تحلیل کمّی جامعه شناسی سیاسی مصاحبه‌ها و سخنرانی‌های شهید بهشتی درخصوص جهت گیری سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار روابط بین‌الملل دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران

2 دانش آموخته کارشناسی ارشد علوم سیاسی دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران

چکیده
درخصوص سیاست‌خارجی ایران آثار متعددی منتشر شده است؛ با این وجود هیچ پژوهش مستقلی درباره دیدگاه‌های شهید بهشتی در حوزه سیاست‌خارجی ایران منتشر نشده است. این درحالی است که نقش شهید بهشتی در شکل‌گیری قانون اساسی و سیاست‌خارجی ایران غیرقابل انکار است. بنابراین پرسش اصلی مقاله این است که نگاه شهید بهشتی به جهت-گیری‌ آینده سیاست‌خارجی ایران چه بود و کدام جهت‌گیری را مطلوب می‌دانست؟ فرضیه اصلی پژوهش بر جهت گیری عدم تعهد تاکید دارد. برای پاسخ به سوال فوق و ارزیابی فرضیه مطرح شده دیدگاههای شهید بهشتی با سه جهت‌گیری انزواگرایی، عدم تعهد و اتحاد و ائتلاف مورد اشاره هالستی درباره سیاست خارجی و نیز جهت‌گیری بیطرفی انطباق داده شد. روش استفاده شده در این نوشتار آمیزه‌ای از تحلیل کمی(شمارش بسامد شاخص‌های مرتبط با جهت‌گیری‌های چهارگانه سیاست خارجی) و تحلیل کیفی (تفسیر یافته‌ها و مقایسه) بود. یافته‌های پژوهش نشان داد دو جهت‌گیری انزواگرایی و بیطرفی هیچ جایگاهی در تفکر شهید بهشتی ندارد. از میان دو جهت‌گیری دیگر، عدم تعهد با 73 درصد فراوانی جایگاه نخست و اتحاد و ائتلاف با 27 درصد فراوانی جایگاه دوم را کسب کرده است. نکته قابل تامل این است که شهید بهشتی اتحاد را نه با قدرت های بزرگ؛ بلکه برای روابط ایران با کشورهای مسلمان و جهان سومی تجویز کرده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

Quantitative Political Sociology Analysis of Shahid Beheshti's Interviews and Speeches Regarding the Orientation of the Islamic Republic of Iran's Foreign Policy

نویسندگان English

Ali Bagheri Dolatabadi 1
sara Rezaei 2
1 Department of Political Science, Yasouj University
2 Postgraduate in Political Science- Yasouj University- Iran
چکیده English

Various works have been published on Iran's foreign policy; however, no research has been published on the martyr Beheshti's views on Iran's foreign policy. Meanwhile, the role of the martyr Beheshti in drafting the constitution and foreign policy of Iran is undeniable. So, the main question of the article is what was the martyr Beheshti's view on the future orientation of Iran's foreign policy and which orientation did he think is best? The main research hypothesis emphasizes the nonalignment. To answer the question and to test the hypothesis, the martyr Beheshti's views were adapted and applied to the three orientations of isolationism, nonalignment, and alliance mentioned by Holsti on foreign policy. Also, we surveyed neutrality as a fourth orientation in the foreign policy of states. The method used in this paper was a mixture of quantitative analysis (frequency counting of indicators related to the four orientations of foreign policy) and qualitative analysis (interpretation of findings and comparison). The research findings showed that the two orientations of isolationism and neutrality have no place in the martyr Beheshti's thoughts. Among the other two orientations, nonalignment gains the first place with 73% frequency and the alliance the second place with 27%. The important point is that martyr Beheshti has prescribed alliance not with the great powers, but for Iran's relations with Muslim countries and the Third World.

