جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی

تطبیق نظریه نیازهای اساسی بر دهه اول جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

محمد رادمرد 1
کوثر طالشی 2

1 استادیار علوم سیاسی دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران

2 دانشجوی دکترای علوم سیاسی دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

چکیده
انقلاب اسلامی را باید از جمله انقلاب‌های اجتماعی جهان به‌شمار آورد. گستره دگرگونی‌های ناشی از انقلاب‌های اجتماعی بسیار وسیع است و قابل مقایسه با انقلاب‌های سیاسی نیست. این انقلابات می‌توانند مسیر توسعه را در کشورهای خود ریل‌گذاری کنند. اگرچه این مسیر می‌تواند بر اساس تجربه تغییر کند و یا دچار فراز و فرودهایی شود. بر این اساس این مقاله هدف خود را بررسی رویکرد جمهوری اسلامی به مقوله توسعه در دهه اول حیات خود قرار داده است. بررسی این واقعیت می‌توان به ما نشان دهد، رهبران انقلاب به مقوله توسعه چگونه می‌نگریستند و امروز در مقایسه با دهه 1360 در کجا ایستاده‌ایم. بر این اساس سوال پژوهش حاضر این است که: از منظر نهادی، سیاستگذاری توسعه در دهه اول حیات جمهوری اسلامی را چگونه می‌توان تحلیل کرد؟ فرضیه‌ای که در پاسخ به این سوال ارائه شده است از این قرار است: دولت پساانقلابی در غیریت‌سازی با نظام سیاسی پیشین به جای تعریف توسعه به مثابه رشد اقتصادی، رویکردی توزیع‌گرایانه در پیش گرفت و در چارچوب آرمان‌های انقلاب و رفع نابرابری‌ و گسترش رفاه به تاسیس نهادهایی‌ چون کمیته امداد، بنیاد مستضعفان، خانه‌های بهداشت، جهادسازندگی و بنیاد مستضعفان اقدام کرد. برای تبیین این فرضیه مقاله حاضر از چارچوب نظری «نیازهای اساسی» بهره خواهد جست. روش پژوهش حاضر نهادی و گرد آوری داده ها به شکل کتابخانه‌ای خواهد بود.

کلیدواژه‌ها

توسعه اقتصادی
توسعه اجتماعی
جمهوری اسلامی
انقلاب اسلامی
نیازهای اساسی

عنوان مقاله English

Applying the Basic Needs Theory to the First Decade of the Islamic Republic of Iran

نویسندگان English

Mohammad Radmard 1
Kosar Taleshi 2
1 Assistant Professor of Political Science, University of Mazandaran
2 PhD student, Tarbiat Modares University
چکیده English

The Islamic Revolution should be considered one of the world’s social revolutions. The scope of changes resulting from social revolutions is vast and cannot be compared to political revolutions. These revolutions may set the trajectory for development in their countries, although this path may change based on experience or go through ups and downs. Accordingly, the present paper is aimed at examining the approach of the Islamic Republic to the issue of development in its first decade. This examination can show us how the leaders of the revolution viewed development and where we stand today in comparison to the 1980s. The research question is “from an institutional perspective, how can we analyze development policymaking in the first decade of the Islamic Republic?” The hypothesis presented in response to this question is “the post-revolutionary government, in its opposition to the previous political system, instead of defining development as economic growth, adopted a distributive approach and, within the framework of revolutionary ideals, focused on reducing inequalities and expanding welfare by establishing institutions such as the Imam Khomeini Relief Committee, the Foundation of the Oppressed, health houses, the Construction Jihad, and the Foundation of the Oppressed. To explain this hypothesis, the current paper will use the “Basic Needs” theoretical framework. The research method will be institutional, with data collection conducted in a library-based manner.

