بررسی موانع توسعه روابط سیاسی اقتصادی ایران و عراق در دهه اخیر( فرصت ها و چالش ها)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه آموزشی علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

2 دانشجوی کارشناسی ارشد علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

چکیده
روابط ایران و عراق در دهه اخیر به‌عنوان یکی از مهم‌ترین روابط دوجانبه در خاورمیانه، تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل سیاسی، اقتصادی، امنیتی و بین‌المللی قرار داشته است. علی‌رغم وجود پیوندهای تاریخی، مذهبی و فرهنگی و همچنین سطح بالای تعاملات سیاسی، توسعه روابط اقتصادی دو کشور متناسب با ظرفیت‌های موجود پیش نرفته است. با وجود زمینه‌های مثبت و ظرفیت‌های قابل توجه، واقعیت آن است که سطح روابط اقتصادی ایران و عراق هنوز با ظرفیت‌های بالقوه و انتظارات موجود فاصله معناداری دارد. هدف مقاله حاضر بررسی فرصت‌ها و چالش‌های توسعه روابط سیاسی–اقتصادی ایران و عراق در دهه اخیر است. روش پژوهش توصیفی–تحلیلی بوده و داده‌ها به‌صورت اسنادی و کتابخانه‌ای گردآوری شده‌اند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که در کنار فرصت‌های قابل توجه اقتصادی و سیاسی، عواملی همچون بی‌ثباتی سیاسی عراق، فشارهای بین‌المللی به‌ویژه تحریم‌های آمریکا علیه ایران، رقابت بازیگران منطقه‌ای و ضعف ساختارهای نهادی، مهم‌ترین موانع توسعه روابط دوجانبه به شمار می‌روند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

Examining the Obstacles to the Development of Iran-Iraq Political and Economic Relations in the Past Decade (Opportunities and Challenges)

نویسندگان English

ali shiyari 1
AHMED HASAN OMAR OMAR 2
1 University of Tabriz, Department of Political Science, Faculty of Law and Social Sciences
2 Faculty of Law and Social Sciences, University of Tabriz
چکیده English

Iran-Iraq relations over the past decade, recognized as one of the most significant bilateral relationships in the Middle East, have been shaped by a complex array of political, economic, security, and international factors. Despite the existence of deep historical, religious, and cultural ties, alongside a high level of political engagement, the development of economic relations between the two nations has not progressed commensurate with existing capacities. While positive grounds and substantial potential exist, the reality remains that the level of Iran-Iraq economic relations still lags significantly behind the latent potential and prevailing expectations. The present study aims to examine the opportunities and challenges characterizing the development of political-economic relations between Iran and Iraq in the past decade. Employing a descriptive-analytical research methodology, data were collected through documentary and library sources. Research findings indicate that, alongside considerable economic and political opportunities, factors such as political instability in Iraq, international pressures—particularly U.S. sanctions against Iran—competition among regional actors, and institutional structural weaknesses constitute the primary obstacles to the development of bilateral relations.

