عوامل واگرایی ایران و عربستان در منطقه خلیج فارس در افق همکاری‌های جدید

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار علوم دفاعی دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران.

2 استادیار جغرافیای سیاسی پژوهشگاه علوم و معارف دفاع مقدس، تهران، ایران.

چکیده
جمهوری اسلامی ایران و عربستان به عنوان دو بازیگر مهم در منطقه ژئوپلیتیکی خلیج فارس از ظرفیت هایی برای کنش منطقه ای با تاثیر در معادلات جهانی برخوردار هستند که در همین جهت نیاز است دو کشور با بازنگری در روابط، جدیت لازم را برای بهرمندی از شرائط گذار برای تامین اهداف ملی خود مهیا نمایند. از آنجایی که عوامل ژئوپلیتیکی می‌تواند پایه‌ای برای رقابت یا تقابل محسوب شود لذا این پژوهش با هدف تعیین عوامل واگرایی دو کشور انتخاب شده است. روش پژوهش توصیفی، تحلیلی است که به صورت کاربردی انجام شده است. برای انجام پژوهش با انجام مطالعات نظری ژئوپلیتیکی کشورهای عربستان و ایران پرسشنامه‌هایی دردو مرحله تنظیم و به جامعه آماری 36 نفری (به صورت تمام شمار) ارائه و پس از اخذ نظرات، نسبت به پردازش داده‌ها اقدام شده است. در تحلیل آماری از جداول توزیع فراوانی، آزمون تی استودنت یک نمونه ای وآزمون میانگین‌ها بهره گرفته شده و بر همین مبنا 20عامل برای جوابگویی به سوال تحقیق به استناد نظریات توازن قوا و منازعه و براساس کلان عوامل ژئوپلیتیکی سیاسی، اقتصادی، فناورانه، طبیعی و نظامی دو کشور در حوزه خلیج فارس در قالب ادبیات تحقیق شناسایی که نهایتا بعد از تحلیل داده های جمع‌آوری شده به ترتیب اولویت، کلان عامل سیاسی باهفت زیر عامل، نظامی باچهار زیر عامل طبیعی با سه زیر عامل، فناورانه با دو زیر عامل و اقتصادی با پنج زیر عامل از مهمترین عوامل ایجاد واگرایی بین دو کشور مشخص شدند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

Factors of divergence between Iran and Saudi Arabia in the Persian Gulf region on the horizon of new cooperation

نویسندگان English

Mohammad Reza Kamali 1
Amir Hosein elhami 2
1 Higher National Defense University
2 Assistant Professor
چکیده English

The Islamic Republic of Iran and Saudi Arabia, as two important players in the geopolitical region of the Persian Gulf, have capacities for regional action with an impact on global equations, which is why the two countries need to review their relations and show the necessary seriousness to benefit from the transition conditions. to provide for their national goals. Since geopolitical factors can be considered a basis for competition or confrontation, this research was chosen with the aim of determining the factors of divergence between the two countries. Descriptive research method is an applied analysis. In order to carry out the research, by conducting theoretical geopolitical studies of the countries of Saudi Arabia and Iran, questionnaires were prepared in two stages and presented to the statistical population of 36 people (in full) and after receiving opinions, data processing was done. In the statistical analysis of frequency distribution tables, one-sample Student's t-test and mean test were used, and based on this, 20 factors were used to answer the research question based on the theories of balance of power and conflict and based on macro political, economic, technological, natural and military geopolitical factors. Two countries in the Persian Gulf area in the form of research literature, which finally after analyzing the collected data in order of priority, political macro factor with seven sub-factors, military with four natural sub-factors with three sub-factors, technological with two sub-factors and economic with five The sub-factor was identified as one of the most important factors causing

