علل چرخش تمدنی در قرآن کریم از منظر امام خمینی(ره)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیأت علمی دانشکده معارف و اندیشه اسلامی دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری مدرسی معارف اسلامی دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده
تمدّن نوعی از جامعه‌داری بر پایه جهان‌بینی و نگرشی خاص است. افراد جامعه به عنوان اصلی‌ترین اعضای یک تمدن با قدرتِ اختیار خود می‌توانند به مقابلۀ با تمدن پیشینی پرداخته و تمدنی نوین را پایه گذاری نمایند. مقابله با تمدن پیشینی به علل متفاوتی صورت می‌پذیرد که از آنها به علل افول و انحطاط تمدن‌ها نام برده می‌شود؛ و از طرفی نگرش‌هایی وجود دارند که علل ظهور تمدن‌ها در پسِ افول و فروپاشی تمدن‌های دیگر را سامان می‌دهند. قرآن کریم در آیات متعدد، ضمن بیان قصص تمدن‌های مختلف و سبک زندگی مردمان در این تمدن‌ها، به تبیین انحطاط و ظهور تمدن‌ها و علل و سازکار فراز و فرود آنها می‌پردازد. در واقع این آیات مبیّن سنّت‌های الهی در نحوۀ افول و فراز جوامع و چرخش تمدن‌هاست.

امام خمینی به عنوان یک فقیه مفسّر، در نگاه به قرآن کریم، به تأمل در تمدن‌ها و چرخش آنها در طول تاریخ پرداخته است. با توجه به رویکرد قرآنیِ امام خمینی، از منظر ایشان، علل چرخش تمدنی چیست ؟ امام خمینی (ره) با اتکای بر سنّت‌های الهی در قرآن، اهمّ اسباب چرخش تمدن‌ها در ادوار مختلف تاریخ را عبارت می‌داند از: ظلم – عدالت، تبعیض- مساوات، ناکارآمدی – توانمندی، جهل و غفلت – بیداری و آگاهی جامعه، افراط- اعتدال، وابستگی- استقلال، ناامنی- امنیت، شرک و کفر- توحید، و تفرقه - وحدت مسلمین

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

Causes of the Civilizational Turn in the Holy Quran from the Perspective of Imam Khomeini

نویسندگان English

Mohammad Esmaeil Nabatian 1
Habib Heydarzade Esfahani 2
1 Assistant Professor, University of Tehran
2 PhD student, Islamic Revolution Department, Faculty of Education and Islamic Thought, University of Tehran
چکیده English

Civilization is a type of society based on a specific worldview and attitude. As the main members of a civilization, individuals in society can, with their own free will, confront the previous civilization and establish a new civilization. The confrontation with the previous civilization takes place for various reasons, which are called the causes of the decline and decline of civilizations; and on the other hand, there are attitudes that organize the causes of the emergence of civilizations after the decline and collapse of other civilizations. In numerous verses, the Holy Quran, while telling the stories of different civilizations and the lifestyle of the people in these civilizations, explains the decline and emergence of civilizations and the causes and mechanisms of their rise and fall. In fact, these verses explain the divine traditions in the manner of the decline and rise of societies and the rotation of civilizations. Imam Khomeini, as an interpreter of the Quran, has reflected on civilizations and their rotation throughout history. According to Imam Khomeini's Quranic approach, what are the causes of civilizational change from his perspective? Relying on divine traditions in the Quran, Imam Khomeini (RA) considers the most important causes of civilizational change in different periods of history to be: oppression - justice, discrimination - equality, inefficiency - empowerment, ignorance and negligence - awakening and awareness of society, extremism - moderation, dependence - independence, insecurity - security, polytheism and disbelief - monotheism, and division - unity of Muslims.

