جایگاه شیعیان یمن در روابط ژئوپلیتیکی جمهوری اسلامی ایران و عربستان سعودی (1400-1390)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار جغرافیای سیاسی دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

2 دانش آموخته کارشناسی ارشد جغرافیای سیاسی دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

3 دانش آموخته کارشناسی ارشد جغرافیای سیاسی دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

چکیده
کشورها با استفاده از پدیدهها و عوامل گوناگون تلاش میکنند تا حوزه نفوذ خود را افزایش دهند. گسترش حوزه نفوذ در خارج از مرزهای یک کشور معمولاً از نشانه های قدرتمندی آن کشور محسوب شده و به همین خاطر کشورها، به‌ویژه قدرت‌های منطقه ای علاقه مندند که از طریق عوامل و متغیرهای مختلف، در فضاهای پیرامونی خود به نقش آفرینی بپردازند. در این میان یکی از این متغیرها، عامل مذهب است. با توجه به نقش اساسی مذهب در زندگی بشر که امروزه آنرا به یکی از مؤلفه های زیر بنایی هویت انسانها تبدیل کرده است. رقابت‌های گستردهای میان ایران و عربستان در عرصه های ژئوپلیتیک، ژئواکونومیک، ایدئولوژی و ژئوکالچر شاهد هستیم. این دو کشور مهم ترین بازیگران منطقه خاورمیانه و حوزه خلیج‌فارس به شمار می آیند. از این رو در عرصه میدان رقابت یمن، وجود تعلق های ژئوپلتیک بین ایران و شیعیان یمن به نوعی ناظر بر مکمل های فضایی و جغرافیایی مفروض در ماورای مرزها می باشد که بهلحاظ ساختاری از تجانس برخوردار بوده و بهلحاظ کارکردی تأمین کننده نیازها و کاستی های یک کشور محسوب می شوند. بنابراین وجود رقابت های ژئوپولیتیک ایدئولوژیک بین ایران و عربستان در یمن و دیگر کشورها در صورت ایجاد دولتهای همسو با گرایشات ایدئولوژیک هر کدام از دو رقیب باعث افزایش قدرت مانور و انفعال طرف مقابل در در صحنه منطقه ای خواهد شده. پژوهش حاضر در پی پاسخگویی به این پرسش است که شیعیان یمن چه نقشی در رقابتهای ژئوپولیتیک منطقه ای بین ایران و عربستان خواهند داشت. بدین منظور با استفاده از اسناد و اطلاعات گردآوری شده و به روش توصیفی- تحلیلی محتوا به بررسی روابط متغیرهای مورد نظر پرداخته شدهاست.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

The position of Shiites in Yemen in the geopolitical relations between the Islamic Republic of Iran and Saudi Arabia

نویسندگان English

Hossein Rabii 1
rasoul mahmoodzadeh 2
Hoshmand zarei daramrodi 3
1 Kharazmi University of Tehran
2 Political Geography
3 Shahid Beheshti University of Tehran
چکیده English

Countries try to increase their sphere of influence by using various phenomena and factors. Expanding the sphere of influence outside the borders of a country is usually considered as a sign of that country's strength, and for this reason, countries, especially regional powers, are interested in playing a role in their surrounding spaces through various factors and variables. In the meantime, one of these variables is the factor of religion. . We are witnessing extensive competitions between Iran and Saudi Arabia in the fields of geopolitics, geoeconomics, ideology and geoculture. Therefore, in the field of Yemeni competition, the existence of geopolitical relations between Iran and the Yemeni Shiites is in a way an observation of the spatial and geographical complements assumed beyond the borders, which are structurally homogeneous and functionally considered to provide the needs and shortcomings of a country. Therefore, the existence of ideological geopolitical competition between Iran and Saudi Arabia in Yemen and other countries, if governments aligned with the ideological tendencies of each of the two competitors are created, it will increase the power of maneuver and passivity of the other side in the regional scene. The current research seeks to answer the question of what role Yemen's Shiites will play in the regional geopolitical competition between Iran and Saudi Arabia. For this purpose, by using the collected documents and information and descriptive-analytical method of the content, the relationship of the desired variables has been examined.

