بازاندیشی فقه سیاسی در حوزه سیاست خارجی بر اساس بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه الهیات فقه و حقوق اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

چکیده
هر بازیگر در عرصه‌ روابط بین‌الملل، دارای چارچوب و الگوی خاص و منطق درونی تعریف ‌شده‌ خاص خویش، برای فعالیت در میدان سیاست خارجی است. در این مقاله تلاش شده به بررسی این سوال مهم پرداخته شود که مولفه‌های فقه سیاسی در حوزه سیاست خارجی کدام است و آثار این مولفه‌ها در سیاست خارجی بر اساس بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی چگونه قابل تحلیل است؟ مقاله پیش رو توصیفی تحلیلی بوده و با استفاده از روش کتابخانه‌ای به بررسی سوال مورد اشاره پرداخته است. یافته‌ها بر این امر دلالت دارد که فقه سیاسی تعریف‌کننده الگویی است در قالب اسلام سیاسی، که در روابط بین‌الملل به‌عنوان یک نظریه‌ی اسلامی مطرح‌شده است. اساساً فقه سیاسی پاسخ‌های دین به معضلات سیاسی جامعه نیز تعریف ‌شده است. بنابراین در جامعه سیاسی شکل ‌گرفته بعد از انقلاب، در چارچوب حکومت اسلامی، سیاست خارجی متاثیر مولفه‌های فقه سیاسی در این زمینه است. قاعده نفی سبیل، عدالت محوری، حمایت از مسضعفین، استقلال و خودکفایی و عد اعتماد به دشمنان از مهمترین مولفه‌های فقه سیاسی در سیاست خارجی است. آثار مولفه‌های مورد اشاره به صورت، استکبارستیزی و مقابله با نظام تک‌قطبی، مرزبندی با دشمن، دفاع از نهضت‌های آزادی‌بخش و محور مقاومت، صدور انقلاب اسلامی و حمایت از بیداری اسلامی، صلح‌دوستی بین‌المللی، ضدیت با استکبار و حفظ استقلال، عدم هراس از تهدیدات دشمنان و توجه به مصلحت در بیانیه گام دوم نمود داشته است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

Rethinking political jurisprudence in the field of foreign policy based on the statement of the second step of the Islamic revolution

نویسنده English

Yaghoub Alizadeh
Assistant Professor, Department of Theology, Islamic Jurisprudence and Law, Payame Noor University, Tehran, Iran
چکیده English

Each actor in the field of international relations has a specific framework and model and a defined internal logic for his activity in the field of foreign policy. In this article, an attempt has been made to examine the important question of what are the components of political jurisprudence in the field of foreign policy and how can the effects of these components be analyzed in foreign policy based on the statement of the second step of the Islamic revolution? The following article is descriptive and analytical and has investigated the mentioned question using the library method. The findings indicate that political jurisprudence is a defining model in the form of political Islam, which has been proposed as an Islamic theory in international relations. Basically, political jurisprudence is also defined as the answers of religion to the political problems of society. Therefore, in the political society formed after the revolution, in the framework of the Islamic government, foreign policy is influenced by the components of political jurisprudence in this field. The principle of negation of the mustache, central justice, support for the weak, independence and self-sufficiency, and distrust of enemies are among the most important components of political jurisprudence in foreign policy. The effects of the mentioned components are anti-arrogance and confrontation with the unipolar system, demarcation with the enemy, defense of liberation movements and axis of resistance, issuing the Islamic revolution and supporting Islamic awakening, international pacifism, anti-arrogance and preserving independence, not fearing threats from enemies.