کلیدواژه‌ها English

Civilization
Civilizational Turn
Holy Quran
Imam Khomeini
ابن خلدون، عبدالرّحمن(1979م). مقدمة ابن‌خلدون، محقق: علی عبدالواحد، قاهره: دارالنهضة.
ابن منظور، محمدبن مکرم(1414ق). لسان العرب. بیروت: دارالفکر.
ابن‌خلدون، عبدالرحمن(1382). مقدمه ابن‌خلدون، ترجمه محمد پروین گنابادی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
ابن‏عاشور، محمدطاهر(1420ق). تفسیر التحریر و التنویر المعروف بتفسیر ابن عاشور، لبنان: بیروت، مؤسسة التاریخ العربی.
ابن‏عطیه اندلسی، عبدالحق بن غالب‏(1422ق). المحرر الوجیز فى تفسیر الکتاب العزیز، محقق: عبدالسلام عبدالشافى‏ محمد، بیروت: دار الکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون‏.
امام‌خمینی، سیدروح‌الله(1388). آداب الصلاة، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی.
امام خمینی، سیدروح‌الله(1382). سرّالصلوة، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
امام خمینی، سید روح‌الله(۱۳۷۵). شرح چهل حدیث. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ هفتم.
امام خمینی، سید روح‌الله(1386). صحیفه نور، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
امام خمینی، سید روح‌الله(1399). شرح حدیث جنود عقل و جهل. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
امام خمینى، سید روح‏الله(1387). وصیت نامه سیاسى- الهى امام خمینى( ره)، تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى(ره)، موسسه چاپ و نشر عروج‏.
امام خمینى، سید روح‏الله(1389). صحیفه امام‏، تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى( س).
ایولاکوست(1363). مقدمه ابن‌خلدون، ترجمه مظفر مهدوی، تهران: نشر کتاب.
بیرو، آلن(1380). فرهنگ علوم اجتماعی، ترجمه باقر ساروخانی، تهران: انتشارات کیهان.
جان احمدی، فاطمه(1396). تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی، تهران، دفتر نشر معارف.
دورانت، ویلیام جیمز(1337). تاریخ تمدن، ترجمه احمد آرام، تهران: نشر اقبال.
رشیدرضا، محمد (1426ق). المنار. بیروت: دارالکتب العلمیة.
سبحانی تبریزی، جعفر(1364). مفاهیم القرآن فی معالم الحکومة الأسلامیة، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
سیدرضی، محمدبن حسین(1387). نهج البلاغه، ترجمه محمد دشتی، قم: انتشارات الهادی.
طباطبایی، سیدمحمدحسین(1374). ترجمه تفسیر المیزان. ترجمه سیدمحمدباقر موسوی همدانی، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
طباطبایی، سیدمحمدحسین(1373). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: انتشارات اسماعیلیان.
طباطبایى، سید محمدحسین‏(1390ق). المیزان فی تفسیر القرآن‏، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات‏.
عاملى، ابراهیم‏(1360). تفسیر عاملى‏، تصحیح: علی اکبر غفارى، تهران: کتابفروشى صدوق‏.
العبدالخانی، ساجده(1396). نقش قرآن در شکوفایی تمدن اسلامی، همایش بین‌المللی بازخوانی تمدن اسلامی، دوره اول.
عرب صالحی، محمد و پیشوائی، فریده(1403). کارکرد توحید اجتماعی در بازسازی تمدن اسلامی و الزامات آن با تأکید بر قرآن و اندیشه‌های آیت‌الله خامنه‌ای. قبسات، 29(111)، 45-65.
فضل الله، سید محمد حسین‏(1419ق). من وحى القرآن‏، بیروت: دارالملاک.
فوزی، یحیی و صنم‌زاده، محمودرضا(1391). تمدن اسلامی از دیدگاه امام خمینی(ره)، تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی، 3(9)، 7-40.
قرائتى، محسن(1388). تفسیر نور، تهران: مرکز فرهنگى درسهایى از قرآن‏.
قرشى بنابى، على‏اکبر(1375). تفسیر احسن الحدیث‏، تهران: بنیاد بعثت، مرکز چاپ و نشر.
کراجکی، محمدبن علی(1394ق). معدن الجواهر و ریاضة الخواطر، تهران: انتشارات مرتضوی.
لک‌زایی، نجف (1393). مکتب امنیت متعالیه با نگاهی به اندیشه امام خمینی. سیاست متعالیه، 8(26)، 5-39.
مراغى، احمد مصطفى(بی‌تا). تفسیر المراغى‏، بیروت: دارالفکر.
مصباح یزدی، محمدتقی (1391). جامعه و تاریخ از نگاه قرآن، قم: انتشارات مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى.
مصباح، محمدتقی(1388). آموزش عقاید، تهران: شرکت چاپ و نشر بین‌الملل.
 مصطفوى، حسن(1368). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم‏، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
مطهری، مرتضی(1361). قیام و انقلاب مهدی- شهید- انسان و سرنوشت، تهران: انتشارات صدرا.
مطهری، مرتضی(1372). تکامل اجتماعی انسان. تهران: انتشارات صدرا.
مطهری، مرتضی(1383). فلسفه تاریخ، تهران: انتشارات صدرا.
مطهری، مرتضی(1377). مجموعه آثار، ج2: جامعه و تاریخ، تهران: انتشارات صدرا.
مطهرى، مرتضى(1374). مجموعه آثار‏، تهران: انتشارات صدرا.
معین، محمد(1360). فرهنگ فارسی، تهران: انتشارات امیر کبیر.
مغنیه، محمدجواد(1424ق). تفسیر الکاشف. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
نباتیان، محمد اسماعیل(1400). فقه و امنیت: امنیت‌پژوهی در تراث فقه شیعه، قم: انتشارات پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
واعظی، رضا(1398). انقلاب اسلامی و چرخش تمدن جهان به سوی شرق. تهران: انتشارات دانشگاه صدا و سیما.
هانتینگتون، ساموئل(1378). برخورد تمدن­ها و بازسازی نظم جهانی، ترجمه محمدعلی حمیدرفیعی، تهران: انتشارات دفتر پژوهشهای فرهنگی.