فرایند شناسی مواجهه جریان های فکری با آموزه مهدویت در عصر انقلاب اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه شیعه شناسی دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده
همواره یک سئوال جدی مطرح بود که جریانهای فکری نسبت به مقوله مهدویت و انتظار چه دیدگاهی دارند؟ بویژه در نیم قرن اخیر که زمینه های فهم و نگرش دقیق تری با رویش انقلاب اسلامی در ایران ایجاد شده است، لذا تلاش کردیم در این نوشتار با روش تحقیق توصیفی – تحلیلی، سه جریان عمده فکری تجدد گرایان و سنت گرایان، و تمدن گرایان مسلمان، به تحلیل این سه نحله فکری بپردازیم، نتایج حاصله را می توان با ترکیب داده ها و جمع بندی اینگونه مطرح کرد که عمده جریان تجددگرایان یک نگاه سکولاریزیستی نسبت به فضای دینی دارند لذا برخی افراد در این نحله یا اصلا اعتقادی به مهدویت ندارند و یا نگاه حداقلی، و جریان نسبت گرایان عمده نگاه به ظاهر بشریت دارند، و مهدویت را با نگاه حداقلی و بعضاً بصورت نگاه انتظار منفی فساد تفسیر می کند، اما نحله فکری تمدن گرایان که با تلاش دقیق به اسلام و با توجه به احکام اجتماعی، سیاسی اسلام تعریف دقیق تر از مهدویت ارائه می نماید.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

The processology of confrontation of intellectual currents with the doctrine of Mahdism in the era of the Islamic revolution

نویسنده English

Ruhollah Shakri Zavardehi
Associate Professor, Department of Shia Studies, University of Tehran, Tehran, Iran
چکیده English

A serious question has always been raised that what are the currents of thought regarding the category of Mahdism and expectation? Especially in the last half century, when a more accurate understanding and attitude has been created with the development of the Islamic revolution in Iran, therefore, we tried in this article with the descriptive-analytical research method, the three main intellectual currents of modernists and traditionalists, and Muslim civilizationists. , let's analyze these three schools of thought, the results obtained by combining the data and summarizing can be presented in such a way that the majority of modernists have a secularist view of the religious space, so some people in this school either do not believe in Mahdism at all, or The minimalist view, and the mainstream of relativists look at the appearance of humanity, and interpret Mahdism with a minimal view and sometimes as a negative expectation of corruption, but the intellectual approach of the civilizationists, who with careful effort to Islam and according to the social and political rules Islam provides a more precise definition of Mahdism.