کلیدواژه‌ها English

Political jurisprudence
foreign policy
statement of the second step
Islamic revolution
قرآن­کریم.
ارجینی، حسین (1386). نفی سلطه‌پذیری در سیاست خارجی دولت اسلامی، فقه و اصول، 1(3): 149-168.
اسداللهی، مسعود (1397). بیانیه گام دوم انقلاب را از منظر راهبردهای سیاست خارجی، نامه شورا، 126(1): 36-15.
اسماعیلی، محسن؛ غمامی، سید محمدمهدی (1389). مطالعه فقهی حقوقی اصول سیاست خارجی دولت اسلامی بررسی تطبیقی در جمهوری اسلامی ایران، حکومت اسلامی، 15(4): 5-26.
اشرف نظری، علی و سازمند، بهاره (1387). گفتمان هویت و انقلاب اسلامی ایران، چاپ اول، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
ایزدی، بیژن (1377). درآمدی بر سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، چاپ اول، قم: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
حسنی، ابوالحسن (1388). تعریف فقه سیاسی و موضوع آن به ‌منزله‌ی نخستین مسئله در فلسفه فقه سیاسی، قبسات، 14(51): 169-190.
راغب اصفهانى، حسین بن محمد (1413). مفردات ألفاظ القرآن، بیروت: دارالعلم.
رسولی­ثانی­آبادی، الهام (1390). مبانی بینا ذهنی هویت نظام جمهوری اسلامی ایران، مطالعات راهبردی، 14(1): 90-101.
رضایى اصفهانى، محمدعلى (1387). تفسیر قرآن مهر، جلد چهارم و نوزدهم، چاپ چهارم، قم: نشریه پژوهشهای تفسیر و علوم قرآن.
زحیلی، وهبه (1411). التفسیر المنیر، جلد دوم، سوریه، دمشق: دارالفکر.
شجاعی، هادی (1399). اهداف و راهبردهای سیاست خارجی، معرفت، 19(153): 23-40.
شکوری، ابوالفضل (1377). فقه سیاسی اسلام، چاپ اول، قم: نشر بوستان کتاب قم.
طباطبایى، محمدحسین (1374). تفسیر المیزان، جلد یازدهم، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
طبرسى، فضل بن حسن (1372). تفسیر مجمع‌البیان، جلد نهم، تهران: نشر فراهانى.
طبرسى، فضل بن حسن (1374). تفسیر مجمع‌البیان، جلد هجدهم و بیست و سوم، تهران: نشر فراهانى.
طبری، محمد بن جریر (1412). جامع البیان، جلد چهارم، بیروت: درا المعرفه.
علمی ­دانشور، مهدی (1390). اندیشه سیاسی امام خمینی (ره)، سایت مرکز تعلیمات اسلامی.
عمید زنجانی، عباسعلی (1367). فقه سیاسی (نظام سیاسی و رهبری در اسلام)، جلد دوم، چاپ دوم، تهران: انتشارات امیرکبیر.
عمید زنجانی، عباسعلی (1368). انقلاب اسلامی و ر ریشه‌های آن، چاپ اول، تهران: نشر کتاب سیاسی.
عمید زنجانی، عباسعلی (1385). امام خمینی (ره) و فقه سیاسی، بازتاب اندیشه، 15(75): 116-128.
فیرحی، داوود (1387). نظام سیاسی و دولت در اسلام، چاپ ششم، تهران: انتشارات سمت.
قرائتی، محسن (1388). تفسیر نور، جلد نهم، چاپ سوم، تهران: نشر مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن.
قره گزلی، کامران (1389 ). جایگاه فقه سیاسی در اندیشه اسلامی، چاپ اول، تهران: نشر در روزنامه همشهری.
قریب، حسین و ضمیریان، محمدحسین (1389). الزامات دینی و تأملات عقلانی در سیاست‌گذاری خارجی مطالعه موردی اقتصاد سیاسی جمهوری اسلامی ایران، جستارهای سیاسی معاصر، 1(1): 157-200.
لک زایی، رضا (1399). گفتمان مقاومت در عرصه بین‌الملل در اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای با تأکید بر بیانیه گام دوم، پژوهش‌نامه علوم انسانی اسلامی، 7(13): 127-150.
لک زایی، نجف (1389 ). مسائل فقه سیاسی، دانش سیاسی، 6(1): 127- 149.
محمدی، منوچهر (1386). آینده نظام بین‌الملل و سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، چاپ اول، تهران: دانشکده روابط بین‌الملل وزارت امور خارجه.
مصطفوی، حسن (1374). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، جلد اول، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
مطهرى، مرتضى (1390). فقه و حقوق، جلد بیست و یکم، چاپ نهم، قم: انتشارات صدرا.
مکارم شیرازى، ناصر (1371). تفسیر نمونه، جلد نهم و بیست و دوم، قم: دارالکتب الاسلامیة.
موسوی خمینی، روح الله (1368). صحیفه امام، جلد نوزدهم و بیست و یکم، تهران: موسسه نشرآثار امام خمینی (ره).
موسوی‌‌خمینی، سیدروح اللّه (1378). صحیفه امام، جلد یازدهم و بیستم، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
نقیب زاده، احمد (1388 ). چالش‌های نظری و عملی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، روابط خارجی، 1(2): 33-55.
هاشمى رفسنجانى، اکبر (1386). فرهنگ قرآن، جلد هفدهم، چاپ سوم، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى.