جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی

مشارکت سیاسی در انقلاب اسلامی ایران و نقش آن در مدیریت بحران‌های سیاسی(تحلیل جامعه‌شناختی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

هادی رجبی

استادیار و عضو هیأت علمی دانشگاه جامع علوم انتظامی امین، تهران، ایران

چکیده
مشارکت سیاسی یکی از عوامل کلیدی در تحولات سیاسی و اجتماعی محسوب می‌شود. انقلاب اسلامی ایران به‌عنوان یکی از برجسته‌ترین رخدادهای سیاسی قرن بیستم، بر پایه مشارکت گسترده مردم شکل گرفت. این مشارکت در جریان انقلاب و پس از آن در مدیریت بحران‌های سیاسی و تثبیت نظام جمهوری اسلامی نقش اساسی ایفا کرده است. این پژوهش با سؤال اصلی «چگونه مشارکت سیاسی مردم در انقلاب اسلامی ایران توانست بحران‌های سیاسی را مدیریت کند؟» به بررسی فرضیه‌ای می‌پردازد که معتقد است مشارکت مردم، به‌واسطه رهبری امام خمینی(ره)، موجب مدیریت موفق بحران‌ها و نهادینه‌سازی نظام جدید شده است. مطالعه به روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از تحلیل کیفی تاریخی انجام شده است. داده‌ها از منابع کتابخانه‌ای و اسناد تاریخی گردآوری و با نظریه بسیج سیاسی چارلز تیلی تحلیل شده‌اند. این روش امکان بررسی مشارکت سیاسی مردم در چارچوب مفاهیم اجتماعی و تاریخی را فراهم کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهند که در دوران پهلوی، انسداد سیاسی و سرکوب آزادی‌ها موجب بسیج غیررسمی شد. در سال‌های منتهی به انقلاب، مشارکت سیاسی به جنبشی گسترده تبدیل شد که با رهبری امام خمینی(ره) به پیروزی انقلاب اسلامی انجامید. پس از پیروزی، این مشارکت در فرآیندهایی مانند همه‌پرسی، انتخابات و دفاع مقدس ادامه یافت و موجب تثبیت نظام جمهوری اسلامی، تقویت مشروعیت و انسجام ملی گردید. این مشارکت، الگویی پایدار برای مدیریت بحران‌های داخلی و خارجی ایجاد کرده است.

کلیدواژه‌ها

امام خمینی(ره)
انقلاب اسلامی
بحران‌های سیاسی
بسیج اجتماعی
مشارکت سیاسی
نظام جمهوری اسلامی

عنوان مقاله English

Political Participation in the Islamic Revolution of Iran and Its Role in Managing Political Crises (A Sociological Analysis)

نویسنده English

hadi rajabi
a
چکیده English

Problem Statement: Political participation is one of the key factors in political and social transformations. The Islamic Revolution of Iran, as one of the most significant political events of the twentieth century, was rooted in widespread public participation. This participation played a critical role in the revolution itself and later in managing political crises and consolidating the Islamic Republic.

Main Question and Hypothesis: This research addresses the main question: "How did public political participation during the Islamic Revolution of Iran contribute to managing political crises?" It examines the hypothesis that public participation, guided by the leadership of Imam Khomeini (RA), successfully managed crises and institutionalized the new political system.

Methodology: This study adopts a descriptive-analytical approach and employs qualitative historical analysis. Data were collected from library resources and historical documents and analyzed using Charles Tilly's political mobilization theory. This methodology enables the examination of public political participation within a socio-historical framework.

Findings and Results: The findings reveal that during the Pahlavi era, political suppression and the restriction of freedoms led to informal mobilization. In the years leading up to the revolution, political participation escalated into a widespread movement that, under the leadership of Imam Khomeini (RA), culminated in the Islamic Revolution. After the revolution's victory, this participation continued through referenda, elections, and the Sacred Defense, contributing to the consolidation of the Islamic Republic, enhancing its legitimacy, and strengthening national cohesion. This participation established a lasting model for managing both domestic and international crises.

