تحلیل گفتمان انتقادی ابربحران آب در ایران: مطالعه تطبیقی سیاست‌های امنیتی سازی و حکمرانی شبکه‌ای در دولت‌های احمدی‌نژاد و روحانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد، بخش علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

2 دانشجوی دکترای علوم سیاسی، بخش علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

چکیده
بحران آب در ایران که به یک "ابربحران" چندوجهی تبدیل شده، عمیقاً تحت تأثیر گفتمان‌های دولتی قرار دارد و پیامدهای گسترده‌ای بر امنیت و پایداری کشور داشته است. این پژوهش با هدف تحلیل تطبیقی گفتمان‌های دولت‌های محمود احمدی‌نژاد (۱۳۸۴-۱۳۹۲) و حسن روحانی (۱۳۹۲-۱۴۰۰) در مواجهه با این بحران، به دنبال شناسایی تفاوت‌ها و پیامدهای آن‌ها بر امنیت‌سازی و حکمرانی آب است. در این تحقیق، با افزودن مفهوم "امنیت جامعه‌بنیاد" و دیدگاه‌های پساکپنهاگی به چارچوب تحلیلی، تمایز میان امنیت دولتی (حفظ حاکمیت و کنترل منابع) و امنیت جامعه‌بنیاد (حفظ هویت، معیشت و سلامت جوامع محلی) به عنوان یک نوآوری کلیدی مطرح می‌شود. روش تحقیق کیفی و مبتنی بر تحلیل گفتمان انتقادی نورمن فرکلاف است که با چارچوب‌های نظری امنیت‌سازی و حکمرانی شبکه‌ای تکمیل شده و به تحلیل محتوای ۵۵ سند رسمی و غیررسمی می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که گفتمان دولت احمدی‌نژاد، با چارچوب "امنیتی-دفاعی" و تمرکز بر "توسعه سخت‌افزاری"، امنیت دولتی را بر امنیت جامعه‌بنیاد اولویت می‌داد. در مقابل، گفتمان دولت روحانی با رویکرد "تکنوکراتیک" و "مشارکتی"، تلاشی برای توجه به امنیت جامعه‌بنیاد داشت، اما در عمل به دلیل غلبه ساختارهای متمرکز، این امر به طور کامل محقق نشد. این پژوهش استدلال می‌کند که علی‌رغم تغییرات گفتمانی، تداوم ساختارهای ریشه‌دار سیاسی و اقتصادی مانع از شکل‌گیری حکمرانی شبکه‌ای مؤثر و تضمین امنیت جامعه‌بنیاد شده و به تداوم تنش‌های اجتماعی دامن زده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

Critical Discourse Analysis of the Water Crisis in Iran: A Comparative Study of Securitization Policies and Network Governance in the Ahmadinejad and Rouhani Governments

نویسندگان English

Khalilallah Sardarnia 1
Amir Raouf 2
1 Prof of University
2 PhD student in Political Science, Department of Political Science, Faculty of Law and Political Science, Shiraz University
چکیده English

Iran's water crisis, which has evolved into a multifaceted "super-crisis," is profoundly influenced by governmental discourses, bearing extensive consequences for the nation's security and stability. This research aims to comparatively analyze the discourses of the Mahmoud Ahmadinejad (2005–2013) and Hassan Rouhani (2013–2021) administrations in addressing this crisis, seeking to identify their differences and impacts on securitization and water governance. A key innovation of this study is the introduction of "societal security" and post-Copenhagen perspectives into the analytical framework, drawing a crucial distinction between state security (preserving sovereignty and resource control) and societal security (protecting the identity, livelihood, and health of local communities). The methodology is qualitative, based on Norman Fairclough's Critical Discourse Analysis, complemented by theoretical frameworks of securitization and network governance, and involves the content analysis of 55 official and non-official documents. Findings indicate that the Ahmadinejad administration's discourse, framed within a "security-defensive" context with an emphasis on "hardware-oriented development," prioritized state security over societal security. Conversely, the Rouhani administration's "technocratic" and "participatory" discourse attempted to address societal security, but in practice, this was not fully realized due to the prevalence of centralized structures. This study argues that despite discursive shifts, the persistence of deep-rooted political and economic structures has hindered the formation of effective network governance and the safeguarding of societal security, thereby fueling ongoing social tensions.

