تحلیل عناصر و نشانگان هویتی در منظومه سیاسی جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانش‌آموخته کارشناسی ارشد روابط بین‌الملل دانشگاه آزاد اسلامی واحد زنجان، زنجان، ایران

چکیده
این مقاله به تحلیل عناصر و نشانگان هویتی در منظومه سیاسی جمهوری اسلامی ایران می‌پردازد. نظام جمهوری اسلامی بر مبنای اصول ارزشی و ایدئولوژیک خاصی استوار است که هر یک نقش مهمی در شکل‌گیری هویت ملی، انقلابی، دینی، منطقه‌ای و بین‌المللی ایفا می‌کنند. نشانگان هویتی شامل بیگانه‌هراسی و غرب‌ستیزی، حمایت از مستضعفین و مقاومت در مقابل سلطه‌گری، اسلام سیاسی شیعی، استقلال‌طلبی، تکلیف‌گرایی، جهان سوم‌گرایی، قاعده نفی سبیل و اصل دعوت است که در تکوین سیاست خارجی ایران نقش کلیدی دارند. این عناصر نشان می‌دهند که هویت نظام، نه صرفاً مبتنی بر مبانی ملی، بلکه بر اصول دینی، ایدئولوژیک و انقلابی استوار است و پیوند عمیقی با آرمان‌های عدالت‌خواهانه و ضد استعماری دارد. تأکید بر این نشانگان موجب شده است که سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، همزمان هم در مسیر حفظ استقلال و حاکمیت ملی مانده و هم در پی گسترش ارزش‌های دینی و انقلابی در سطح جهانی باشد. بنابراین، عناصر هویتی در منظومه سیاست خارجی، نه تنها در تأمین هویت داخلی بلکه در برخوردهای بین‌المللی و روابط منطقه‌ای این نظام تأثیرگذار هستند و نقش تعیین‌کننده‌ای در ساختار و روندهای سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایفا کرده‌اند

کلیدواژه‌ها


احمدی، حمید(1390). بنیادهای هویت ملی ایرانی چهارچوب نظری هویت ملی شهروند محور، تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
ازغندی، علیرضا(1391). چارچوب ها و جهت گیری‌های سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، تهران: نشر قومس.
جوادی ارجمند، محمد جعفر؛ چابکی، ام‌البنین(1389). هویت و شاخص‌های سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، سیاست، 40(1)، 39-59.
دهقانی فیروز آبادی، جلال(1389). سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، تهران: سمت.
دهقانی فیروز آبادی، جلال؛ نوری، وحید(1391). سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در دوران اصول گرایی، تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق.
دهقانی فیروز آبادی، جلال؛ وهاب پور، پیمان(1394). امنیت هستی شناختی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
دهقانی فیروزآبادی، جلال(1388). گفتمان عدالت در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، معرفت سیاسی، 1(1)،  157-193.
ذوالفقاری، اکبر؛ عشایری، طاها(1403). ریشه ها و علل بی تفاوتی سیاسی، راهبرد سیاسی، 8(1)، 161-179.
رسولی ثانی آبادی، الهام(1391). بررسی هویت نظام جمهوری اسلامی ایران از منظر سازه انگاری، علوم سیاسی، سال 15(58)، 177-200.
صادقی، سید شمس الدین(1393). انقلاب اسلامی و هویت سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، مطالعات انقلاب اسلامی، 11(38)، 25-46.
طاهری، ابوالقاسم؛ کریمی فرد، حسین(1391). هویت ملی و سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، مطالعات روابط بین الملل، 5(18)، 125-154.
قهرمان پور، رحمان(1394). هویت و سیاست خارجی در ایران و خاورمیانه، تهران: روزنه.
محمودپناهی، سید محمدرضا(1402). الگوی جامعه پردازی نظام مردم سالاری دینی بر اساس بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی، راهبرد سیاسی، 7(3)، 9-32.
موسوی‌زاده، علیرضا؛ جاودانی‌مقدم، مهدی(1387). نقش فرهنگ ملی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، دانش سیاسی، 4(2)،  187-225.