کلیدواژه‌ها English

Imam Khomeini
Islamic Revolution
Political Crises
Social Mobilization
Political Participation
Islamic Republic System
ازغندی، علیرضا(1398). درآمدی بر جامعه‌شناسی سیاسی ایران. قومس.
امام‌زاده فرد، پرویز(1389). کالبدشکافی سیاست، نشر فرهنگ شناسی، چاپ اول.
ایزدی، رجب؛ نواختی مقدم، امین؛ خادم، نیلوفر(1395). بررسی مقایسه‌ای جایگاه زنان در سیاست، حکومت و دیوانسالاری ایران از دیدگاه جامعه‌شناسی سیاسی در دوره پیش و پس از انقلاب اسلامی. دانشگاه تبریز، دانشکده حقوق و علوم سیاسی.
آبراهامیان، یرواند(1377). ایران بین دو انقلاب. نشر نی.
برومند، نادر(1383). گام به گام به سوی مدیریت مشارکت‌جو، انتشارات ارکان، چاپ اول.
پهلوانی راد، علیرضا؛ اژدری، بهناز و حسنی باقری، مهدی(1402). تبیین جامعه‌شناسی رفتار سیاسی با فرهنگ سیاسی مشارکتی بعد از انقلاب اسلامی ایران. جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، 4(2)، 233-252.
درخشه، جلال و جعفرپور، رشید(1388). مدیریت بحران‌های هویتی در ایران. رهیافت انقلاب اسلامی، 3(10)، 55-76.
دیلمی‌معزی، امین(1391). زمینه‌های جامعه‌شناختی و تاریخی انقلاب اسلامی. سپهر اندیشه.
رهبری، مهدی(1383). درآمدی بر جامعه‌شناسی سیاسی انقلاب اسلامی ایران. دانشگاه مازندران.
ریاضی، وحید و سام دلیری، کاظم(1400). جامعه‌شناسی سیاسی؛ عوامل فردی، روان‌شناختی شکل‌گیری نگرش سیاسی در انقلاب اسلامی. جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، 2(8)، 105-122.
سمتی، محمدهادی(۱۳۷۵). نظریه بسیج منابع و انقلاب اسلامی ایران. دانشکده حقوق و علوم سیاسی، ۳۵، ۱۰-۳۰.
سیف‌زاده، حسین(1375). نوسازی و دگرگونی سیاسی، نشر قومس، چاپ سوم.
شیاری، علی و شکری، علی(1401). بررسی جامعه‌شناسی سیاسی نقش مشارکت سیاسی در فهم دموکراسی مدرن بعد از انقلاب اسلامی ایران. پژوهش‌های راهبردی انقلاب اسلامی، 3(3)، 45-66.
طالبان، محمدرضا(1397). جامعه‌شناسی، مهندسی اجتماعی و انقلاب. پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی، وابسته به موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
کمالی اردکانی، علی اکبر(1372). بررسی مفهوم جامعه‌پذیری سیاسی (با نگاهی به روند جامعه‌پذیری سیاسی در ایران پس از انقلاب اسلامی). دانشگاه امام صادق علیه السلام.
معین‌الدینی، جواد(1393). جامعه‌شناسی انقلاب: با تاکید بر انقلاب اسلامی ایران. دانشگاه آزاد اسلامی، واحد کرمان.
نجاتی‌حسینی، سیدمحمود و کوثری، مسعود(1387). انقلاب اسلامی، جامعه و دولت (مقالاتی در جامعه‌شناسی سیاسی ایران). انتشارات کویر.
نظری، حسن؛ سیف‌اللهی، سیف‌الله و سرایی، حسن(1396). تبیین جامعه‌شناختی گفتار هویت سیاسی در ایران پس از انقلاب اسلامی 1357. مطالعات علوم اجتماعی ایران، 3(3)، 53-72.
نوری، عباس؛ مرشدی زاد، علی(۱۳۹۷). چالش‌های سیاسی خارجی فراروی انقلاب اسلامی در اندیشه امام خمینی(ره). پژوهش‌نامه انقلاب اسلامی. 8(26)، 245-266.
Abbott, Andrew.(2001). Time matters: On theory and method. University of Chicago Press.
Almond, Gabriel A., & Verba, Sidney.(1963). The civic culture: Political attitudes and democracy in five nations. Princeton University Press.
Bozeman, Barry., & Pandey, Sanjay K.(2004). Public management decision making: Effects of decision content, decision-making process, and decision context. Public Administration Review, 64(5), 553-565.
Foran, John.(1994). Fragile resistance: Social transformations in Iran from 1500 to the revolution. Westview Press.
Huntington, Samuel P.(1968). Political order in changing societies. Yale University Press.
Huntington, Samuel P., & Nelson, Joan M.(1976). No easy choice: Political participation in developing countries. Harvard University Press.
Johnson, Chalmers.(1982). Revolutionary change. Stanford University Press.
Mahoney, James.(2004). Comparative-historical methodology. Annual Review of Sociology, 30(1), 81-101.
Mahoney, James., & Rueschemeyer, Dietrich. (Eds.).(2003). Comparative historical analysis in the social sciences. Cambridge University Press.
McAdam, D., Tarrow, S., & Tilly, C.(2001). Dynamics of Contention. Cambridge University Press. 
Norris, Pippa.(2001). Digital divide: Civic engagement, information poverty, and the Internet worldwide. Cambridge University Press.
Skocpol, Theda.(1979). States and social revolutions: A comparative analysis of France, Russia, and China. Cambridge University Press.
Tilly, Charles.(2004). Social Movements, 1768–2004. Paradigm Publishers. 
Tilly, Charles.(1978). From mobilization to revolution. McGraw-Hill.
Tosh, John.(2015). The pursuit of history: Aims, methods, and new directions in the study of history (6th ed.). Routledge.
Verba, Sidney., & Nie, Norman H.(1972). Participation in America: Political democracy and social equality. University of Chicago Press.

صفحه اصلی

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

داوران

تماس با ما