جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی

جایگاه مشارکت سیاسی در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

حسن خورشیدی آباد شاپوری 1
منوچهر توسلی نائینی 2
سید محمدصادق احمدی 3

1 دانشجوی دکتری حقوق عمومی، دانشکده علوم انسانی و حقوق، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد اصفهان (خوراسگان)، اصفهان، ایران

2 دانشیار، گروه حقوق، دانشکده علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

3 دانشیار گروه حقوق عمومی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد اصفهان (خوراسگان)، اصفهان، ایران

چکیده
مسئله‌ مشارکت سیاسی در جوامع بشری، یک‌ مسئله‌ عام‌ و فراگیر است‌ و کمتر روزی‌ را می‌توان‌ یافت‌ که‌ در رسانه‌های‌ جمعی‌، مطبوعات‌ و حتی‌ گفتگوهای‌ روزمره‌ حرفی‌ از حقوق‌ بشر و مشارکت مردم در سرنوشت دولت‌ها در میان‌ نباشد. در ایران نیز به‌ویژه پس از انقلاب اسلامی مشارکت سیاسی به‌خصوص رفتار رأی‌دهی، از توجه شایانی برخوردار گردید. در ساختار سیاسی و حقوقی ایران در قالب اصول قانون اساسی و همچنین قوانین حوزه حقوق عمومی در بخش های مختلف ابزارهای تحقق مشارکت سیاسی با محدودیت هایی پذیرفته شده است. لذا هدف این مقاله تحلیل و واکاوی جایگاه مشارکت سیاسی در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران است. در این راستا با استفاده از روش کتابخانه ای به بیان شاخص‌های مشارکت سیاسی و ساز و کارهای آن در قانون اساسی و همچنین به بررسی انتخابات به ‌عنوان یکی از مؤلفه‌های مشارکت سیاسی در قانون اساسی پرداخته شد. بررسی ها حاکی از این است که؛ قانون اساسی جمهوری اسلامی به‌عنوان اصلی‌ترین سند تضمین حقوق و آزادی‌ها به ‌طور صریح یا ضمنی نقش مشارکت سیاسی مردم را به ‌عنوان یک حق برای آن‌ها برمی‌شمرد و حدود آن را تعیین می کند. نظام جمهوری اسلامی و قانون اساسی آن بارأی مردم ایجادشده است و در عین ‌حال انتخاب رهبر به ‌صورت غیرمستقیم و انتخاب رئیس‌جمهور و نمایندگان مجلس شورای اسلامی، شرکت در همه‌پرسی‌ها تجلی حضور و مشارکت سیاسی عموم مردم ازجمله همه اقلیت‌ها و قومیت‌ها در امر اداره حکومت، مشارکت در پیشبرد امور کشور است.

کلیدواژه‌ها

مشارکت سیاسی
قانون اساسی
حزب
انتخابات
جمهوری اسلامی ایران

عنوان مقاله English

Position of Political Participation in the Constitution of the Islamic Republic of Iran

نویسندگان English

Hassan Khorshidi Abad Shapouri 1
Manouchehr Tavassolli Naeini 2
Sayed Mohammadsadegh Ahmadi 3
1 Doctoral Student of Public Law, Faculty of Humanities and Law, Isfahan (Khorasgan) Branch, Islamic Azad University, Isfahan, Iran
2 Associate Professor, Department of Law, Faculty of Administrative Sciences and Economics, University of Isfahan, Isfahan, Iran
3 Assistant Professor, Department of Public Law, Isfahan (Khorasgan) Branch, Islamic Azad University, Isfahan, Iran
چکیده English

The issue of political participation is general and comprehensive in human communities and it is rarely found a day when it is not talked about human rights and people’s participation in governments’ fate in the mass media, the press, and even everyday conversations. In Iran also, especially after the Islamic Revolution, political participation and specifically voting behavior grabbed particular attention. In the Iranian political and legal structure, the different means of realization of political participation have been accepted, though with some barriers, in the framework of the constitution and the laws in the area of public rights. Thus, the present study aims to analyze and explore the position of political participation in the constitution of the Islamic Republic of Iran. To do so, the indicators of political participation and its mechanism in the constitution were expressed using library studies. Besides, the election as one of the components of political participation in the constitution was investigated. the results indicate that the constitution of the Islamic Republic of Iran as the main document to guarantee rights and freedoms explicitly or implicitly enumerates the people’s political participation as a right for them and determines its boundaries. The Islamic Republic system and its constitution are created by the people’s votes and in the meantime, the election of the Supreme Leader indirectly as well as the president’s selection and selection of members of the Islamic Consultative Assembly, and participation, in the government administration and participation in the advancement of the country's affairs.

