demonstrates that these organizations play a significant role in improving safety and reducing environmental pollution through the development of technical standards and regulations in maritime and air transportation. The IMO seeks to ensure safe shipping and prevent marine pollution, while the ICAO based on the provisions of the Chicago Convention and the principles of international air law, including the principle of state sovereignty over airspace has developed frameworks for international cooperation in environmental protection. As a member of these organizations, the Islamic Republic of Iran has also taken steps toward aligning its domestic regulations with international standards and implementing environmental requirements. In international environmental law, the principle of state sovereignty is recognized alongside states’ responsibility to prevent environmental harm to other countries. Accordingly, the competences of the IMO and ICAO should not be viewed as conflicting with state sovereignty but rather as part of a framework for international cooperation aimed at environmental protection. For countries such as the Islamic Republic of Iran, this requires strengthening domestic legal and institutional mechanisms to effectively implement international standards.

کلیدواژه‌ها English

International competence
IMO
ICAO
Environment
State sovereignty
آون، گرین(1404)، محیط‌زیست، ترجمه احمد علیخانى، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
اتابک، نسرین(1397). بررسی آلودگی دریا ناشی از زباله‌های پلاستیکی و اقدامات سازمان بین‌المللی دریانوردIMO ، بیستمین همایش صنایع دریایی، تهران.
افتخار جهرمى، گودرز(1382). حق بر محیط‌زیست، با تأکید بر حق دسترسى بر اطلاعات زیست‌محیطی، نخستین همایش حقوق محیط‌زیست ایران، تهران.
اکبرپور، حمیدرضا؛ میرعباسی، باقر و کامرانی، احسان(۱۳۹۸). واکاوی نقش سازمان بین‌المللی دریانوردی در تدوین استانداردهای آموزش، صدور گواهینامه و نگهبانی، نشریه آموزش علوم دریایی، 6(2)، 27-38.
امیر ارجمند، اردشیر(1374). حفاظت از محیط‌زیست و همبستگی بین‌المللی، مجله تحقیقات حقوقی، 15(120)، 336-342.
پارسا، علیرضا(1377). محیط‌زیست و حقوق بشر، تهران: اطلاعات سیاسى ـ اقتصادى.
پور هاشمی، سید عباس؛ ارغند، بهاره؛ رضایی آهنگران، محمدعلی و فقیه حبیبی، علی(1391). جایگاه اصل حاکمیت در حقوق بین الملل محیط زیست ابزاری جهت حفاظت از منابع طبیعی، نخستین همایش ملی حقوق محیط زیست و منابع طبیعی زاگرس، خرم آباد.
تقی زاده انصاری، مصطفی (1404). حقوق محیط زیست در ایران. تهران: انتشارات سمت.
ح‍ج‍ازی‌، ع‍ل‍ی‍رض‍ا(1382). ن‍ق‍ش‌‌ IMO (آی‌. ام‌. ا) در ت‍وس‍ع‍ه و ت‍دوی‍ن م‍ق‍ررات ب‍ی‍ن‌ال‍م‍ل‍ل‍ی م‍رب‍وط ب‍ه آل‍ودگ‍ی دری‍ای‍ی‌، پ‍ای‍ان‌ن‍ام‍ه، پ‍ژوه‍ش‍گ‍ر ع‍ل‍ی‍رض‍ا ح‍ج‍ازی‌اس‍ت‍اد راه‍ن‍م‍ا م‍ص‍طف‍ی ت‍ق‍ی‌زاده ان‍ص‍اری‌اس‍ت‍اد م‍ش‍اور داود ه‍رم‍ی‍داس ب‍اون‍د، اس‍ت‍اد داور اب‍وال‍ف‍ض‍ل م‍وس‍وی‌، دان‍ش‍گ‍اه آزاد اس‍لام‍ی‌، واح‍د ت‍ه‍ران م‍رک‍زی‌، م‍رک‍ز ت‍ح‍ص‍ی‍لات ت‍ک‍م‍ی‍ل‍ی ح‍ق‍وق‌.
خزائی، احمدرضا؛ یاقوتی، ابراهیم و بیرانوند، فرید (1399). تعامل حقوق بین‌الملل محیط‌زیست و حاکمیت ملی دولت‌ها در پرتو نگاه اخلاقی به منابع حقوقی، فصلنامه علوم و تکنولوژی محیط‌زیست، 16(3)، 7-18.
خزائی، سید علی (۱۳۹۷). مسئولیت بین‌المللی ایکائو در اجرای سامانه‌های ماهواره‌ای هدایت هواپیما، فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی، 23(83)، 75-103.
درویشی، ناهید(1401). حقوق محیط زیست و خلاءهای آن در ایران. تهران: انتشارات میراث ماندگار.
رحمانی تیرکلایی، حسین(1403). سیاست خارجی انقلاب اسلامی ایران و جایگاه راهبردی آن در نظام بین الملل. جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، 5(3)، 81-102.