کلیدواژه‌ها English

Foreign Policy
Orientation
Nonalignment
Alliance
The Martyr Beheshti
اردشیرلاجیمی، حسن(1390). گزیده­ای از دیدگاه­های شهید بهشتی، قم: بوستان کتاب 
ازغندی، علیرضا(1381). سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، تهران: قومس.
ازغندی، علیرضا(1389). چارچوب‌ها و جهت‌گیری‌های سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، تهران: قومس.
اسدی، بیژن(1387). سیاست خارجی دولت اصلاحات، موفقیت­ها و شکست­ها، تهران: انتشارات باز.
اطاعت، جواد(1385). ژئوپلتیک و سیاست خارجی ایران، چاپ دوم، تهران: انتخاب.
آشوری، داریوش(1378). دانشنامه­ی سیاسی، تهران: مروارید.
اطاعت، جواد(1385). ژئوپولتیک و سیاست خارجی ایران، چاپ دوم، تهران: انتخاب.
آقابخشی، علی؛ افشاری­راد، مینو(1383). فرهنگ علوم سیاسی، تهران: چاپار. 
انصاری، منصور؛ خدائی داش تپه، توحید(1396). رابطه دولت و ملت در جوامع اسلامی در اندیشه سیاسی شهید بهشتی مطالعه موردی جمهوری اسلامی، اندیشه سیاسی در اسلام، 4(12)، 88-63.
ایزدی، بیژن(1371). درآمدی بر سیاست خارجی ایران، تهران: آوای نور.
باقری دولت­آبادی، علی؛ شفیعی­سیف­آبادی، محسن(1400). سیاست خارجی ایران از 1357 تا 1400؛ نگاهی از درون، تهران: تیسا.
بخشایش اردستانی، احمد(1387). اصول سیاست خارجی ج.ا.ا.، تهران: آوای نور.
پلینو، جک­سی؛ آلتون، روی(1385). فرهنگ روابط بین­الملل، ترجمه حسن پستا، تهران: فرهنگ معاصر.
تاجیک، محمدرضا(1383). سیاست خارجی، عرصه فقدان تصمیم و تدبیر، تهران: گفتمان.
جعفرزاده بهابادی، حسین(1392). بررسی سمت­گیری، نقش­های ملی و هدف­های سیاست خارجی در بیانات و مکتوبات آیت­الله خامنه­ای (1388- 1368). پایان نامه کارشناسی ارشد علوم سیاسی، مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد.
دهقانی فیروزآبادی، سیدجلال(1388). سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، تهران: سمت.
دهقانی فیروزآبادی، سیدجلال(1390). نظریه اسلامی سیاست خارجی: چارچوبی برای تحلیل سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، روابط خارجی، 3(1)، 47-7.
دهقانی فیروزآبادی، سیدجلال(1391). سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، تهران: سمت.
دهقانی­فیروزآبادی، سیدجلال؛ چهرآزاد، سعید(1401). امکان­سنجی سیاست خارجی  الگوریتمی در ایران پساانقلاب اسلامی، جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، 3(10)، 170-151.
رحیق اغصان، علی(1384). دانشنامه­ در علم سیاست، تهران: فرهنگ صبا.
رکابیان، رشید(1401). تحلیل محتوائی پیام‌های حضرت امام در سال‌های 1356-1357 و تاثیر آنها بر روند پیروزی انقلاب اسلامی ایران، جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، 3(10)، 218-193.
رمضانی، روح الله(1380). چهارچوبی تحلیلی برای بررسی سیاست خارجی ایران، ترجمه علیرضا طیب، تهران: نی.
زارعی، علی(1399). چرخش نخبگان سیاسی پس از انقلاب اسلامی در ایران، جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، 1(3)، 100-71.
ستوده، محمد(1385). تحولات نظام بین­الملل و سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه.
سجادپور، محمدکاظم(1381). سیاست خارجی ایران: چند گفتار در عرصه های نظری و عملی، تهران: وزارت امور خارجه.
 سرابندی، محمدرضا(1386). سخنرانی­ها و مصاحبه­های آیت­الله شهید دکتر سید محمد حسینی بهشتی، جلد 1و2، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
 سریع­القلم، محمود(1379). سیاست خارجی ایران: بازبینی نظری و پارادایم ائتلاف، تهران: مرکز تحقیقات استراتژیک.
سیف­زاده، سیدحسین(1384). آسیب­شناسی سیاست خارجی ایران و چارچوبی برای ساماندهی طرز تلقی­ها، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، 69، 198-155.
ضابط­پور کاری، غلامرضا(1400). بازشناسی اصل نه شرقی و نه غربی با تاکید بر دیدگاه امام خمینی(ره)، جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، 2(7)، 146-127.
طاهایی، سید جواد(1387). جایگاه قانون اساسی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، تهران: دانشگاه آزاد اسلامی.
فیرحی، داوود(1391). رهبری و حکومت در اندیشه شهید بهشتی «نظریه امت و امامت»، سیاست، 42(1)، 310-287.
فیرحی، داوود؛ شیخانی، محمد اسماعیل(1392). نسبت آزادی و امامت از نگاه شهید بهشتی، سیاست، 43(4)، 166-149.
قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران(بی تا). تهران: موسسه انتشارات فراهانی.
قوام، عبدالعلی(1378). اصول سیاست خارجی و سیاست بین الملل، چاپ ششم، تهران: سمت.
قوام، عبدالعلی(1386). روابط بین الملل: نظریه ها و رویکردها، چاپ دوم، تهران: سمت.
کردی، علی(1385). زندگی و مبارزات شهید آیت­الله بهشتی، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
مجیدی، حسن؛ شفیعی، امید(1392). مناسبات دولت موقت با نهادها و نیروهای سیاسی اجتماعی، پژوهشنامه انقلاب اسلامی، 3(6)، 160-143.
محمدی، منوچهر(1384). بازتاب جهانی انقلاب اسلامی، مطالعات انقلاب اسلامی، 1(2)، 84-51.
مرندی، سیدمحمدرضا؛ صفدری، فاطمه(1401). نظام سیاسی مطلوب در اندیشه شهید بهشتی، جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، 3(11)، 199-171.
مقتدر، هوشنگ(1370). سیاست بین­الملل و سیاست خارجی، تهران: قومس.
نوروزی، نورمحمد(1383). تحول گفتمان سیاسی و پویش الگوی رفتار سیاست خارجی در ایران، پایان نامه دکترای روابط بین الملل، تهران: دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران.
هالستی، کالوی­ جاکوی(1373). مبانی تحلیل سیاست بین­الملل، ترجمه بهرام مستقیمی و مسعود طارم سری، تهران: وزارت امور خارجه مرکز چاپ و انتشارات.
Allison, Graham T., Zelikow, Philip (1999). Essence of Decision: Explaining the Cuban Missile Crisis, 2nd Edition, Boston: Pearson.
Hopple, Gerald W. (1980). Political Psychology and Bio politics: Assessing and Predicting Elite Behavior in Foreign Policy Crises, Boulder: Westview Press.
Rosenau, James N. (1971). The Scientific Study of Foreign Policy, New York: The Free Press.
Snyder, Richard D.; Bruck, H.W; Burton, Spaine (1945). Decision Making as an Approach to the Study of International Politics, Princeton: Princeton University Press.
Sprout, Harold & Sprout, Margarett (1957). "Environmental Factors in Study of International Politics", The Journal of Conflict Resolution, Vol.1, No.4, Fall.