مواضع‌ رهبر انقلاب اسلامی در مقابل نظام سرمایه‌داری: تحلیل انتقادی گفتمان با رویکرد نورمن فرکلاف

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری علوم سیاسی گرایش اندیشه اسلامی، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 گروه علوم سیاسی و روابط بین الملل، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

3 استادیار علوم سیاسی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی، تهران، ایران.

چکیده
نظام سرمایه‌داری به‌عنوان یکی از مولفه‌های هژمونیک عصر مدرن، همواره مورد واکاوی و انتقاد صاحب‌نظران علوم انسانی قرار گرفته است. در این میان، موضع‌گیری رهبر انقلاب اسلامی ایران نسبت به این نظام به‌عنوان بخشی کلیدی از گفتمان سیاسی پس از انقلاب، واجد اهمیتی مضاعف است. پژوهش حاضر با بهره‌گیری از الگوی سه‌وجهی تحلیل انتقادی گفتمان نورمن فرکلاف و از طریق بررسی بیانات و مواضع رسمی رهبر انقلاب، به چرایی و چگونگی تولید و بازتولید گفتمان انتقادی نسبت به نظام سرمایه‌داری می‌پردازد. داده‌های پژوهش با روش تحلیل کیفی و مبتنی بر کدگذاری موضوعی استخراج و تفسیر شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد گفتمان رهبری با اتکاء به مؤلفه‌های زبانی خاص (نظیر استفاده از واژگان استعاری نظیر «پلیدی»، «سلطه»، و «استضعاف») و بهره‌گیری از بینامتنیت قرآنی-تاریخی، نظام سرمایه‌داری را نه صرفاً یک الگوی اقتصادی، بلکه نماد تمامیت استعمار و بی‌عدالتی در سپهر جهانی بازنمایی می‌کند. این موضع، محصول تلفیق بنیان‌های فکری اسلامی و نقدهای معاصر بر سرمایه‌داری غربی است و به‌طور مؤثر ابزار مقاومت معرفتی و هویتی در گفتمان سیاسی ایران معاصر محسوب می‌شود. نتیجه پژوهش حاکی از آن است که بازتولید گفتمان ضدسرمایه‌داری نه‌تنها به ایجاد سازوکارهای نهادی مبتنی بر آموزه‌های اسلامی انجامیده، بلکه به گسترش عدالت توزیعی، مقاومت اقتصادی، و نفی هژمونی ساختارهای سرمایه‌داری جهانی کمک کرده است؛ امری که با الگوی تحلیلی فرکلاف قابل تبیین و واکاوی است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

The Stance of the Supreme Leader of the Islamic Revolution against Capitalism: A Critical Discourse Analysis with Norman Fairclough's Approach

نویسندگان English

Hamzeh Safarbeigi 1
Faramarz Mirzazadeh Ahmadbeyglou 2
mohammad kamalizadeh 3
1 Department of political science and International Relations, ST.C, Islamic Azad University, Tehran, Ira
2 Department of political science and International Relations, ST.C, Islamic Azad University, Tehran, Iran
3 a
چکیده English

Capitalism, as one of the hegemonic components of the modern era, has always been subject to scrutiny and criticism by experts in the humanities. Amidst this, the stance of the Supreme Leader of the Islamic Revolution of Iran towards this system holds particular importance as a key part of the post-revolutionary political discourse. This research utilizes Norman Fairclough's three-dimensional model of critical discourse analysis, examining the official statements and positions of the Supreme Leader, to explore the reasons and methods behind the production and reproduction of a critical discourse concerning capitalism. Research data were extracted and interpreted using qualitative analysis and thematic coding. Findings indicate that the Leader's discourse, relying on specific linguistic elements (such as metaphorical terms like "evil," "domination," and "oppression") and employing Quranic-historical intertextuality, represents capitalism not merely as an economic model but as a symbol of colonialism and injustice in the global sphere. This position is a product of integrating Islamic intellectual foundations with contemporary critiques of Western capitalism, effectively serving as a tool for epistemological and identity resistance within contemporary Iranian political discourse. The study concludes that the reproduction of anti-capitalist discourse has not only led to the creation of institutional mechanisms based on Islamic teachings but has also contributed to the promotion of distributive justice, economic resilience, and the rejection of the hegemony of global capitalist structures—a phenomenon explainable and analyzable through Fairclough's analytical model.

