شکاف بین نخبگان و توده‌ها و تأثیر آن بر فرآیند توسعه سیاسی بررسی تطبیقی دوران مشروطه و انقلاب اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار، گروه علوم سیاسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

چکیده
نهضت مشروطیت که با هدف برقراری حاکمیت قانون و ملت در سال 1285 شمسی روی داد، حرکت مهم و نقطه‌ی عطفی در تاریخ معاصر ایران به‌شمار می‌رود. در جریان این جنبش انجمن‌ها و گروه‌های سیاسی فراوانی شکل گرفتند؛ اما هیچ یک نتوانستند حرکت مثبتی در جهت برقراری دموکراسی و جامعه‌ی مدنی پایدار بردارد. در این پژوهش به دنبال تبیین جامعه شناختی ناکامی نخبگان و توده‌ها در نخستین تجربه‌ی مشارکتی و تاثیر آن بر توسعه‌ی سیاسی ایران در عصر مشروطه و پس از انقلاب اسلامی ایران هستیم. در جهت تحلیل این موضوع، از نظریه‌ی هانتینگتون و نظریه‌ی شکاف‌های اجتماعی استفاده می‌شود، نگارنده بر این نظر است که ویژگی‌هایی همچون ناآگاهی توده‌ها، بالانشینی روشنفکران و کوتاهی آنان در همراه‌سازی توده‌ها و از سوی دیگر تعارضات ایدئولوژیک و رقابت‌های غیرنهادمند نخبگان و احزاب به ناکامی منجر شد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

The gap between the elites and the masses and its effect on the process of political development, a comparative study of the constitutional era and the Islamic revolution

نویسنده English

Mohammad Ali Khosravi
Assistant Professor, Department of Political Science, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
چکیده English

The constitutional movement, which took place with the aim of establishing the rule of law and the nation in 1285, is considered an important movement and a turning point in the contemporary history of Iran. During this movement, many associations and political groups were formed; But none of them could make a positive move towards establishing a stable democracy and civil society. In this research, we are looking for a sociological explanation of the failure of the elites and the masses in the first participatory experience and its impact on the political development of Iran in the constitutional era and after the Islamic Revolution of Iran. In order to analyze this issue, Huntington's theory and the theory of social gaps are used. The author is of the opinion that characteristics such as the ignorance of the masses, the elevation of intellectuals and their failure to bring the masses together, and on the other hand, ideological conflicts and unorganized competitions of elites and parties lead to failure. became.

