نقش روحانیت در ملی شدن صنعت نفت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

مربی گروه علوم سیاسی، دانشگاه پیام نور صندوق پستی 3697 – 19395 تهران، ایران

چکیده
صنعت نفت از موثرترین و بزرگترین صنایع در جهان و به ویژه ایران است. جنبش­ملی شدن صنعت نفت ایران یکی از رویدادهای تاریخی مهم حیات سیاسی است که طی آن ایرانیان به صحنه سیاست آمدند تا نه تنها ریشه استعمار خارجی رابرای همیشه بسوزند بلکه راه را برای عمران و آبادی کشور هموار نمایند. مقاله حاضر به نقش روحانیت در ملی­شدن صنعت­نفت می­پردازد؛ حادثه‌ای در خور اهمیت و شایان توجه است، که باید به عنوان یکی از تجربه‌های مهم، مورد بررسی  قرار گیرد. می توان نتیجه گرفت که ملی شدن صنعت نفت کشور عزیزمان ایران، که باعث قطع دست ایادی­بیگانه از چپاولگری و تاراج این سرمایه ملی گردید، آن چه که نقش اساسی را در این راستا ایفا نمود، و آن را می‌توان به عنوان نکته ثقل این پیروزی شیرنی و بزرگ قلمداد نمود، ارتباط وثیق و محکم توده­مردم با روحانیت، خصوصا آیت الله کاشانی (رحمة الله علیه) بود، که با روشنگری‌های خویش ملت را بیدار نمود و آنان را از خواب­غفلت بیدار ساخت، و همین امر باعث گردید که حتی خواص جامعه مانند دکتر مصدق نیز فرصت عرض اندام داشته باشند و بتوانند به برکت این پشتوانه محکم در مقابل دربار و انگلیسی‌ها بایستند و صنعت نفت را ملی نمایند؛ و همچنین فضای باز سیاسی پس از شهریور1320، عرصه­ی فعالیت را برای تمامی طبقات، ازجمله روحانیت فراهم آورد. در پی­آن، روحانیون نیز قدرت از دست رفته ی خود را بازیافتند و در برابر جریان­های مختلف از جمله ملی­شدن صنعت­نفت موضع­گیری کردند تا صنعت نفت کشور ایران ملی گردد. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

The role of the clergy in the nationalization of the oil industry

نویسنده English

sonaz nasiri
Instructor, Department of Political Science, Payame Noor University, PO Box 3697 - 19395 Tehran, Iran
چکیده English

The oil industry is one of the most effective and largest industries in the world, especially in Iran. The nationalization of Iran's oil industry is one of the most important historical events in political life, during which Iranians entered the political arena to not only burn the roots of foreign colonization forever, but also to pave the way for the country's development. The present article deals with the role of the clergy in the nationalization of the oil industry; It is an important and remarkable event, which should be considered as one of the important experiences. It can be concluded that the nationalization of the oil industry of our beloved country Iran, which cut off foreign aid from looting and plunder of this national capital, what played a key role in this regard, and it can be considered as the center of gravity of this He considered the victory to be sweet and great, the close and strong connection of the masses with the clergy, especially Ayatollah Kashani (may God have mercy on him), who awakened the nation with his enlightenment and woke them from their slumber, and this caused It became possible that even the properties of the society, such as Dr. Mossadegh, had the opportunity to grow and be able to stand against the court and the British with the blessing of this strong support and nationalize the oil industry; Also, the open political space after Shahrivar 1320 provided the field of activity for all classes, including the clergy. In the aftermath, the clergy also regained their lost power and took a stand against various currents, including the nationalization of the oil industry, in order to nationalize Iran's oil industry.

