بررسی راهبردی اصل مصلحت در حکومت اسلامی با تکیه بر آراء امام خمینی( ره)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری علوم سیاسی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز ایران

2 استادیار گروه علوم سیاسی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران

3 دانشیار گروه علوم سیاسی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران

4 استاد مدعو گروه علوم سیاسی، واحد اهواز دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران و استاد گروه علوم اجتماعی، دانشکده اقتصاد و علوم اجتماعی،

چکیده
یکی از بنیادهای عقلانی فقهی که امام خمینی در گفتمان سیاسی خود آن را به صورت بارزی مورد توجه قرار داد مصلحت بود. امام خمینی به این موضوع توجه داشت که برای تداوم نظام سیاسی در جمهوری اسلامی، توجه به مصالح موجود در نظام سیاسی و جامعه، امری حیاتی است. از این‌رو، مواجهه با ابتلائات و اقتضائات جدید سیاسی، راه را برای استفاده از عنصر مصلحت، که در آن «خیر عمومی» نقش بارز و ویژه‌ای داشت، باز کرد. سیر تحول مقولۀ مصلحت، که با احکام حکومتی امام خمینی همراه بود برای گشودن گره‌های سیاسی و اجتماعی‌ای بود که تبدیل به «معضل» شده بود از این‌رو در بازنگری قانون اساسی، حل معضلات نظام، یکی از موارد مشورتی است که مجمع تشخیص مصلحت نظام به رهبری می‌دهد که بتواند با تأمین مصالح کشور و جامعه آن‌ها را حل کند. دال مصلحت، در گفتمان جمهوری اسلامی، که تداوم گفتمان اسلام سیاسی فقاهتی است، تا حد زیادی با عقل و عقلانیت دارای ارتباط وثیقی است. این مقاله روشن می کند که شکل‌گیری دال مصلحت دقیقاً بر بنیاد مسئلۀ قانون‌گذاری در جمهوری اسلامی بود. این موضوع، به صورت مستقیم، بر رابطۀ میان شرع و قانون استوار است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

A strategic study of the principle of expediency in Islamic government based on the opinions of Imam Khomeini (RA).

نویسندگان English

masoud asadi 1
ferydoun akbarzade 2
hossein karimi fard 3
ali hossein hosseinzadeh 4
1 Ph.D. student in political science, Ahvaz branch, Islamic Azad University, Ahvaz, Iran
2 Assistant Professor, Department of Political Science, Ahvaz branch, Islamic Azad University, Ahvaz, Iran
3 Associate Professor, Department of Political Science, Ahvaz Branch, Islamic Azad University, Ahvaz, Iran
4 Visiting Professor of Political Science Department, Ahvaz Islamic Azad University, Ahvaz, Iran and Professor of Social Sciences Department, Faculty of Economics and Social Sciences, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran
چکیده English

One of the rational foundations of jurisprudence that Imam Khomeini highlighted in his political discourse was expediency. Imam Khomeini paid attention to the fact that for the continuation of the political system in the Islamic Republic, it is vital to pay attention to the interests of the political system and society. Therefore, facing new political challenges and conditions opened the way for the use of the element of expediency, in which "public good" played a prominent and special role. The evolution of the category of expediency, which was accompanied by the rulings of Imam Khomeini, was to open political and social knots that had become "problems". Therefore, in the revision of the constitution, solving the problems of the system is one of the consultative matters that the Expediency Council He gives a leader who can solve them by securing the interests of the country and society. The sign of expediency, in the discourse of the Islamic Republic, which is the continuation of the discourse of political jurisprudence, is closely related to reason and rationality. This article clarifies that the formation of expediency was precisely based on the issue of legislation in the Islamic Republic. This issue is directly based on the relationship between Sharia and law.