کلیدواژه‌ها English

Mahdism
intellectual currentism
modernists
traditionalists
civilizationists
قرآن.
ابن ماجه قزوینی، محمدبن یزید (1410 ق). سنن ابن ماجه، بیروت، دارالفکر.
امام خمینی، روح ا...(1391). کتاب ولایت فقیه، تهران، نشر موسسه تنظیم و نشر.
امام خمینی، روح ا... (1387). کتاب البیع، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، جلد اول، تهران
انصاری، مرتضی(1368). مکاسب محرمه، قم، انتشارات مکتب علامه.
بهروزی لک، غلامرضا(1386). جهانی شدن و اسلامی سیاسی در ایران، تهران، انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
بهنام، جمشید(1391). ایرانیان و اندیشه تجدد، تهران، موسسه نشر فرزان روز، چاپ چهارم.
بوذری نژاد، یحیی(1393). امام خمینی و تجدد، سیاست، 29.
ترمزی، محمد بن یحیی(1379). سنن ترفندی، بیروت، دارالکتب العلمیه، چاپ اول.
جهانبگلو، رامین(1381). سیاست مدرنیته و مدرنیته سیاسی، بازتاب اندیشه، 29.
خرمشاد، عزیزی(1387). روشنفکران دینی در ایران، پژوهش سیاست، 10(24).
خسروپناه، عبدالحسین(1388). جریان شناسی فکری ایران معاصر، قم، موسسه حکمت نوین اسلامی، چاپ اول.
خسروپناه، عبدالحسین(1380). دینداری و تجدد گرایی، بازتاب اندیشه، 15.
دهقانی آرانی، زهیر(1397). بررسی و نقد دیدگاه تاثیرگذاری منفی باور به مهدویت در سیر پیشرفت تمدن اسلام، پژوهشهای مهدوی، 25.
ذوعلم، علی(1382). انقلاب اسلامی، تحجر و سنت ، نشریه کتاب نقد، 26 و 27.
رجبی، ابوذر(1389). آسیب شناسی جریان شریعت گرایی سنتی در مواجهه با روایات منع قیام در عصر غیبت، مشرق موعود، شماره 50.
رشید، رضا، محمد بن علی(1990م). تفسیر القرآن الحکیم، (المنار) ، ج 9، بی جا، الهیئه المصریه العامه للکتاب.
سبحانی، محمد تقی(1386). درآمدی بر جریان شناسی اندیشه اجتماعی دینی در ایران معاصر2، نقد و نظر، 45- 46.
سجستانی، ابوداوود سلیمان بن اشعث(1410ق). سنن ابی داوود، بیروت، دارالفکر.
سروش، عبدالکریم(1394). سخنرانی با موضوع اقبال و مهدویت مورخه 223 تیر ماه.
سروش، عبدالکریم(1383). سخنرانی در دانشگاه سوربن فرانسه سوم مرداد، برابر با 25 جولای 2000 م.
سروش، عبدالکریم(1378). سیاست نامه، تهران، نشر صراط، چاپ اول.
شریعتی، علی(1376). تاریخ تمدن، مجموعه آثار، شماره 12، ج 2، تهران، نشر قلم.
شریعتی، علی(1378). چه باید کرد؟  مجموعه آثار، شماره 20، تهران، نشر قلم.
شریعتی، علی(1381). مذهب علیه مذهب، مجموعه آثار، شماره 22، تهران، چاپ پخش.
شریعتی، علی(1376). ویژگی های قرون جدید، مجموعه آثار، شماره 31، تهران، چاپ پخش.
صدوق، محمد بن علی(1380). کمال الدین و تمام النعه، ترجمه منصور پهلوان تصحیح علی اکبر غفاری، قم، نشر دارالحدیث، چاپ اول.
صمدی، قنبرعلی(1394). ویژگی های فرهنگی و تمدن عصر ظهور و نقش الگویی آن در فرهنگ  و تمدن زمینه ساز، پژوهشهای مهدوی شماره 14.
طوسی، محمد بن حسن(1386). الغیبه ترجمه مجتبی عزیزی، انتشارات مسجد جمکران، چاپ اول، قم.
العباد، عبدالمحسن(1400ق). الرد علی من کذب بالاحادیث الصحیحه الوارده فی المهدی، الجامعه الاسلامیه، شماره 45
عنایت، حمید(1380). اندیشه سیاسی در اسلام معاصر، ترجمه بهاءالدین خرمشاهی، تهران، انتشارات خوارزمی، چاپ چهارم.
غماری، احمد الصدیق(1347ه ق). ابراز الوهم المکنون من کلام ابن خلدون، چاپ اول، مطبعه الترقی.
فتحعلی و دیگران(1381). درآمدی بر مبانی اندیشه اسلامی، قم، نشر موسسه آموزشی، پژوهشی امام خمینی، چاپ دوم.
فوکو، میشل(1377). ایرانی‌ها چه رویایی در سردارند؟ ترجمه حسین معصومی همدانی، تهران، نشرهرمس، چاپ سوم.
قنوچی، محمد صدیق خان(1379ه ق). الاذاعه لما کان و ما یکون بین یدی الساعه، قاهره، مطبعه المدنی، چاپ دوم.
کتانی، محمدبن جعفر(1328ه ق). نظم المتناثر من الحدیث المتواتر، مطبعه المولودیه، چاپ اول، فاس.
کلینی، محمد بن یعقوب(1407ق). الکافی، ج 1، محقق/ مصحح، علی اکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ چهارم.
گودرزی، غلامرضا(1394). مدل سازی ویژگی های نیروی انسانی در راستای تحقق تمدن زمینه ساز، برداتی از روش مندولوژی سیستم های نرم (ssm) مشرق موعود، شماره 34.
لاهوری، اقبال(بی تا). بال جبرئیل (اردو) به کوشش: زاهد بشیر، لاهور، ایوب الیاس، شاه جهان رود.
محمدی منفرد، بهروز(1386). اندیشه مهدویت و آرای دکتر نصر، مشرق موعود، 1(1).
مطهری، مرتضی(1394). انسان و سرنوشت، تهران، صدرا، چاپ 47.
مطهری، مرتضی(1387). مجموعه آثار، ج 24 ، قم، صدرا، چاپ سوم.
مکارم شیرازی، ناصر(1386). حکومت جهانی مهدوی، قم، انتشارات نسل جوان، چاپ پنجم.
مهدی زادگان، داوود(1380). تحجر مدرن، قبسات، شماره 22.
موسوی گیلانی، سید رضی(1388). جایگاه مهدویت در اندیشه نخبگان مسلمان در دوره مدرنیته، مشرق موعود، 21.
نجفی، محمد حسن(1367). جواهر الکلام، ج 22، تهران، دارالکتب الاسلامیه.
نصر، سید حسین(1382). اسلام و غرب، ترجمه فاضل لاریجانی، روزنامه همشهری، سال یازدهم، شماره 3165.
نصر، سید حسین(1383). قلب اسلام، ترجمه مصطفی شهر آئینی، تهران، انتشارات حقیقت.
نصر، سید حسین(1382). مصاحبه و لذا واندا رومر تیلور با دکتر سید حسین نصر، ترجمه فاضل لاریجانی، خبرگزاری  مهر، 24 مهر.
نصیری، مهدی(1381). اسلام و تجدد، تهران، نشر کتاب صحیح.
نعمانی، ابن ابی زینب ابراهیم(1391). الغیبه، ترجمه مجتبی عزیزی، قم، نشر مسجد مقدس جمکران، چاپ اول.
نعمانی، محمد بن ابراهیم(1391). الغیبه ترجمه مجتبی عزیزی، قم، انتشارات مسجد جمکران، چاپ اول.
نقیب زاده، احمد(1395). روزنامه اعتماد، مقاله «به تاریخ پیوست» 29 خرداد.
نودهی، علیرضا(1386). فلسفه تاریخ و دکترین ظهور از منظر شهید  صدر، مشرق موعود، 3.
نیک پناه، منصور(1393). نقد و تحلیل نظیه «انکار مهدویت» اقبال لاهوری، پژوهشهای مهدوی، دوره 3(10).
الویری، محسن(1392). اندیشه مهدویت و تمدن اسلامی، انتظار موعود، 42.
ویل دورانت(1370). تاریخ تمدن، ج 1، ترجمه حمید عنایت و دیگران، تهران، نشر آموزش انقلاب اسلامی، چاپ پنجم.