چرخه گفتمانی در سیاست‌گذاری فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در دهه ۱۳۷۰

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته کارشناسی ارشد علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

2 دانشیار گروه علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

چکیده
پژوهش حاضر تلاش دارد جایگاه انقلاب اسلامی در تحول سیاست‌گذاری فرهنگی ایران و همچنین چرخه گفتمانی و تحول در سیاست‌گذاری فرهنگی جمهوری اسلامی در دهه ۷۰ را مورد بررسی قرار دهد. به جهت ترسیم چگونگی و میزان تحول در فرایند سیاست‌گذاری از روش تحلیل گفتمان بهره گرفته شده تا به استناد نتایج، به این پرسش پاسخ دهیم که انقلاب اسلامی ایران در روند سیاست‌گذاری فرهنگی چه تغییرات گفتمانی را ایجاد کرده است؟ آیا سیاست‌گذاری فرهنگی پس از انقلاب از گفتمانی مستقر و مسلط پیروی کرده است یا دچار تغییرات درون‌گفتمانی شده است؟ برای مشخص‌شدن تغییرات گفتمانی، رویکردهای مختلف نسبت به سیاست‌گذاری فرهنگی مانند (آرمان‌گرا و واقع‌گرا بودن - میزان مداخله دولت - دیدگاه کنترل فرهنگی یا فرهنگ آزاد - دینی و غیردینی بودن) مورد بررسی قرار گرفته است. همچنین به جهت مطالعه دقیق‌تر و نشان‌دادن میزان تحولات، اسناد و برنامه‌های توسعه نیز مورد واکاوی قرار گرفته است. از جمله مهم‌ترین نتایج پژوهش حاضر این است که با حادثه انقلاب اسلامی چرخش «از» گفتمان «غربی و غیراسلامی» به گفتمان «دینی و اسلامی» رخ می‌دهد و روند سیاست‌گذاری فرهنگی پس از انقلاب اسلامی نیز در دو گفتمان «سنتی - انقلابی» و «توسعه‌ای - لیبرال» قابل‌تقسیم بندی است که در دهه ۱۳۷۰ این تغییر «در» گفتمان را شاهد هستیم.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

Discourse cycle in the cultural politics of the Islamic Republic of Iran in the 1370s

نویسندگان English

saeid safaei 1
Abbas Ali Rahbar 2
1 Allameh Tabatabaei University
2 Department of Political Science, Faculty of Law and Political Science, Allameh Tabatabai University, Tehran
چکیده English

The current research tries to examine the position of the Islamic Revolution in the evolution of Iran's cultural policy, as well as the cycle of discourse and evolution in the cultural policy of the Islamic Republic in the 70s.In order to organize the theory of discourse analysis, we used it as a method to answer this question in citing the results that What discourse changes has Iran's Islamic Revolution brought about in the process of cultural policymaking?Has the cultural policy after the revolution followed an established and dominant discourse or has it undergone changes within the discourse?

In order to determine the discourse changes, different approaches to cultural policy-making, such as (being idealistic and realistic - the level of government intervention - the perspective (the viewpoint ) of cultural control or free culture - being religious and non-religious) have been examined.

Also, in order to study more closely and show the amount of changes, Documents and development plans have also been analyzed.One of the most important results of the current research is that with the incident of the Islamic Revolution, there is a shift from the "Western and irreligious" discourse to the "religious and Islamic" discourse.And the process of cultural policy after the Islamic revolution can be divided into two discourses: "traditional-revolutionary" and "development-liberal" and we witness this evolution in the discourse of the 1370s.