کلیدواژه‌ها English

Political participation
Constitution
the party
election
Islamic Republic of Iran
ابوالحسنی، سید رحیم و ابراهیم‌ابادی، غلامرضا (1397). «شوراهای اسلامی شهر و روستا و تمرکززدایی در جمهوری اسلامی ایران»، پژوهشنامه علوم سیاسی، 53(1)، صص 7-34.
افشاری‌راد، مینو و آقابخشی، علی‌اکبر (1389). فرهنگ علوم سیاسی، تهران: نشر چاپار.
بخارایی زاده، سیدمهدی (1397). «جایگاه احزاب در کشورهای توسعه یافته»، نشریه قانون یار، 2(5)، صص 277-294.
بشیریه، حسین (1377). مشارکت، رقاقبت و توسعه نظری، تهران: انتشارات دانشگاه اسلامی.
بهمنی قاجار، محمد علی (1388). «چگونگی اعمال حق تعیین سرنوشت»، مجله اطلاعات سیاسی – اقتصادی، 262(9)، صص 72-85.
پیران، پرویز (1376). «شهر شهروند مدار»، اطلاعات سیاسی - اقتصادی، 119(1)، صص 46-51.
حشمت زاده، محمدباقر؛ حاجی یوسفی، امیرمحمد و طالبی، محمدعلی (1396). «بررسی موانع تحقق حکمرانی خوب در فرهنگ سیاسی ایران»، جستارهای سیاسی معاصر، 8(23)، صص 1-24.
حیدرنژاد، علیرضا؛ مجدی، علی اکبر و سلیمان‌پورچرمی، رحمان (1400). «بررسی عوامل اجتماعی مؤثر بر مقوله احساس امنیت در بین روستائیان مرزنشین مطالعه موردی: شهرستان مرزی کلات»، فصلنامه علوم و فنون مرزی، 10(2)، صص 175-203.
حیدری، لادن؛ جلالی، محمد؛ صالحی امیری، سیدرضا و جاوید، محمدجواد (1397). «نقش سیاسی شهروندان در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و دیدگاه‌های ناظر بر آن»، مجله حقوق پزشکی، ۱۲(۴۶)، صص 7-33.
دوست محمدی، احمد و باباپور، محمد مهدی (1390). «مجمع تشخیص مصلحت نظام؛ زمینه‌های پیدایش، منازعات گفتمانی و قانونمندی»، فصلنامه سیاست، 41(1)، صص 97-114.
راش ، مایکل (1377). جامعۀ سیاست، ترجمۀ منوچهر صبوری، تهران: انتشارات سمت.
رضوانی گیل کلایی، غلامرضا؛ بهنیافر، احمدرضا و پورقصاب امیری، علی (1401). «مقایسه جایگاه ولی فقیه قبل و بعد از بازنگری قانون اساسی سال 1368»، رهیافت انقلاب اسلامی، 16(58)، صص 193-212.
رفیعی قهساره، ابوذر (1397). «نظام انتخاباتی و تأثیر آن بر نظام حزبی در ایران»، ماهنامه جامعه شناسی سیاسی ایران، 10(1)، صص 81-104.
زیباکلام، صادق و مقتدایی، مرتضی (1393). «احزاب سیاسی و نقش آن در توسعه سیاسی ایران: مطالعه موردی انتخابات»، فصلنامه تخصصی علوم سیاسی، 10(29)، صص 7-28.
شفیعی فر، محمد (1378). «جایگاه ولایت فقیه در حقوق اساسى جمهورى اسلامى ایران»، نشریه حکومت اسلامی، 13(1)، صص 23-36.
صابریان، مهناز و صبوری، محمد صادق (1393). «تحلیل عاملی عوامل موثر برتوسعه کارآفرینی زنان روستایی عضو صندوق‌های خرد سمنان»، مطالعات توسعه اجتماعی ایران، 6(4)، صص 107-115.
عالم، عبدالرحمن و نوری اصل، احد (1398). «حقوق نهادین شهروندی و مشارکت سیاسی (راهجوی توسعۀ سیاسی)»، فصلنامه سیاست، 49(1)، صص 127-145.
علیمرادی، زهرا و ارجینی، حسین‌ (1393). «بررسی روند طرح ولایت فقیه در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه پژوهش‌های انقلاب اسلامی، 3(4)، صص 35-50.
غمامی، سید محمد مهدی و کدخدا مرادی، کمال (1397). «تحلیل فقهی و حقوقی مبانی، ماهیت و اعتبار تنفیذ حکم رئیس‌جمهور با تأکید بر رویکرد قانونگذار اساسی»، فصلنامه حکومت اسلامی، 23(2)، صص 5-32.
فراهانی فرد، سعید و بیگدلی، وحید (1395). «مقایسه تطبیقی اهداف دولت در اقتصاد متعارف و اسلامی»، معرفت اقتصاد اسلامی، 14(2)، صص 48-25.
کعبی، عباس و حکیمی، سجاد (1393). «ماهیت نمایندگی مجلس در حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران»، حکومت اسلامی، 72(1)، صص 144-123.
کلانتری، ابراهیم (1393). «کارآمدی نظام سیاسی مبتنی بر نظریۀ ولایت فقیه و ابزارهای آن»، فصلنامه سیاست، 44(3)، صص 465-481.
گرجی، علی اکبر (1393). «نقش افراد، احزاب و گروه‌های سیاسی در تدوین قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه تحقیقات حقوقی، 17(66)، صص 51-80.
گلابی، فاطمه و حاجیلو، فتانه (1391). «تاثیر خانواده بر مشارکت سیاسی زنان»، فصلنامه زن و جامعه، 3(11)، صص 31-56.
موسوی بجنوردی، سیدمحمد و سیدموسوی، سیدعلی (1396). «رهبری و نظرات مشورتی مجمع تشخیص مصلحت نظام با رویکردی بر نظر امام خمینی(س)»، پژوهشنامه متین، 19(75)، صص 73-97.
میرعظیمی، سید حمیدرضا و جمشیدی کوهساری، محسن (1393). «جایگاه نمایندگان مجلس در فقه اسلامی با تأکید بر اندیشه‌های امام خمینی»، فصلنامه پژوهش‌های انقلاب اسلامی، 3(1)، صص 35-58.
هاشمی، سیدمحمد و دشتی، علی (1391). «شوراهای اسلامی، ملی یا محلی- حاکمیتی یا مدیریتی»، فصلنامه تحقیقات حقوقی, 15(11)، صص 30-22.

صفحه اصلی

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

داوران

تماس با ما