تحلیل آسیب شناسانه اقتصاد سیاسی دولت های نهم و دهم مبتنی بر نظم اجتماعی داگلاس نورث

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه علوم سیاسی، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاداسلامی، تهران، ایران

2 استادیار، گروه علوم سیاسی، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

3 استادیار، گروه علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی، تهران، ایران

چکیده
کشورهای مختلف برای دستیابی به توسعه از اقتصاد سیاسی متفاوتی از جمله اقتصاد بازار آزاد یا رویکرد دولتی و بازتوزیعی بهره می گیرند. براساس الگوی نظری نورث، جوامع در حال توسعه جهت دستیابی به توسعه دو نوع نظم محدود و نظم باز پیش رو دارند. در نظم محدود شخصی گرایی، درگیری و رانت نامولد و در نظم باز روابط غیر شخصی، ائتلاف و رانت مولد مهم هستند. در این مدل نظری، اتکا به ظرفیت بومی بجای الگوبرداری از بیرون مهم است. در این پژوهش، انطباق سیاست‌های توسعه‌ای دولت نهم و دهم در حوزه‌های اقتصادی وسیاسی با این نظریه می‌باشد. هدف دیگر، استفاده از این نظریه برای مطالعه توسعه در ایران و یافتن راه‌کارهای مناسب جهت برون رفت از مشکلات ناکارآمدی می‌باشد. چون این نظریه ، نظریه‌ای آزموده شده در دستیابی به توسعه کشورهای شرق آسیا بوده است. یافته ها و نتایج حاصل از بکارگیری روش توصیفی- تحلیلی در این پژوهش حاکی از آن است ساخت نظم دسترسی محدود در دولت های مذکور، به همراه ماهیت ساخت دولت رانتی و سیاست-گذاری اقتصادی در راستای ایجاد منفعت برای فرادستان و الیت حاکم ، مخدوش کردن فضای رقابتی به نفع گروه خاص پیروان قدرت ، منجر به عدم توفیق دولت در دستیابی به توسعه اقتصادی و عدالت اجتماعی گردید. همچنین از عوامل دیگر می توان به نگاه شخصی و نبود ائتلاف و وجود مناسبات رانتی از نوع رانت نامولد اشاره کرد. به علاوه این دولت نتوانسته با تغییر مسیر نهادی تاریخی و بهبود کیفیت نهادی مورد نظر نورث، از ساختار رانتیریسم رهایی یابد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

Pathological analysis of the political economy of the 9th and 10th governments based on Douglas North's social order

نویسندگان English

Ghasem Emami 1
seyed mostafa abtahi 2
Masoud Motallebi 3
1 PhD student, Department of Political Science, Faculty of Law, Theology and Political Science, Science and Research Unit, Islamic Azad University, Tehran, Iran
2 Assistant Professor, Department of Political Science, Faculty of Law, Theology and Political Science, Research Sciences Unit, Islamic Azad University, Tehran.
3 Assistant Professor, Department of Political Science, Faculty of Law and Political Science, Islamic Azad University, Central Tehran Branch, Tehran, Iran
چکیده English

Different countries use different political economy to achieve development, including free market economy or government and redistribution approach. In this research, the adaptation of the development policies of the 9th and 10th governments in economic and political fields is with this theory. Another goal is to use this theory to study the development in Iran and find suitable solutions to overcome inefficiency problems. Because this theory has been tested in achieving the development of East Asian countries.The findings and results of using the descriptive-analytical method in this research indicate that the construction of the limited access order in the mentioned governments, along with the nature of the construction of the rentier government and economic policy in order to create benefits for the Faradistan and the ruling elite, distort The competitive atmosphere in favor of a certain group of followers of power led to the failure of the government to achieve economic development and social justice. Also, among other factors, we can mention the personal view and the lack of coalition and the existence of rentier relations of the type of unproductive rent. In addition, this government has not been able to get rid of the structure of rentierism by changing the historical institutional path and improving the institutional quality desired by North.