کلیدواژه‌ها English

Cultural policy
discourse
transformation
reforms
government
اجلالی، پرویز(1379). سیاستگذاری و برنامهریزی فرهنگی در ایران، تهران: آن.
اشتریان، کیومرث(1381). روش سیاستگذاری فرهنگی، تهران: کتاب آشنا.
اشتریان، کیومرث(1389). متغیرهای استراتژیک در سیاستگذاری کلان فرهنگی، تهران: میزان.
اشتریان، کیومرث(1391). مقدمه ای بر روش سیاستگذاری فرهنگی، تهران: جامعه شناسان.
اصول سیاست فرهنگی جمهوری اسلامی ایران(1371). تهران: شورای عالی انقلاب فرهنگی.
آزاد ارمکی، تقی و منوری، نوح(1389). جامعه شناسی فرهنگ، تهران: علم.
خادم، امیرضا(1385). مدیریت راهبردی فرهنگ و چالش های برنامه ریزی فرهنگی در ایران، مهندسی فرهنگی، 2(6-7)، 31-32.
خانمحمدی، یوسف(1386). دولت و سیاستگذاری فرهنگی از دیدگاه امام خمینی (ره)، فرهنگ در دانشگاه اسلامی، 11(34)، 4-38.
دهقانی فیروزآبادی، سید جلال(1393). چرخه گفتمانی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی
ایران، از دولت بازرگان تا دولت روحانی، تهران: مخاطب.
ذکایی، سعید، محمد شفیعی، سمیه سادات(1389). کالبدشکافی سیاستگذاری فرهنگی جمهوری
اسلامی ایران، مطالعات فرهنگی و ارتباطات، 6(20)، 77-120.
رحمانی، جبار(1393). سیاستگذاری فرهنگی و آموزش عالی (چالش ها و راهکارها)، تهران، پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
رضایی، عبدالعلی(1379). جایگاه دولت در برنامه ریزی فرهنگی و دامنه تأثیرگذاری آن، تهران دال.
سیف زاده، حسین(1382). سیاستگذاری فرهنگی و میزان مداخله دولت در آن، سیاستگذاری و
فرهنگ در ایران امروز، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و هنر.
سینایی، وحید و محقر، احمد و زمانی، سمیه(1390). بررسی نقش سومین دوره مجلس شورای
اسلامی در سیاستگذاری؛ مطالعه موردی، برنامه اول و گذار به دوره سازندگی، پژوهشنامه علوم سیاسی، 6(23)، 106-75.
شهرام نیا، مسعود و چلمقانی، مرضیه(1390). سیاستگذاری فرهنگی در ایران دوران اصلاحات از
منظر انتقادی، پژوهشهای سیاسی، 1(2)، 9-24.
صالحی امیری، سید رضا و عظیمی دولت آبادی، امیر(1391). مبانی سیاستگذاری و برنامه ریزی فرهنگی، تهران: پژوهشکده تحقیقات راهبردی.
صدیق سروستانی، رحمتالله و زائری، قاسم(1389). بررسی گفتمان های فرهنگی پسا انقلابی و
روندهای چهارگانه مؤثر بر سیاست فرهنگی در جمهوری اسلامی، پژوهشنامه علوم اجتماعی، 4(54)، 9-38.
غلامرضا کاشی، محمدجواد(1381). خلاق و برنامه ریزی فرهنگی، فرهنگ عمومی، 9(33)، 43-37.
غلامرضا کاشی، محمدجواد(1382). سیاستگذاری اقتدارگرایانه و دموکراتیک فرهنگی، سیاستگذاری و فرهنگ در ایران امروز، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و هنر.
فرکلاف، نورمن(1379). تحلیل انتقادی گفتمان، ویراسته محمد نبوی و مهران مهاجر، تهران، مرکز
مطالعات تحقیقات رسانه ها.
مارش، دیوید و استوکر، جری(1378). روش و نظریه در علوم سیاسی، ترجمه امیرمحمد حاجی
یوسفی، تهران، پژوهشکده مطالعات راهبردی.
مشبکی، اصغر و خادمی، علی اکبر(1386). بررسی آسیب شناسانة سیاستها و سیاستگذاریهای فرهنگی ایران بعد از انقلاب اسلامی، نامه پژوهش فرهنگی، 9(14)، 133-178.
مهدی، علی اکبر(1385). مقاومت مدنی، نیروهای سیاسی و اصلاحات، آیین، مهرماه، 1(4)، 29-37.
ناظمی اردکانی، مهدی(1390). شورای انقلاب اسلامی و شورایعالی انقلاب فرهنگی، تهران: آوای نور.
نباتیان، محمد اسماعیل و بیرامی اوغول بیگ، میلاد(1400). ارزیابی استقلال فرهنگی در برنامه ششم توسعه جمهوری اسلامی ایران، جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، 2(8)، 123-143.
وحید، مجید(1382). از فرهنگ سیاستگذاری تا سیاستگذاری فرهنگی، سیاستگذاری و فرهنگ در ایران امروز، تهران پژوهشگاه فرهنگ و هنر.
وحید، مجید(1383). کنوانسیون جهانی تنوع فرهنگی، بررسی زمینه های فکری - تاریخی، موضوع و چشم انداز تصویب و تبعات در سیاستگذاری، سیاست، 16(63)، 253-270.
وحید، مجید(1386). بحثی در سیاستگذاری فرهنگی، سیاست، 37(3)، 306-287.
Dye, Thomas R (2005). Understanding public policy, eleventh edition, new jersy: person perentice hall.
Foucault, Michel and Norman Fairclough (1992). Discourse and Social Change, Cambridge: Polity press.
laclau, Ernesto and mouffe, Chantal (2001). hegemony and socialist strategy, London: verso.
Larsen, Hanrik (1997). Foreign Policy and Discourse Analysis, London and New York: Routledge