کلیدواژه‌ها English

Economic Development
Social Development
Islamic Republic
Islamic Revolution
Basic Needs
ایروانی، محمدجواد(۱۳۷۷). نهادگرایی و جهاد سازندگی. تهران: وزارت جهاد سازندگی، اداره کل روابط عمومی.
حسینی، سیدمرتضی و همکاران(1398). سالنامه آماری کمیته امداد امام خمینی(ره)، تهران، مرکز برنامه‌ریزی و پژوهش کمیته امداد امام خمینی(ره).
خمینی، روح‌الله(1378). صحیفه امام خمینی(جلد 6 و 18 و 20)، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
دژپسند، فرهاد؛ رئوفی، حمیدرضا(1387). اقتصاد ایران در دوران جنگ تحمیلی، تهران، مرکز اسناد دفاع مقدس.
رادمرد، محمد؛ سعیدی، زهرا(1401). در کشاکش اشغال و بحران، تهران، مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس.
رحمان‌زاده هروی، محمد(1397). نگاهی به اقتصاد سیاسی ایران، تهران، نشر اختران.
بشیری، عباس(۱۳۸۳). هاشمی رفسنجانی کارنامه و خاطرات سال‌های۱۳۵۷-۱۳۵۸ انقلاب و پیروزی.تهران:نشر معارف انقلاب.
شورای انقلاب(1358). اساسنامه بنیاد مستضعفان، مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، قابل بازیابی در:  https://rc.majlis.ir/fa/law/show/99547
علایی، حسین(۱۳۹۹). بررسی نقش دولت جمهوری اسلامی ایران در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران. مطالعات بین المللی، ۱۶(4)، ۱۵۶-۱۳۳.
علیخانی، علینقی(1381). خاطرات دکتر علینقی عالیخانی، به کوشش غلامرضا افخمی، تهران، نشر آبی.
فوزی، یحیی(1392). تحولات سیاسی اجتماعی بعد از انقلاب اسلامی در ایران (جلد اول)، تهران: نشر عروج.
فوزی، یحیی(1399). تحولات سیاسی- اجتماعی در جمهوری اسلامی ایران، تهران، انتشارات سمت و شورای عالی انقلاب فرهنگی
قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران.
کاپور، ایلان(۱۳۹۹). سیاست پسااستعماری توسعه(نقد پسااستعماری توسعه). ترجمه رشید احمدرش و مصطفی احمدزاده، تهران: نشر اندیشه احسان.
کاظمی، عباس(1398). امر روزمره در جامعه پساانقلابی، تهران، فرهنگ جاوید.
کدی، نیکی(1390). نتایج انقلاب ایران، ترجمه: مهدی حقیقت‌خواه، تهران، انتشارات ققنوس، چاپ دوم.
کمالی، مسعود(1381). جامعه مدنی، دولت و نوسازی در ایران معاصر، ترجمه: کمال پولادی، مرکز بازشناسی اسلام و ایران.
مدنی قهفرخی، سعید(1394). ضرورت مبارزه با پدیده فقر و نابرابری در ایران، تهران، نشر آگاه.
مرتضوی، ضیاء(1400). دانشنامه امام خمینی(جلد 4 و 8)، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(س).
مرکز آمار ایران(1399). میزان باسوادی جمعیت 6 ساله و بیشتر کشور از سال 1335 تا 1395میزان باسوادی جمعیت 6 ساله و بیشتر کشور، قابل بازیابی در:
https://amar.org.ir/statistical-information/statid/21791
مومنی، فرشاد(1393). اقتصاد ایران در دوران تعدیل ساختاری، تهران، نقش ونگار، چاپ دوم.
میرمحمدصادقی، سیدمحمد(1399). فریادی در تاریکی، به کوشش: جواد عربانی و رحیم روح‌بخش اله‌آباد، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
هاشم‌زهی، نوروز؛ یاحی، رسول و هاشم زهی، سمیه(۱۴۰۰). تبیین تاریخی نقش وزارت اقتصاد در جنگ هشت ساله. رهیافت‌های نوین مدیریت جهادی و حکمرانی اسلامی، 1(4)، ۱۲۰-۹۴.
هانت، دایانا(۱۳۹۳). نظریه‌های اقتصادی توسعه(تحلیلی از پارادایم‌های رقیب). ترجمه غلامرضا آزاد ارمکی، تهران: انتشارات نی.
هتنه، بژورن(۱۳۸۸). تئوری توسعه و سه جهان.ترجمه:سید احمد موثقی،تهران:نشر قومس.
هریس، کوان(۲۰۱۷). انقلاب اجتماعی: سیاست و دولت رفاه در ایران.ترجمه فدایی، محمدرضا (۱۳۹۸). تهران: نشر شیرازه.
یگانه، محمد(1395). خاطرات محمد یگانه، به کوشش حبیب لاجوردی، تهران، نشر ثالث، چاپ چهارم.
Bowler, Stephen James (2010). The basic needs approach to development: a case study of rural water supply in Kenya,  Vancouver: University of British Columbia Library
Heierli-Hogaust, Renate (1981). The satisfaction of basic needs-old demands, new strategies, Intereconomics, ISSN 0020-5346, Verlag Weltarchiv, Hamburg, Vol. 16, Iss. 6, pp. 287-292
K.M. Ejazul Huq (1981)The Basic Needs Approach: Its Place in Planning for Core Needs in Bangladesh’s Development Strategy, Australian National University
Streeten,P, P. (1995). Human Development: Means and Ends, The Pakistan Development Review. Pakistan Institute of Development, vol. 34(4), 333-372.

صفحه اصلی

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

داوران

تماس با ما