کلیدواژه‌ها English

Political economy
9th and 10th governments
North'
s theory of social order
Limited access order
Open access order
آبراهامیان، یرواند(1389). تاریخ ایران مدرن. ترجمه: محمد ابراهیم فتاحی. تهران: نشر نی.
امامی، قاسم؛ ابطحی، سیدمصطفی و مطلبی، مسعود (1402). کالبدشکافی توسعه از منظر داگلاس نورث با تحلیل انتقادی گفتمان نهادگرایی نوین: درسی برای ایران. مطالعات سیاسی، 15(1)، 70-41
برزگر، ابراهیم و حسین زاده، صیاد ( 1396). نقد و بررسی سیاست گذاری دولتی در ایران بر اساس الگوی تحلیلی اسنلن( مطالعه موردی طرح توزیع سهام عدالت). دولت پژوهی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، 3(12)، 125-118
بخشایشی اردستانی، احمد؛ جمالی اسگویی، سیدجمال و بنی هاشمی،میرقاسم(1399). اقتصاد سیاسی فساد در جمهوری اسلامی ایران. مجلس و راهبرد، 27(101)، 60-48
بخشایشی اردستانی، احمد و رضایی جوزانی، نیکو (1397). بررسی میزان تحقق عدالت اجتماعی در دولت های پس از انقلاب بر اساس اندیشه امام خمینی(1392-1368). مطالعات سیاسی، 10(40)، 45-36
توسلی، سید مجید، و اسمعیلی، مهدی (1399). بررسی راه کارهای موفق غیر رانتی شدن دولت های ایران از منظر جامعه شناسی سیاسی مالی. جامعه شناسی سیاسی ایران، 3(4)، 2282-2270
توحیدی، مهرداد؛ شاهی، محمد شریف؛ احمدی، سید محمد صادق و دائی کریم زاده، سعید (1399). تحلیل ابعاد حقوقی نظارت بانک مرکزی بر نظام بانکداری در ایران. تحقیقات حقوق خصوصی ، 45(95)، 122-110
سریع القلم، محمود (1381). عقلانیت و آینده توسعه یافتگی در ایران. چاپ دوم .تهران: مرکزنشر پژوهش های علمی و مطالعات استراتژیک خاورمیانه.
سبحانی، حسن و چهاربند، فرزانه (1397). تبیین رانت جویی از طریق مجاری قانونی با رویکرد اقتصاد سیاسی: تحلیلی بر قانونگذاری در نظام بانکی ایران. مجلس و راهبرد، 25(94)، 280-268
سبحانی، حسن؛ مومنی، فرشاد و چهاربند، فرزانه (1397). تبیین مجاری تولید رانت در نظام بانکی ایران با رویکرد اقتصاد سیاسی نهادگرایی. مطالعات اقتصادی کاربردی ایران، 7(28)، 269-250
سمیعی اصفهانی، علیرضا؛ دهقان، حوریه؛ مختاری، علی و باقری دولت آبادی، علی (1399). اقتصاد سیاسی پوپولیستی، رویکرد اقتصاد سیاسی به سیاست های اقتصادی دوران ریاست جمهوری احمدی نژاد. مطالعات اقتصاد سیاسی بین الملل، 3(2)،600-595
شاه طهماسبی، اسماعیل؛ جوادیان، مجید و نیکبخت ،محمدجواد (1391). بررسی نقش اعطای تسهیلات به بنگاه های کوچک و متوسط صنعتی در ایجاد اشتغال مورد مطالعه : کارگاه های صنعتی شهر تهران. علوم اقتصادی، 1، 70-34
صفری شالی، رضا و هزارجریبی، جعفر(1392). گفتمان عدالت در لوایح برنامه های توسعه پس از انقلاب اسلامی (با تأکیدبر کاهش فقر و محرومیت). علوم اجتماعی، 61، 665-650
مهرعلی تبار فیروزجایی، مرتضی(1401). فراتحلیل مطالعات هفتاد سال برنامه ریزی توسعه در ایران به منظور کاربست در تنظیم نظام نامه تدوین برنامه هفتم توسعه کشور.مرکز پژوهش های توسعه و آینده نگری سازمان برنامه و بودجه  کد شناسه 10379-10-1401 ، 20-1
مومنی، فرشاد (1374). کالبدشکافی یک برنامه توسعه . تهران: دانشگاه تربیت مدرس.