کلیدواژه‌ها English

Clergy
nationalization
nationalization of the oil industry
oil industry
colonialism
  • آقا حسینی، علیرضا (1390). «تحلیل گفتمانی و علل و عوامل بنیادین شکست جنبش ملی شدن صنعت نفت ایران (1320-1332)»، مجله پژوهش های تاریخی، شماره 3(10): صص 1-16.
  • اکبرزاده، فریدون (1380). نقش رهبری در نهضت مشروطه، صنعت ملی نفت و انقلاب اسلامی، تهران: مرکز اسناد انقلاب.
  • آیت، سیدحسن (1363). چهره حقیقی مصدق السلطنة، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  • بهار، مهدی (1357). میراث خوار استعمار، تهران: امیرکبیر.
  • بیل، جیمز (1371). عقاب و شیر، تراژدی روابط ایران و امریکا، ترجمه مهوش غلامی، تهران: نشر کوبه.
  • توکل، محمد و مهدی زاده، محمدرضا (1386). «بررسی توسعه تکنولوژی و صنعت نفت ایران 1287-1357: نگاهی از دریچه جامعه شناسی تکنولوژی»، مجله نامه علوم اجتماعی، شماره 31: صص 21-56.
  • جامی (1393). گذشته‌ چراغ‌ راه‌ آینده‌ است، تهران: انتشارات ققنوس.
  • جوانپور هروی، عزیز؛ موسوی، سید محمدرضا و علیپور، امیرمهدی (1399). «علل وقوع انقلاب اسلامی ایران؛ چرایی و چگونگی»، فصلنامه پژوهش های راهبردی انقلاب اسلامی، سال اول شماره 1، پاییز: صص 27-48.
  • چلونگر، محمدعلی؛ ملکی، مهناز و توسلی، طیبه (1394). «نقش روحانیون اصفهان در تحولات نهضت ملّی شدن صنعت نفت»، پژوهشنامه تاریخ های محلی ایران، شماره 4(7): صص 80-92.
  • حسینیان، روح الله (1358). بازخوانی نهضت ملی ایران، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
  • خسروی، ملک تاج و مسعود، زهرا (1391). «سنجش نقش روحانیت در جنبش ملی شدن صنعت نفت ایران»، فصلنامه مطالعات روابط بین الملل، شماره 5(18): صص 93-124.
  • ذوقی، ایرج (1387). مسایل سیاسی و اقتصادی نفت ایران، تهران: انتشارات دانش پرور.
  • روبین، باری (1363). جنگ قدرتها در ایران، ترجمه مشرقی، تهران: انتشارات آشتیانی.
  • روزنامه اطلاعات، 21 خردادماه، 1329.
  • صابری، شیدا و شیخ نوری، محمد امیر (1391). «بازار و نهضت ملی شدن صنعت نفت»، مجله پژوهش های تاریخی، شماره 4(3): صص 1-12.
  • کارگر جهرمی، وحید (1392). «تحلیل روابط کاشانی و نواب صفوی در پیروزی و شکست نهضت ملی ایران»، فصلنامه گنجینه اسناد، شماره 23(4): صص 60-90.
  • کرمیان، مسعود (1384). خاطرات شیخ مصطفی رهنما، تهران: نشر سوره مهر.
  • منتظرالقائم، اصغر و ملکی، مهناز (1393). «تبیین نقش روحانیت اصفهان در دگرگونی های فرهنگی و اجتماعی اصفهان بین سالهای 1320-1332»، مجله مطالعات تاریخ فرهنگی، شماره 5(19): صص 119-147.
  • نائب، سعید (1382). از اعتصاب کارکنان صنعت نفت تا پیروزی انقلاب اسلامی، تهران: مرکز اسناد انقلاب.
  • Azimi, Fakhreddin (1989). The Crisis of Democracy, London, I.B. Tauris.
  • Brands, Henry (1991). Inside the Cold War: Loy Henderson and the Rise of the American Empire, Oxford: Oxford University Press.
  • Kinzer, Stephen (2003). All the Shahʼs Men: an American coup an the roots of Middle East terror, New York: Hoboken.
  • Lee, Carolyn. T (2013). A Cold War Narrative: The Covert Coup of Mohammad Mossadegh, Role of the U.S. Press and Its Haunting Legacies". Senior Theses, Trinity College, Hartford, CT Available from Trinity College Digital Repository. http://digitalrepository. trincoll.edu/ theses/300
  • Graham (1980). Iran: The vision of power newyork: sitmarins press: 218