کلیدواژه‌ها English

Regional divergence
geopolitical factors
Persian Gulf
critical geopolitics
ازغندی، علیرضا و آقا علیخانی، مهدی(1392). بررسی عوامل منطقه ای واگرایی در روابط ایران و عربستان (1390-1384)، سیاست، 43(2)، 225-243.
ازغندی، علیرضا و روشندل، جلیل(1374). مسائل نظامی و استراتژیک معاصر، تهران: انتشارات سمت.
افشردی، محمدحسین(1386). طرح‌ریزی راهبرد نظامی در صحنه جنگ و عملیات، تهران: دانشگاه عالی دفاع ملی.
بوالحسنی، خسرو و کمالی، محمدرضا(1394). فرصت‌ها و قوت‌های ژئوپلیتیکی موثردرتدوین راهبرد دفاعی جمهوری اسلامی ایران در قبال عربستان، مطالعات دفاعی استراتژیک، 13(59)، 73-96.
تارنمای آژانس مرکزی اطلاعات ایالات‌متحده(2017). کتاب حقایق جهان، جنوب غرب آسیا
جعفری ولدانی، اصغر(1374). تحولات مرزها و نقش ژئویولیتیک آن در خلیج‌فارس. تهران: نشر قومس.
حافظ ­نیا، محمدرضا، رومینا، ابراهیم(1396). تأثیر علائق ژئوپلیتیکی ایران و عربستان در ایجاد چالش­ های منطقه ­ای در جنوب غرب آسیا، تحقیقات جغرافیایی، 32(125)، 9-20.
حافظ نیا، محمدرضا؛ رومینا، ابراهیم و احمدی، فرزاد(1401). بررسی و تحلیل منازعات میان ایران و عربستان (مطالعه موردی: یمن)، آمایش سیاسی فضا، ۵(۱)، ۱-۱۱
حافظ‌نیا، محمدرضا(1385). اصول و مفاهیم ژئوپلیتیک، ‌مشهد: انتشارات پاپلی
خلیلی، حسین(1390). امنیت در خلیج فارس (اولویت‌ها و راهکارها)، تهران: دانشگاه عالی دفاع ملی.
دهقانی فیروزآبادی، سیدجلال(1395). سیاست خارجی و امنیتی مشترک اروپا از منظر نو کارکردگرایی، مطالعات راهبردی، 6(12)، 143-165.
ریوندی، رضا(1398). ارائه الگوی ارتقاء جایگاه ژئوپلیتیک جمهوری اسلامی ایران در سطح منطقه با تأکید بر نیازهای امنیتی-دفاعی، رساله دکتری، دانشگاه عالی دفاع ملی.
ژئاروید، اتوتایل؛ سمیمون، دالی و پاول، روتلج(1380). ‌اندیشه‌های ژئوپلیتیک در قرن بیستم، ‌ترجمه محمدرضا حافظ‌نیا و هاشم نصیری، ‌تهران، وزارت امور خارجه.
ساروی، الهام(1397). سیاست و حکومت در خاورمیانه، تهران، نشر میزان.
صفوی، سید یحیی(1381). ژئوپلیتیک خلیج‌فارس و جریان انرژی، جغرافیای انسانی، 2(2)، 25-46.
صیادی، هادی، سنایی، اردشیر(1396). عوامل ژئوپلیتیک ﺗﺄثیرگذار بر تغییر نگاه سیاست خارجی ایران از غرب به شرق با ﺗﺄکید بر روسیه بین سال‌های 1991-2016، مطالعات بین­الملل، 10(39)، 117-83.
فاطمی نسب، علی(1399). طراحی مدل امنیت جمعی منطقه‌ی خلیج فارس با تاکید بر عوامل ژئوپلیتیک، رساله دکتری، دانشگاه عالی دفاع ملی.
فارسی علی آبادی، محمد مهدی و دشتبانی، یاور(1402). ریسک ژئوپولتیک، نااطمینانی اقتصادی و تغییر رژیم تولید نفت؛ مطالعه موردی ایران و عربستان سعودی. پژوهشنامه اقتصاد انرژی ایران، https://doi.org/10.22054/jiee.2023.73675.2006
کمالی، محمدرضا(1393). عوامل ژئوپلیتیکی عربستان موثر بر راهبردهای دفاعی جمهوری اسلامی ایران، رساله دکتری، دانشگاه عالی دفاع ملی.
معاونت پژوهش‌های سیاست خارجی/ گروه مطالعات اروپا آمریکا/ مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام(1389). ایران، عربستان؛ مقتضیات تازه، پروژه تحقیقاتی، تهران.
مورگنتا، هانس(1389). سیاست میان ملت­ها؛ تلاش در راه قدرت و صلح، ترجمه حمیرا مشیرزاده، تهران: وزارت امور خارجه.
نوذری، فضل­الله(1391). تعیین عوامل ژئوپلیتیک حوزه دریای عمان و تأثیر آن بر تدوین راهبرد دفاعی-امنیتی جمهوری اسلامی ایران، رساله دکتری، دانشگاه عالی دفاع ملی.
نورمحمدی، مرتضی و سیفی، آناهیتا(1398). بنیان‌های فرهنگی منازعة ایران و عربستان، ژئوپلیتیک، 15(56)، 181-163.
Danilin, IV (2018), Emerging technologies and their impact on international relations and global security [Internet], Stanford: Hoover Institution
Henricsh, Nathan (2019), "The Corinthian Thesis: The Oratorical Origins of the Idea of the Balance of Power in Herodotus, Thucydides, and Xenophon", International Studies Quarterly. 62 (4): 857–866.
Jones, Clive, Guzansky, Yoel (2020), Fraternal Enemies: Israel and the Gulf Monarchies, Oxford University Press.
Kozhanov, Nicolay (2021), "Diversifying relationships: Russian policy toward GCC", International Politics.
Ladis, Erick (2018), the origins and evolution of geopolitics, Chicago: University of Chicago Press.
Oddo, Joseph (2018), "In Iraq Attack, a Rudimentary Insurgent Tactic Allows Little Defense", the New York Times.
Rodhun, Gearoid (2018), "Critical geopolitics: the politics of writing global space", London: Routledge.
Sanders, Paul (2019), "Functionalism: The approach of David mMitrany". in A. J. R Groom & Paul Taylor, Framework.
Schmitter, Philippe (2018), "Neo-Functionalism as a Theory of Disintegration", European University Institute.
Scoble, Nicole (2015), "The long game China’s grand strategy to displace
Scoble, Nicole (2015), "The long game China’s grand strategy to displace
Sorien, Pengfei (2020), "Estimation of the Heat and Water Budgets of the Persian (Arabian) Gulf Using a Regional Climate Model", Journal of Climate. 28 (13): 10-43.
Sorien, Pengfei (2020), "Estimation of the Heat and Water Budgets of the Persian (Arabian) Gulf Using a Regional Climate Model", Journal of Climate. 28 (13): 10-43
Twoetil, Indra (2019), "The geopolitics of renewable energy: Debunking four emerging myths", Energy Research & Social Science. 49: 36–40.
Wendt, A. (1992), “Agent-Structure Problem in International Relations Theory,” International Organization. 41-3 (summer):335-70.