کلیدواژه‌ها English

Water Crisis
Critical Discourse Analysis
Securitization
Network Governance
Ahmadinejad Administration
Rouhani Administration
آذرخشی، مریم؛ فرزاد مهر، جلیل؛ اصلاح، مهدی؛ و صحابی، حسین. (۱۳۹۲). بررسی روند تغییرات سالانه و فصلی بارش و پارامترهای دما در مناطق مختلف آب و هوایی ایران. مرتع و آبخیزداری، ۶۶(۱)، ۱-۱۶.
بابایی فینی، ام‌السلمه؛ و فرج زاده، منوچهر. (۱۳۸۱). الگوهای تغییرات مکانی و زمانی بارش در ایران. پژوهش‌های جغرافیایی، ۶(۴)، ۶۲-۷۵.
بنیاد، لیلا؛ و زارع شهابادی، اکبر. (۱۴۰۲). آسیب‌شناسی برنامه‌های پنجم و ششم توسعه در بخش آب. آموزش محیط زیست و توسعه پایدار، ۱۲(۲)، ۱۲۹-۱۴۴.
بنیاد، لیلا؛ و زارع شهابادی، اکبر. (۱۴۰۲). تحلیل گفتمان برنامۀ اول و دوم توسعۀ جمهوری اسلامی ایران در بخش آب. راهبردهای کلان و راهبردی، ۱۱(۲)، ۴۱۰-۴۳۲.
چمندی، مریم؛ و آذری، حسین. (۱۴۰۲). حفاظت از منابع آب زیرزمینی: زنان به عنوان کنشگران (نگاهی به گزارش سازمان ملل). تحقیقات منابع آب ایران، ۱۹(۳)، ۹۲-۱۰۳.
خانیکی، هادی؛ و موسوی، سیده ثریا. (۱۳۹۸). بازنمایی مسئلۀ آب ایران در روزنامه‌ها؛ تحلیل محتوای روزنامه‌های ایران، شرق، دنیای اقتصاد، و کیهان از سال ۱۳۹۱ تا ۱۳۹۷. مطالعات میان رشته‌ای در علوم انسانی، ۱۱(۴)، ۱۶۷-۱۹۹.
صالحی، صادق؛ فیروزجائیان، علی اصغر؛ و غلامرضازاده، فاطمه. (۱۳۹۳). تحلیل گفتمان زیست محیطی برنامه‌های توسعه اقتصادی-اجتماعی جمهوری اسلامی ایران. برنامه‌ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، 6(21)، ۷۱-۹۶.
سردارنیا، خلیل‌اله. (1403). ارزیابی مقایسه ای و انتقادی گونه های فراحکمرانی و حکمرانی شبکه ای، پژوهش های روابط بین الملل، 14(1)، 89-110.
طالبی صومعه‌سرایی، مهشید؛ ملکی، امیر؛ و عسکریان چایجان، میثم. (۱۴۰۳). ارزیابی و آسیب‌شناسی گفتمان‌های مسلط بر حکمرانی آب کشور در پنج دهه اخیر از منظر سیاست‌گذاری و قانون‌گذاری. جامعه و محیط زیست، ۱۲(۲)، ۱۹-۴۸.
ملکی، امیر؛ صالحی، صادق؛ کریمی، لیلا؛ و شبیری، سید محمد. (۱۴۰۱). تحلیل گفتمان قانون توزیع عادلانه آب در ایران. آب و توسعه پایدار، ۹(۱)، ۶۱-۷۴.
ویسی، هادی. (۱۴۰۳). تأثیر سیاست‌های رشد بر تنش آبی و امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران. پژوهش های جغرافیای انسانی، 56(4)، ۸۳-۱۰۲.
یوسفیان، الهه؛ دانش فرد، کرم اله؛ و فقیهی، ابوالحسن. (۱۴۰۳). طراحی الگوی سیاست‌گذاری منابع آبی کشور با رویکرد شناسایی آسیب ها و ارائۀ راهبردهایی جهت ارتقای بهره ‎وری صنعت آب کشور. مدیریت بهره وری، ۶۹، ۲۸-۷۲.
Arendt, H. (958). The human condition. University of Chicago Press.
Buzan, B., Wæver, O., & de Wilde, J. (998). Security: A new framework for analysis. Lynne Rienner Publishers.
Fairclough, N. (995). Critical discourse analysis: The critical study of language. Longman.
Fairclough, N. (992). Discourse and Social Change. Polity Press.
Habermas, J. (984). The theory of communicative action, Vol. : Reason and the rationalization of society. Beacon Press.
Pahl-Wostl, C. (2009). A conceptual framework for analysing the dimensions of water governance. Water Resources Management, 23(3), 2483-2497.
Provan, K. G., & Kenis, P. (2008). Modes of network governance: Structure, management, and effectiveness. Journal of Public Administration Research and Theory, 8(2), 229-252.
Wæver, O. (995). Securitization and desecuritization. In R. Lipschutz (Ed.), On security (pp. 46-86). Columbia University Press.
Wodak, R., & Meyer, M. (Eds.). (2009). Methods of critical discourse analysis (2nd ed.). Sage.