مومنی، فرشاد و نیکو نسبتی، علی(1396). رویکرد نهادی به توسعه و دلالت های آن برای ایران . پژوهشنامه اقتصادی، 17(64) 50-40
مطلبی، مسعود و ملک پور، حمید (1398). اقتصاد رانتیری، دولت و طبقه متوسط فرهنگی در جمهوری اسلامی ایران. سپهر سیاست، 6(22)، 45-35
مطلبی، مسعود؛ نودیجه، حسین علی و بای، عبدالرضا (1400). تحلیل سیاست های اقتصاد سیاسی دولتهای بعد از انقلاب اسلامی بر مبنای الگوی حکمرانی خوب مطالعه موردی دولت احمدی نژاد. نگرش های نو در جغرافیای انسانی، 13(3)، 600-580 
مصلی نژاد، عباس(1400). دولت، توسعه و بحران های اجتماعی ایران. سیاست،51 (2)، 585-572
مصطفوی، سیدمحمد حسن (1396). مروری بر برنامه های توسعه کشور با تاکید بر برنامه ششم و مقایسه آنها با معیار برخی شاخص های مرتبط با اقتصاد اسلامی. اقتصاد و بانکداری اسلامی، 18، 99-85
مومنی، فرشاد، شاکری، عباس، عرب مازار، علی، و عظیمی، سید محسن(1398). تحلیلی بر ویژگی های ضد فساد با تاکید بر ساختار نظم اجتماعی. سیاست گذاری اقتصادی، 11(21 )،118-100
مدنی قهفرخی، سعید (1394). چشم اندازهای فراروی تأمین اجتماعی درایران:چالش هاو راه کارهای پیشبینی شده درلایحۀ نظام جامع رفاه وتأمین اجتماعی. تأمین اجتماعی،15، 80-60
مسعودنیا، حسین؛ امام جمعه زاده، سیدجواد؛ شهرام نیا، امیر مسعود و صفریان، روح الله (1398). الگوی حکمرانی خوب و توسعه اقتصادی در ایران و ترکیه (2006 تا 217 ). رهیافت های سیاسی و بین المللی، 11(2)، 110-94
مصلی نژاد،عباس، و یزدانی زازرانی، محمد رضا (1392). ارزیابی پسینی اجرای فاز نخست اجرای قانون هدفمندکردن یارانه ها از منظر نتیجه بخشی(از زمان اجرا تا پایان سال 1391 ). مطالعات توسعه اجتماعی ایران، سال6 ، شماره 1، ص7
حاتمی، عباس و کلاته، فرزاد (1393). دولت در پیرامون و پیرامون در دولت؛ سندروم های درهم  تنیدگی اقتصاد، سیاست و اجتماع». مطالعات راهبردی،17(1)، 30-17
حیدری، نصرت الله و جمشیدی، محسن ( 1395). نقش و جایگاه سازمان های مردم نهاد در مشارکت در دوران ریاست جمهوری خاتمی، احمدی نژاد و روحانی. علوم سیاسی، 12(36)، 155-140
حاجیلو، محمدحسین (1396). بررسی تطبیقی سیاست های دولت های پس از جنگ تحمیلی در شاخص های خصوصی سازی و ادغام در اقتصاد جهانی(مطالعه موردی دولت های خاتمی و احمدی نژاد). رهیافت انقلاب اسلامی، 11(41)، 110-100
حاج یوسفی، امیر محمد (1388).دولت و جهانی شدن در خاورمیانه. تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.
خدابخشی، لیلا؛ خالدی، احسان؛ و آسوده، رضا(1397). مقایسه شاخص های عملکرد اقتصادی دولت ایران در زمان ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد با حسن روحانی. راهبرد سیاسی، 2(70)، 105-90
رنجبرکی، علی(1400). اقتصاد سیاسی توسعه خواهی دولت در ایران بررسی نظریه دسترسی باز و محدود داگلاس نورث در دوره جمهوری اسلامی. سیاست نظری ، دوره جدید، شماره 30 ، ص157
رنانی، محسن (1395). نظم شکن در شکن. دریچه، 40، 20-8
رضا قلی، علی(1385).نهادهای غارتی در اقتصاد ایران(اگر نورث ایرانی بود). اقتصاد و جامعه، 7، 120-85
زاهدی، محمدجواد و نوائی لواسانی، محمود (1395). ارزیابی برنامه های توسعه جمهوری اسلامی ایران از منظر بازنمایی و کاربست نظریه رفاه و عدالت اجتماعی( با تاکید بر برنامه پنجم توسعه). تحقیقات اجتماعی در ایران،5(1)، 90-70