کلیدواژه‌ها English

Iran
Iraq
political–economic relations
economic diplomacy
sanctions
اصلانی، رضا(۱۳۹۹). تأثیر اشغال عراق توسط آمریکا بر روابط اقتصادی ایران و عراق، مطالعات خاورمیانه، ۱۱–۱۷.
بیری، آلن(۱۳۹۸). تأثیر تحریم‌ها بر روابط اقتصادی ایران و عراق. تهران: مؤسسه مطالعات بین‌المللی.
حافظ‌نیا، محمدرضا، و بهرام فرجی(۱۳۹۳). تأثیر ژئوپلیتیک انرژی بر شکل‌گیری ترتیبات امنیت منطقه‌ای: مطالعه موردی منطقه خلیج فارس از ۱۹۷۰ تا ۲۰۱۰، آفاق امنیت، 6(24).
حیدری، محمد، و سهراب انعامی علمداری(۱۳۹۱). دیپلماسی اقتصادی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، علوم سیاسی، 5(20).
دامن‌پاک جامی، مرتضی(۱۳۸۸). دیپلماسی اقتصادی جمهوری اسلامی ایران در آسیای مرکزی. تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی.
دهقانی فیروزآبادی، سید جلال، و مختار صالحی(۱۳۹۱). دیپلماسی اقتصادی جمهوری اسلامی ایران: زمینه‌ها و شاخص‌ها، پژوهش‌های اقتصادی ایران، 17(52).
دهقانی، فیروزآبادی، و مختار صالحی(۱۳۹۱). دیپلماسی اقتصادی جمهوری اسلامی ایران: زمینه‌ها و شاخص‌ها، پژوهش‌های اقتصادی ایران، 17(52).  
ذوالفقاری، وحید، و علی‌اکبر جعفری(۱۳۹۵). سامانه منطقه‌ای اکو: متحدان تاکتیکی و مصلحت‌گرا یا رقبای استراتژیک و منفعت‌گرا، راهبرد، 25(78).  
رشنو، نبی‌الله(۱۳۹۲). بازنمایی تأثیرات راهبردی ژئوپلیتیک و دیپلماسی اقتصادی بر تعمیق مناسبات منطقه‌ای جمهوری اسلامی ایران در جنوب غرب آسیا. همایش ملی ژئوپلیتیک جنوب غرب آسیا.
روزنامه دنیای اقتصاد(۱۳۹۵/۹/۲۴). اخبار صنعت معدن و بازرگانی با موضوع دو اهرم سرمایه: مصاحبه با بهروز هادی زنوز، ۳۹۳۳.
ریچاردز، آلن(۱۳۷۸). بحران مالی جهانی و اصلاحات اقتصادی در خاورمیانه (ترجمه پرویز کریمی ناصری). مطالعات خاورمیانه، 5(18).
سمیعی‌نسب، مصطفی(۱۳۹۴). دیپلماسی اقتصادی: راهبرد مقابله با تحریم‌های اقتصادی در منظومه اقتصاد مقاومتی، آفاق امنیت، 7(25).
معاونت سیاست خارجی و روابط بین‌الملل(۱۳۸۲). دیپلماسی اقتصادی و جهانی شدن، راهبرد، ۲۷.
موسوی شفایی، مسعود، و همت ایمانی(۱۳۹۶). دیپلماسی اقتصادی: رهیافتی برای افزایش قدرت ملی ایران، راهبرد، 26(84).  
نشریه پاسدار اسلام(۱۳۹۸). پیامدهای ترور حاج قاسم سلیمانی و ابومهدی المهندس بر روابط اقتصادی ایران و عراق، ۲۱–۲۲.
یعقوبی منظری، پریسا(۱۳۸۹). مقایسه تطبیقی وضعیت اقتصادی ایران با کشورهای منطقه (با تکیه بر اطلاعات بانک جهانی). بررسی‌های بازرگانی، ۴۴.
Baranay, Pavol. (2009). Modern economic diplomacy. Publications of Diplomatic Economic Chub. Retrieved September 18, 2018, from http://www.dec.lv/mi/Baranay_Pavol_engl.pdf
Bayne, Nicholas, & Woolcock, Stephen. (2007). The new economic diplomacy. Aldershot: Ashgate.
Busse, Matthias, & Hefeker, Carsten. (2007). Political risk, institutions and foreign direct investment. European Journal of Political Economy, 23, 397–415.
SIPRI. (2017). Trends in international arms transfers, 2016. SIPRI Fact Sheet, February. Retrieved February 9, 2018, from https://www.sipri.org/sites/default/files/Trends-in-international-arms-transfers-2016.pdf
UNCTAD. (2017). World investment report 2017. Retrieved February 7, 2018, from http://unctad.org/en/PublicationsLibrary/wir2017_en.pdf
World Bank. (2016). Foreign direct investment, net inflows (BoP, current US$). Retrieved February 5, 2018, from https://data.worldbank.org/indicator/BX.KLT.DINV.CD.WD