کلیدواژه‌ها English

Capitalism
Supreme Leader of the Islamic Revolution
Critical Discourse
Fairclough'
s Theory
Islamic Economy
قرآن کریم.
آقاگل زاده، فردوس. (1385). تحلیل گفتمان انتقادی: تکوین تحلیل گفتمان در زبان‌شناسی. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
آیت الله خامنه‌ای، سید علی.(1377). حدیث ولایت: مجموعه رهنمودهای مقام معظم رهبری. جلدهای 1-8، تهران: مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی و نرم افزلر حدیث ولایت.
بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران. (1362). قانون عملیات بانکی بدون ربا. تهران: انتشارات رسمی بانک مرکزی.
بای، عبدالرضا. (1392). جهانی شدن: قدرت، دانش و هژمونی. گلستان: نشر کیسان.
بهمنی، محمدرضا. (1393). تمدن نوین اسلامی در اندیشه آیت الله خامنه‌ای. نقد و نظر، 19(2)، 198-237.
جعفری، زهرا. (1389). مجموعه روش‌های تحقیق در علوم اجتماعی؛ روش تحلیل گفتمان. کتاب ماه علوم اجتماعی، 3(25)، 64-75.
خادمیان، طلیعه. (1388). سبک زندگی و مصرف فرهنگی، تهران: جهان کتاب.
دفتر حفظ و نشر آثار مقام معظم رهبری. (1397). گزیده بیانات مقام معظم رهبری درباره اقتصاد مقاومتی. قابل دسترس از پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر نشر.
ذوالفقاری، ابوالفضل و احمدی، ابوالفضل. (1392). جایگاه فرهنگ اسلامی در نقد سرمایه‌داری. فرهنگ و ادب اسلامی.
ذوعلم، عبدالحسین و سرو، مهدی. (1399). اقتصاد اسلامی در مواجهه با نظام سرمایه‌داری. پژوهش‌های اسلامی.
سعیدی، غلامرضا. (1329). رژیم‌های اقتصادی و اسلام: اقتصاد سرمایه‌داری. نامه فروغ علم.
صدر، محمد. (1348). اقتصاد و اهداف اسلامی. تهران: انتشارات دفتر نشر معارف اسلامی.
فاضل، محمد. (1383). مصرف و سبک زندگی. تهران: صبح صادق.
فرکلاف، نورمن. (1379). تحلیل گفتمان انتقادی. ترجمه گروه مترجمان. تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه.
محمدی لرد، عبدالمحمود. (1392). مدل تحلیل راهبردی در اندیشه مقام معظم رهبری. مطالعات راهبردی.
مختاریان، وفا و کیانی، غلامرضا. (1386). تفکر استراتژیک، تهران: فرا.
مصوبه شورای عالی هماهنگی اقتصادی. (1394). سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی. تهران: دبیرخانه.
مطهری، مرتضی. (1388). آزادی معنوی. تهران: انتشارات صدرا.
مطهری، مرتضی. (1395). عدل الهی. تهران: انتشارات صدرا.
Bhatia, V. K. (2006). Applied Discourse Analysis. Springer Science.
Fairclough, Norman. (1941). Critical Discourse Analysis: The Critical Study of Language. London: Longman.
Hayek, Friedrich August von. (1944). The Road to Serfdom. London.
Iqbal, Z., & Mirakhor, A. (2007). An Introduction to Islamic Finance: Theory and Practice. Singapore: Wiley.
Piketty, Thomas. (2014). Capital in the Twenty-First Century. Cambridge: Harvard University Press.
Rawls, John. (1971). A Theory of Justice. Cambridge University Press.
Smith, Adam. (1776). The Wealth of Nations. Penguin Classics (2003 Edition).
Stiglitz, J. E. (2012). The Price of Inequality: How Today’s Divided Society Endangers Our Future. W.W. Norton & Company.
Tawney, R. H. (1931). Equality. London: Unwin Books.