پست مدرنیسم در ایران معاصر با تکیه بر آثار رضا قاسمی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری گروه زبان وادبیات فارسی، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران

2 استادیار گروه زبان وادبیات فارسی، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران

چکیده
پست‌مدرنیسم یکی از جنبش‌های مهم و تأثیرگذار چند دهه‌ اخیر در بسیاری از رشته‌ها و حوزه‌های مطالعاتی مختلف ازجمله هنر، معماری، موسیقی، فیلم، ادبیات، جامعه‌شناسی، علوم ارتباطات، مُد و فناوری است. پس از انقلاب اسلامی نیز به‌واسطه دگرگونی‌هایی که در عرصه‌های اجتماعی، فرهنگی و سیاسی ایجاد شد، داستان‌های بسیاری با ویژگی‌های این مکتب نوشته ‌شد که روایت غیرخطی و گسیخته یکی از ویژگی‌های اصلی آن‌‌هاست. نویسندگان معاصر ضمن تشکیک در الگوهای دهه‌های گذشته به‌دنبال یافتن شیوه‌هایی تازه در نگارش آثار خود بودند. رضا قاسمی نیز از نویسندگان برجسته پس از انقلاب در حوزه داستان‌نویسی پسامدرنیستی است که مهم‌ترین ویژگی آثار او به‌کارگیری نوعی خاص از روایتگری است که تأثیر زیادی بر دیگر عناصر داستان‌های وی نهاده است. هدف این پژوهش که با روش توصیفی و تحلیلی به نگارش درآمده، بررسی مؤلفه‌های پست مدرنیستی و ویژگی‌های روایتگری در داستان‌های پسامدرنیستی و تأثیر شیوه روایت راوی بر روند وقوع حوادث داستان‌های قاسمی است، مؤلفه‌هایی همچون عدم قطعیت وابهام روایی، آشفتگی زمانی، از هم گسیختگی و قطعه قطعه شدگی، ابهام، روایت مدور که نشان می‌دهد این مفاهیمِ پسامدرنیستی در آثار او، ثمره‌ی فرایند طبیعی روایتی است که به آشفتگی ذهنِ انسان معاصر می‌پردازد. انسانی که خود منعکس کننده‌ی آشفتگی‌های جهان اطرافِ خود است. همچنین تلاش شده تا با تحلیل عناصر مبهمِ رمان، برخی از ابهامات، آشکار و رمزگشایی شود. این پژوهش نشان می‌دهد که درک این داستان‌ها بدون شناختِ ویژگی‌های روایتگریِ راوی دشوار و ناممکن است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

Postmodernism in Iranian society after the revolution, relying on fiction and narrative works Especially Reza Ghasemi's stories

نویسندگان English

leila rahnema 1
nozhat noohi 2
mehri talkhabi 2
heydar hasanlou 2
1 education teacher
2 as
چکیده English


Postmodernism is one of the most important and influential movements of the last few decades in many disciplines and fields of study, including art, architecture, music, film, literature, sociology, communication sciences, fashion and technology. After the Islamic revolution, due to the changes that took place in the social, cultural and political fields, many stories were written based on postmodernism that one of their main characteristics is the non-linear and disjointed narrative. While doubting the patterns of the past decades, contemporary writers sought to find new ways of writing their works. Reza Ghasemi is also one of the prominent writers after the revolution in the field of fiction writing, and the most important feature of his works is the use of a special type of narration that has had a great impact on other elements of his stories. The purpose of this research, which was written based on a descriptive and analytical method, is to investigate the characteristics of narration in postmodernist stories and the effect of the narrator's narration on the process of events in Ghasemi's stories. Also, an attempt was made to reveal and decipher some ambiguities by analyzing the ambiguous elements of the novel. This research shows that it is difficult and impossible to understand these stories without knowing the characteristics of the narrator.