کلیدواژه‌ها English

Expediency
Imam Khomeini
rationality
law
government order
خمینی، روح‌الله (1356). ولایت فقیه و حکومت اسلامی، بی‌جا.
خمینی، روح‌الله (1373)، حکومت اسلامی، تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
خمینی، روح‌الله (1387). صحیفه امام، 22 جلد، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
ایزدهی، سجاد (1391). «امام خمینی و ارتقاء جایگاه فقه حکومتی»، حکومت اسلامی، سال هفدهم، شماره 64، تابستان.
تقوی، محمدناصر (1377). «مصلحت در سیاست خارجی با تأکید بر نظریات امام خمینی(ره)»، سیاست خارجی، سال دوازدهم، شمارۀ 3، پاییز.
جاویدی، مجتبی (1395). «عدالت عرفی یا عدالت واقعی؛ بازتعریف «عدالت حقوقی» در نظام جمهوری اسلامی ایران»، اندیشۀ دینی، شمارۀ 5، تابستان.
جباری ثانی، عباسعلی و الهامی، امیرحسین (1400). «مردم سالاری دینی، بدیلِ نظامهای سیاسی سکولاریسم و بنیادگران در ایران»، جامعه شناسی سیاسی ایران، دوره 2، شماره 4.
حسینی، احمد (1378). «ولایت مطلقه فقیه»، مجله فقه، شماره 21و22، پاییز و زمستان.
حقیقت، صادق (1394). «نقش مصلحت در حکومت اسلامی از دیدگاه امام خمینی(ره)»، اندیشه سیاسی در اسلام، شماره 6، زمستان.
زارعی، عباس (1401). «واکاوی نقش نخبگان سیاسی در نهادینگی جنبش‌های اسلامی نوین»، جامعه شناسی سیاسی ایران، دوره سوم، شماره اول، خرداد.
شریعتی، روح‌الله (1387). قواعد فقه سیاسی، قم: پژوهشگاه فرهنگ اسلامی.
شعبانی موثقی، حبیب‌الله (1392). «ولایت فقیه و قانون‌گرایی»، حکومت اسلامی، سال هجدهم، شماره 67، بهار.
صرامى، سیف‌الله (١٣٨٠). احکام حکومتی و مصلحت، تهران: نشر عبیر.
فیرحی، داود (1389). «درآمدی بر فقه سیاسی»، فصلنامه سیاست، شمارۀ 13، بهار.
کلانتری‌، علی‌ اکبر (1388). حکم ثانوی‌ در‌ تشریع اسلامی، قم: بوستان کتاب.
لک‌زایی، شریف (1385). بررسی تطبیقی نظریه‌های ولایت فقیه، قم: پژوهشکده علوم و فرهنگ اسلامی.
مرتضوی، ضیاء (1380). «پژوهش در اندیشه و فقه سیاسی نیازی مستمر و فراگیر»، پژوهش و حوزه، شماره 6، تابستان.
مصباح یزدی، محمدتقی (1380). نظریۀ سیاسی اسلام، قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)، قم.
موسی‌زاده، ابراهیم (1389). «تحلیل فرجام‌شناختی از اصل چهارم قانون اساسی»، حقوق، دوره چهلم، شماره 2، تابستان.
میرزایی، محمد و رضایی، محسن (1399). «ضوابط حاکم بر کاربرد مصلحت دینی در سیاست‌گذاری‌های جنایی»، پژوهش حقوق کیفری، دوره هشتم، شماره سی‌ویکم، تابستان.
نعمتی، لیلا؛ نعمتی، یعقوب (1399). «نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران به مثابه یک الگوی متعالی»، جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، دوره 1، شماره 2.
نیکزاد، عباس (1385). «جایگاه مصلحت در بستر قانون‌گذاری حکومت اسلامی»، مطالعات راهبردی زنان، شمارۀ 33، پاییز.
ورعی، جواد (١٣٨٦). مبانی‌ و مستندات‌ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران (روند تدوین و بازنگری قانون اساسی)، قم: دبیرخانه مجلس‌ خبرگان‌ رهبری‌.