غفاری، مسعود و رستم پور، محمد(1400). نسبت تمرکزگرایی و حکمرانی خوب در دولت های نهم و دهم. پژوهش های سیاسی جهان اسلام، 11(1)، 180-160
غفاری، مسعود؛ صادقی، سقدل و باشدجهرمی، هادی(1398). تاثیر دولت رانتیر بر فرآیند خصوصی سازی، مطالعه موردی ایران بعد از انقلاب. سیاست گذاری عمومی، 9(30) 90-75
فوزی، یحیی(1395). تحول دولتها و عملکرد اقتصادی جمهوری اسلامی ایران. جستارهای سیاسی معاصر، 7(3)، 48-35
فیرحی، داود و پورعلی، سعید (1394). تحلیل گفتمانی سیاستگذاری فرهنگی دولت نهم و دهم جمهوری اسلامی ایران در حوزه آموزش عالی. سیاستگذاری عمومی، 1(4)، 160-145
قارآخانی، سلمان؛ رنانی، محسن؛ کریمی، زهرا و مومنی، فرشاد(1400). ایران در زیر چتر حاکمیت طبیعی(مطالعه موردی عصر پهلوی دوم ). رشد و توسعه اقتصادی، 11(42)، 170-155
کاظمیان، غلامرضا؛ خدر فرجی راد، رکن الدین و افتخاری، عبدارضا (1392) . آسیب شناسی سیاست های توسعه منطقه ای در ایران از دیدگاه رویکرد نهادی. فرآیند مدیریت توسعه. 26(2)، 40-15
گرائی نژاد، غلامرضا و وفائی، الهام (1401).ریشه یابی آسیب های نظام برنامه ریزی برای کاربست در تدوین نظام برنامه ریزی مطلوب. مرکز پژوهش های توسعه و آینده نگری سازمان برنامه و بودجه کشور، کد شناسه 10376-10- 1401 ، 25-1
گلشنی، علیرضا و شهبازی، عزیزالله ( 1395). سیکل تجاری سیاسی: مطالعه موردی دولت های سیدمحمد خاتمی و محمود احمدی نژاد. رهیافت انقلاب اسلامی، 10(35) 95-82
گرجی ازندریانی، علی اکبر و شفیعی سردشت، جعفر (1392). در جست وجوی دولت مدرن در ایران:سرنوشت لویاتان ایرانی. پژوهش های حقوقی، 23، 85-70
نیلی، مسعود (1393). گذرگاه سخت توسعه. تجارت فردا، 3(94)، 54-38
نورث، داگلاس؛ والایس، ژان جوزف و وینگاست، باری (1396).خشونت و نظمهای اجتماعی،چهارچوب مفهومی بـرای تفسـیر تاریخ ثبت شده بشر.ترجمه:جعفر خیرخواهان و رضا مجیدزاده،تهران: روزنه.
نورث، داگلاس؛ والایس، ژان جوزف و وینگاست، باری (1395). سیاست، اقتصاد و مسائل توسعه در سایه خشونت. ترجمه: محمدحسین نعیمی پور و محسن میردامادی، تهران: روزنه.
نورث، داگلاس؛ والیس، ژان جوزف و وینگاست، باری(1385). جهارجوب مفهومی برای تفسیر تاریخ مکتوب بشری. ترجمه: جعفر خیرخواهان، اقتصاد سیاسی تحول همه جانبه، 3، 30-18
نورث، داگلاس (1385). عملکرد اقتصادی در گذر زمان. ترجمه: مهدی بی نیاز، راهبرد یاس، 8، 88-70.
نورث، داگلاس(1379). ساختار و دگرگونی در تاریخ اقتصادی. ترجمه: غلامرصا آزاد ارمکی تهران: نشر نی.
هادی زنوز، بهروز و مهرآذین، شفق(1392). مطالعه پیامدهای اقتصادی اجرای قانون هدفمندسازی یارانه ها. مهندس مشاور، 54.
Robinson, J. A., & Acemoglu, D. (2012). Why nations fail: The origins of power, prosperity and poverty (pp. 45-47). London: Profile.
North, D. C. (2007). Limited access orders in the developing world: A new approach to the problems of development (Vol. 4359). World Bank Publications.
North, D., Wallis, J. J., & Weingast, B. (2006). A conceptual framework for interpreting recorded human history.