کلیدواژه‌ها English

geopolitics
competition
Shi&‌rsquo
a
Yemen
Saudi Arabia
Islamic Republic of Iran
احمدی، سید عباس (1386). «جغرافیای شیعه؛ نگاهی به پراکنش جغرافیایی شیعیان»، نشریه جام هفته، سال نهم، شماره 382، مرداد.
احمدی، سید عباس و حافظ نیا، محمدرضا (1389). «موانع و شیوه‌های بازمانده تجدید حیات شیعه در جهان»، فصلنامه شیعه شناسی، سال هشتم، شماره 30، تابستان.
احمدی، عباس (1389). «نقش مذهب در گسترش حوزه نفوذ مطالعه موردی ایران»، فصلنامه ژئوپلیتیک، شماره اول، بهار 89، ص 37-74.
امیر دهی، علی‌رضا (1389). «یمن، از حاکمیت سیاسی تا روابط با جمهوری اسلامی ایران»، مجله اندیشه تقریب، شماره 23، تابستان.
اعظمی، هادی (1386). «وزن ژئوپلیتیکی و نظام قدرت منطقه‌ای بررسی موردی: جنوب غرب آسیا»، فصلنامه ژئوپلیتیک، شماره سوم، پاییز 86 ص 119.
تلاشان، حسن (1391). «انقلاب اسلامی ایران و تأثیر آن بر تحولات ژئوپلیتیک شیعه در یمن»، فصلنامه علمی پژوهشی، س 10، ش 40.
جعفری ولدانی، اصغر (1394). چالش‌ها و منازعات در خاورمیانه، چاپ دوم، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
جغرافیای سیاسی خاورمیانه و شمال آفریقا، ترجمه دره میرحیدر، تهران: انتشارات وزارت امور خارجه. چاپ چهارم.
حافظ نیا، محمدرضا (1384). جزوه منتشرنشده جغرافیای سیاسی جهان اسلام. 8/9/1384: دانشگاه تربیت‌مدرس.
حافظ نیا، محمدرضا (1389). اصول و مفاهیم ژئوپلیتیک، مشهد: انتشارات پاپلی.
درایسدل، آ. و بلیک، ج. اچ (1374). جغرافیای سیاسی خاورمیانه و شمال آفریقا، ترجمه دره میرحیدر، تهران: انتشارات وزارت امور خارجه. چاپ چهارم.
رضایی، محسن (1384). ایران منطقه‌ای، تهران: انتشارات سازمان جغرافیایی نیروهای‌مسلح، چاپ دوم.
روشن، علی‌اصغر و فرهادیان، نورالله. (1385). فرهنگ اصطلاحات جغرافیای سیاسی نظامی، تهران، دانشگاه امام‌حسین (ع).
سیمبر، رضا (1385). ژئوپلیتیک و مذهب در نظام بین‌الملل: راهبردها و تحولات، فصلنامه ژئوپلیتیک، ش سوم و چهارم، سال دوم، پاییز و زمستان.
سیمبر، رضا (1385). منطقه‌گرایی در جغرافیای سیاسی جهان، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌الملل.
شیخ عطار، علیرضا (1385). دیپلماسی انرژی و امنیت ملی؛ انتشارات وزارت امور خارجه.
صادقی اول، هادی و نقدی عشرت‌آباد، جعفر (1393). «واکنش شورای همکاری خلیج‌فارس به بیداری اسلامی»، فصلنامه مطالعات سیاسی جهان اسلام، سال سوم، شماره یازدهم، صص 68-49.
صادقی، حسین و احمدیان، حسن (1389). «دگرگونی جایگاه منطقه‌ای یمن: امکانات و چالش‌ها»، فصلنامه راهبرد، شماره 56، صص 280-2.
علیخانی، مهدی (1393). «اهمیت ژئوپلیتیکی و هویتی یمن و موازنه جویی ایران و عربستان»، هفته‌نامه پایتخت کهن شماره 32.
عمادی، سید رضی (1394). «بررسی روند تجاوز سعودی‌ها به یمن» وبگاه اندیشکده راهبردی تبیین.
فاضلی نیا، نفیسه (1386). ژئوپلیتیک شیعه و نگرانی غرب از انقلاب اسلامی، قم: انتشارات مؤسسه شیعه شناسی.
فرمانیان، مهدی و موسوی‌نژاد، سیدعلی (1386). زیدیه: تاریخ عقاید، تهران: ادیان، نوبت اول.
کریم‌لو، داوود (1394). جمهوری یمن. (کتاب سبز) تهران: مؤسسه چاپ وزارت امور خارجه، چاپ اول.
گُلی، محمد (1394). نگاه بازیگران مختلف به القاعده یمن، مقاله سیاسی ص 22 شماره 42 مرکز توزیع پیام دیدار.
محمود زاده، رسول (1395). «جایگاه شیعیان یمن در رقابت‌های ژئوپلیتیک خلیج‌فارس (مطالعه موردی ایران - عربستان)»، استاد راهنما: حسین ربیعی، کارشناسی ارشد جغرافیای سیاسی، دانشگاه خوارزمی.
مطهری، مرتضی (1362). خدمات متقابل ایران و اسلام، تهران: انتشارات صدرا، چاپ دوازدهم.
مظفر، محمدحسین (1391). تاریخ شیعه، ترجمه سید محمدباقر حجتی، تهران: انتشارات دفتر نشر فرهنگ اسلامی چاپ چهاردهم.
نیاکوئی، سید امیر (1390). «تحولات اخیر خاورمیانه و شمال آفریقا: ریشه‌ها و پیامدهای متفاوت»، فصلنامه روابط خارجی، شماره چهارم، ص 256.
نیکسون، ریچارد (1371). فرصت را دریابیم، وظیفه آمریکا در جهانی با یک قدرت، ترجمه حسین وحی نژاد، تهران: انتشارات طرح نو.
نیکو، حمید (1391). «بیداری اسلامی و چشم‌انداز اسلام‌گرایی در یمن» پانزده خرداد، دوره سوم، سال دهم شماره 33، پاییز.
هوشی سادات، سید محمد (1393). «داعش؛ میراث سیاست غربی – عربی»، گزارش مرکز پژوهش مجلس شورای اسلامی.
Alterman, J.B.and Nelson Rick O (2010). AQAP in Yemen," Center for Strategic and International Studies (CSIS), November 5.
Dwyer, DAVID (Jan 5, 2010). "Experts: Yemen Near-perfect Haven for Terrorrists" ABC NEWs.
Gerges, F A (2005). The far enemy: Why Jihad Want Global. Cambridge University Press.
Johnsen, Gregory (2009). The Six Wars the National National" in: ttp://www.ae/apps//pbcs. Dll/artiac.
Ramsbotham, Oliver. Tom Woodhouse, Hugh Miall. Contemporary Conflict Resolution (2011).The Prevention, Management and Transformation of Deadly Conflicts, 3rd Edition (Malden, MA, Cambridge, UK: Polity).
State”, Washington Post, 8 December.
Tim Lister, M. (2011). Why we should care about Yemen, CNN.
Wright, Robin and Baker, Peter (2004). "Leaders warn against forming religious.