رستمی، حجت‌اله(1403). حدود اقتدار سازمان بین‌المللی هواپیمایی کشوری در قبال حاکمیت دولت‌های عضو، پایان‌نامه، دولتی - وزارت علوم، تحقیقات، و فناوری - دانشگاه شیراز - دانشکده حقوق و علوم سیاسی، کارشناسی ارشد، استاد راهنما: عباس تدینی، استاد مشاور: فضل‌اله فروغی و نادر مردانی.
رضوانی فر، محمد مهدی(1398). مقدمه ای بر سیاست گذاری زیست محیطی در نظام حقوقی ایران. تهران: انتشارات مجد.
سردارنیا، خلیل اله؛ کازرونی، اسماعیل و قریشی، جمیل(1403). چالش های حکمرانی جمهوری اسلامی ایران در شبکه های اجتماعی با محوریت جوانان نسل z. جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، 5(4)، 111-140.
شاه ولی، منصور و کاوری‏زاده، جاسم(1402). مجموعه مقالات اسلام و محیط‌زیست، تهران: انتشارات سازمان محیط‌زیست.
شلتون، دیناه(1404). تشریفات و آیین دادرسى حقوق بین‌الملل محیط‌زیست، ترجمه محمدحسن حبیبى، جلد دوم، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
شیخی، محمدباقر(1378). طبقه بندی اختلافات هواپیمایی بین‌المللی کشوری، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، 46(2)، 843-859.
علیزاده، فاطمه و فتحی، محمدحسین(1397). تحلیلی بر ارتباط اصل حاکمیت با مفهوم توسعه پایدار، از منظر حقوق بین‌الملل محیط‌زیست، کنفرانس بین‌المللی امنیت، پیشرفت و توسعه پایدار مناطق مرزی، سرزمینی و کلانشهرها، راهکارها و چالش ها با محوریت پدافند غیر عامل و مدیریت بحران، تهران.
غیجی، میثم(۱۳۹۷). همخوانی کشتی‌های ایران با عیار سازمان جهانی دریانوردی، وب سایت دنیای خودرو.
فیض‌آبادی، اکرم و منظری، علیرضا(۱۳۹۸). نقش ایکائو در حل مشکلات هوایی ایران، هفته ‌نامه تخصصی حمل‌ و نقل.
لواسانى، احمد(1372). کنفرانس بین‏المللى محیط‌زیست در ریو، دفتر مطالعات سیاسى و بین‏المللى، تهران.
محسن زاده، احمد علی؛ ساعد، نادر و سمیعی، علی(1404). حقوق محیط‌زیست (نظریه ها و رویه ها)، چاپ اول، تهران: انتشارات خرسندی.
محسنی، حسن(1399). دیوان عالی کشور و محیط زیست. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
مصدق، احمد(1382). تخریب محیط‌زیست جهانی وآینده جهان، تهران: انتشارات علوم کشاورزی.
منشی زاده، نگار(1402). نقش سازمان بین‌المللی دریانوردی در توسعه حقوق محیط‌زیست بین‌الملل، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، پایان نامه آارشناسی ارشد رشته حقوق محیط‌زیست، استاد راهنما: دآتر منصور پور نوری.
موسی زاده، رضا(1403). سازمان­های بین­المللی. تهران: انتشارات میزان.
میرعباسی، سیدباقر(1398). سازمان بین المللی دریانوردی. تهران: انتشارات مجد.
نصیری، حسین(1403). توسعة پایدار: چشم انداز جهان سوم، تهران: نشر فرهنگ و اندیشه.
نوروزی، غلامرضا(1377). توسعه پایدار، جامعه روستایی ایران و آبخیزداری، مجله جنگل و مرتع، 38(1)، 24-36.
نیک‌خواه، وحید و رمضانی قوام آبادی، محمدحسین(1395). تحلیل حقوقی مناسبات دولت و محیط‌زیست در گذار به دولت سبز، علوم محیطی، 14(3)، 158-147.
هاشمی ماد، محمد؛ الهی منش، محمدحسن و امینی، علیرضا(1403). شناسایی تهدیدات امنیتی منطقه غرب آسیا در سیاست گذاری امنیتی جمهوری اسلامی ایران. جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، 5(2)، 165-183.
Birnie, P. W., & Boyle, A. E. (1996). Basic documents on international law and the environment. Clarendon Press.
Brownlie, F. (2003). Principles of Public International Law (6th ed.). Oxford University Press.
Hawana, P., & Fulekar, M. H. (2012). Nanotechnology: Remediation Technologies to clean up the Environmental pollutants. School of Environmental and Sustainable Development, Central University of Gujarat, 2(2), 90-96.
Huang, J. (2009). Aviation Safety, ICAO and Obligations Erga Omnes. Chinese Journal of International Law, 8(1), 63-79.
Joyner Christopher, C. (1996). Arresting Impunity: The Case For Universal Jurisdiction In Bringing War Criminals To Accountability. Law And Contemporary Problems, 59(4), 23-40.
Malcolm N. (2008). International Law (6th ed.). Cambridge University Press.