کلیدواژه‌ها English

Constitutional revolution
participation of elites and masses
political development
ideological conflict
lack of organization
Islamic revolution
ابن جماعه(1994). تحریر الاحکام فی تدبیر اهل الاسلام در السلطنته فی الفکر الاسلامی، به اهتمام یوسف ایبش و یاسوشی کوسوجی، بیروت، داراحمراء.
ابوالحمد، عبدالحمید(1351). حقوق اداری، جلد 1، سازمان‌های اداری ایران، چاپ 3، تهران، مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
اتحادیه (نظام‌مافی)(1361). منصوره، مرامنامه‌ها و نظامنامه‌های احزاب سیاسی ایران در دومین دوره مجلس شورای ملی، تهران، نشر تاریخ ایران.
ازغندی، علیرضا(1379). ناکارآمدی نخبگان سیاسی ایران میان دو انقلاب. تهران: نشر قومس، چاپ دوم
ایربیزگر، هارالد(1357). درباره ساواک، ترجمه جمعیت آزادى، تهران، جمعیت آزادى.
آبراهامیان، یرواند(1377). ایران بین دو انقلاب ، ترجمه احمد گل محمدی، محمد ابراهیم فتاحی، چاپ دوم، تهران، نشر نی.
آفارى، ژانت(1369). انجمن‏هاى نیمه سرى زنان در نهضت مشروطه، ترجمه جواد یوسفیان، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى.
بامداد، بدرالملوک(1352). مشعل‏داران و پیشتازان آزادى زنان، جلد 2، تهران، زیتون.
بشیریه، حسین(1381). دیباچه‌ای بر جامعه شناسی ایران، تهران، نشر نگاه معاصر.
ترابی، یوسف(1389). اجماع نظر نخبگان سیاسی و توسعه در جمهوری اسلامی ایران، تهران، دانشگاه امام صادق (ع).
خسروپناه، محمدحسین(1381). هدف‏ها و مبارزه زن ایرانى، تهران، پیام امروز.
رضاقلی، علی(1371). جامعه شناسی خودکامگی: تحلیل جامعه شناختی ضحاک ماردوش، تهران، نشر نی.
رضاقلی، علی(1377). جامعه شناسی نخبه کشی: قائم مقام، امیرکبیر و مصدق، تهران، نشر نی.
رضاقلی، علی(1371). جامعه‌شناسی خودکامگی: تحلیل جامعه شناختی ضحاک ماردوش، تهران، نشر نی.
رضاقلی، علی(1377). جامعه‌شناسی نخبه کشی: قائم مقام، امیرکبیر و مصدق، تهران، نشر نی.
رواسانی، شاپور(بی‌تا). دولت و حکومت در ایران در دوره تسلط استعمار سرمایه‌داری، بی‌جا، نشر شمع.
زونیس، ماروین(1370). شکست شاهانه، ترجمه اسماعیل زند و بتول سعیدی، تهران، نشر نور.
سردارنیا، خلیل الله(1389). جامعه شناسی سیاسی ایران. تهران، نشر میزان
سریع القلم، محمود(1372). عقل و توسعه یافتگی، تهران، نشر سفید.
سنجابی، کریم(بی‌تا). حقوق اداری ایران، چاپ 3، بی‌جا.
شانه چی، محسن(1379). تمرکز گرایی و توسعه نیافتگی در ایران معاصر، تهران، موسسه ی خدمات فرهنگی رسا.
شانه‌چی، محسن(1379). تمرکزگرایی و توسعه‌نیافتگی در ایران معاصر، تهران، مؤسسه خدمات فرهنگی رسا.
شعبانی، قاسم(1385). حقوق اساسی و ساختار حکومت جمهوری اسلامی ایران، تهران، اطلاعات.
شمیم، علی‌اصغر(1371). تاریخ ایران در دوره سلطنت قاجار، تهران، شرکت چاپ و انتشارات علمی.
شهرام‌نیا، امیر مسعود(1385). جهانی شدن و دموکراسی در ایران، تهران، نشر نگاه معاصر.
طاهری، ابوالقاسم(1370). حکومت‌های محلی و عدم تمرکز، تهران، قومس.
فردوست، حسین(1371). ظهور و سقوط سلطنت پهلوى، جلد 1، تهران، اطلاعات.
قمی، میرزاابوالقاسم(1348). ارشاد نامه، تحقیق حسن قاضی طباطبایی، تیریز، مجله علوم انسانی دانشگاه تبریز.
کاتم، ریچارد(1371). ناسیونالیسم در ایران، ترجمه احمد تدین، تهران، کویر.
گازیوروسکی، مارک.ج(1371). سیاست خارجی آمریکا و شاه: ایجاد یک حکومت سلطه‌پذیر در ایران، ترجمه جمشید زنگنه، تهران، رسا.
مجلس شورای اسلامی(1388). آسیب شناسی برنامه های توسعه در ایران ، تهران : مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی.
الموتی، ضیاءالدین(1370). فصولی از تاریخ مبارزات سیاسی و اجتماعی ایران: جنبش‌های چپ، تهران، شرکت انتشارات چاپخش.
نائینی، محمدحسین(بی‌تا). تنبیه الامه و تنزیه المله، به کوشش سید محمود طالقانی، تهران.
نجارى‌راد، تقی(1378). ساواک و نقش آن در تحولات داخلى رژیم شاه، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
هالیدی، فرد(1358). ایران: دیکتاتوری و توسعه، ترجمه محسن یلفانی و علی طلوع، تهران، انتشارات اعلم.