کلیدواژه‌ها English

Postmodernism
revolution
story writing
narrative
sociology
Reza Ghasemi
بارت، رولان (1375). اسطوره، امروز، ترجمه دقیقان، تهران: مرکز.
باستید، روژ (1370). دانش اساطیر، ترجمه ستاری، تهران: افراز.
بزرگی، سعید، قبادی، حسینعلی و همکاران (1388). تحلیل بینامتنی روایت اسطوره‌ای سالمرگی، فصلنامه پژوهش‌های ادبی، شماره 25، صص 38-9.
بی‌نیاز، فتح الله (1388). درآمدی بر داستان‌نویسی و روایت شناسی، تهران: افراز.
پاینده، حسین (۱۳۸۲). گفتمان نقد (مقالاتی در نقد ادبی)، تهران: روزگار.
پاینده، حسین، (1374) «گذر از مدرنیسیم به پست مدرنیسیم در رمان»، مجموعه سخنرانی‌ها و مقالات نخستین سمینار بررسی مسائل رمان در ایران، تهران: فرهنگ و ارشاد اسلامی.
تدینی، منصوره (1388). پسامدرنیسم در رمان تاریخ سری بهادران فرس قدیم از دکتر شمیسا، فصلنامه زبان و ادب فارسی، شماره 43، ص 155 – 133.
تسلیمی، علی (۱۳۸۳). گزاره‌هایی در ادبیات معاصر ایران، تهران: اختران.
تسلیمی، علی، فاطمه زمانی (1397). «تحلیل بینامتنیت با روایت پسامدرنی رمان سوگ»، متن پژوهی ادبی، شماره 78، صص 30-7.
جواری، محمد حسین (1384). اسطوره در ادبیات تطبیقی، تهران: سمت.
زرافا، میشل (1386). جامعه شناسی ادبیات داستانی، تهران: سخن.
زرشناس، ش (۱۳۸۷). جستارهایی در ادبیات داستانی معاصر، تهران: کانون اندیشه جوان.
سرشار، محمدرضا (1373). «مروری بر وضعیت ادبیات داستانی ما پس از انقلاب»، ادبیات داستانی، شماره 28 و 29، صص 21-10.
شایگان‌، داریوش (۱۳۸۰). افسون زدگی جدید، هویت چهل تکه و تفکر سیار، تهران: فروزان‌فر.
شمیسا، سیروس (۱۳۸۳). نقد ادبی، چاپ چهارم، تهران: فردوس.
قاسمی، رضا (1378). چاه بابل، سوئد: باران.
قاسمی، رضا (1390). وردی که بره‌ها می‌خوانند، نادر ارامنه.
قاسمی، رضا (1399). همنوایی شبانه ارکستر چوبها، تهران: نیلوفر.
لاج، دیوید (۱۳۸۶). رمان پسامدرنیستی، مجموعه مقالات نظریه‌های رمان از رئالیسم تا پسامدرنیسم، ترجمه حسین پاینده، تهران: نیلوفر.
لوئیس، بری (۱۳۸۳). پسامدرنیسم و ادبیات (مدرنیسم و پسامدرنیسم در رمان)، ترجمه حسین پاینده، تهران: روزگار.
مدرسی، فاطمه، عزتی، الناز (1390). «نمود اسطوره گیاه پیکری در داستان‌های کوتاه دانشور یکی از خصیصه‌های سبکی وی»، فصلنامه تخصصی سبک شناسی نظم و نثر (بهار ادب)، شماره 13، سال 4، صص 81-67.
مستعلی پارسا، غلامرضا و اسدیان مریم (1387). «مؤلفه‌های ادبیات داستانی پسامدرن در آثار نادر ابراهیمی»، فصلنامه زبان و ادبیات فارسی، شماره 37، صص 164-134.
مکاریک، ایرنا (1385). دانش‌نامه نظریه‌های ادبی معاصر، ترجمه مهاجری، تهران: آگه.
مندنی‌پور، ش (1383). کتاب ارواح شهرزاد، تهران: ققنوس.
میرعابدینی، حسن (۱۳۸6). صدسال داستان نویسی ایران، تهران: چشمه.