ارزیابی استقلال فرهنگی در برنامه ششم توسعه جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار دانشکده معارف و اندیشه اسلامی دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 دانش آموخته کارشناسی ارشد مدرسی انقلاب اسلامی دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده
فرهنگ اساس تکوین، قوام و حفظ یک جامعه و مرزبندی آن با جوامع مختلف محسوب می‌شود؛ از این رو غالب جوامع، دغدغه حفظ و استقلال فرهنگ خود در برابر فرهنگ‌های دیگر به ویژه فرهنگ های مهاجم را دارند و به عنوان یک مسئله برایشان مطرح است. وقوع انقلاب اسلامی با ماهیتی فرهنگی، طلیعه استقلال فرهنگی در کنار دیگر ابعاد استقلال بود که جامعه انقلابی ایران را در مسیری متعالی و با فرهنگی اسلامی – انقلابی قرار داد و دفاع مقدس این وضعیت را تقویت و تحکیم بخشید. پس از پایان جنگ، با هدف بازسازی اقتصادی و نیز جبران عقب‌ماندگی عصر پهلوی، تدوین و اجرای برنامه‌های توسعه در دستور کار دولت‌ جمهوری اسلامی قرار گرفت. برنامه‌های توسعه با عنایت به رویکرد کلان آن، در حوزه های مختلف جامعه، از جمله حوزه فرهنگ، تأثیر می‌گذارند. با توجه به این تجربه در جمهوری اسلامی و به طور خاص، تجربه برنامه ششم توسعه، این مسئله مطرح می‌شود که تدوین و اجرای برنامه­ ششم چه تأثیری بر استقلال فرهنگی جامعه پس از انقلاب اسلامی داشته است؟ در پاسخ به این مسئله، با رویکرد توصیفی– تحلیلی تلاش کردیم ضمن تبیین استقلال فرهنگی و شاخص‌های آن در اندیشه امامین انقلاب به‌ویژه سیاست‌های ابلاغی مقام معظم رهبری و نسبت‌سنجی آن با برنامه ششم که در دولت یازدهم و دوازدهم تدوین و اجرا شده، به ارزیابی استقلال فرهنگی در برنامه ششم بپردازیم. در این راستا با بررسی و تبیین برنامه ششم و نیز خط‌مشی دولت یازدهم و دوازدهم در قالب لایحه برنامه ششم و اقدامات آن طی دوره اجرای برنامه با نگاهی به مبانی فکری طراحان و مشاوران توسعه‌ای دولت در این دوره، به ارزیابی استقلال فرهنگی و شاخص‌های مستخرَج آن از بیانات امامین انقلاب و به‌ویژه سیاست‌های کلی نظام، در این فضا و شرایط حاکم بر برنامه ششم پرداختیم. با توجه به این ارزیابی، این فرضیه ارائه می‌شود که برنامه‌های توسعه پس از جنگ و به طور خاص برنامه ششم در جهت تحول در منابع تغذیه فرهنگ پیش رفته و زمینه‌های وابستگی فرهنگی را فراهم ساخته است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

Evaluation of cultural independence in the Sixth Development Plan of the Islamic Republic of Iran

نویسندگان English

Mohammad Ismail Nabatian 1
Milad Beyrami Ogul Beygh 2
1 Assistant Professor, Faculty of Islamic Education and Thought, University of Tehran, Tehran, Iran
2 Graduated from Islamic Revolution University, Tehran, Iran
چکیده English

Culture is the basis for the formation, consistency and preservation of a society and its demarcation with different societies; Hence, most societies are concerned about the preservation and independence of their culture from other cultures, especially invasive cultures, and it is an issue for them. The occurrence of the Islamic Revolution with a cultural nature was the inauguration of cultural independence along with other dimensions of independence that put the revolutionary society of Iran on a transcendent path with an Islamic-revolutionary culture and the holy defense strengthened and consolidated this situation. After the end of the war, with the aim of economic reconstruction and compensating for the backwardness of the Pahlavi era, the development and implementation of development plans was on the agenda of the government of the Islamic Republic. Development programs, considering its macro approach, affect various areas of society, including the field of culture. Given this experience in the Islamic Republic, and in particular, the experience of the Sixth Development Plan, the question arises that what effect did the formulation and implementation of the Sixth Development Plan have on the cultural independence of society after the Islamic Revolution? In response to this issue, with a descriptive-analytical approach, we tried to evaluate cultural independence and its indicators in the minds of the Imams of the Revolution, especially the communicative policies of the Supreme Leader and its comparison with the Sixth Plan formulated and implemented in the eleventh and twelfth governments. Let's deal with culture in the sixth program. In this regard, by reviewing and explaining the Sixth Plan and the policies of the Eleventh and Twelfth Governments in the form of the Sixth Plan bill and its actions during the implementation of the program, by looking at the intellectual foundations of government designers and development consultants in this period, to evaluate cultural independence and its indicators. We dealt with the statements of the Imams of the Revolution, and in particular the general policies of the system, in this atmosphere and conditions prevailing in the Sixth Plan. Based on this assessment, it is hypothesized that post-war development plans, and in particular the Sixth Plan, have advanced the evolution of cultural nutrition sources and provided grounds for cultural dependence.

کلیدواژه‌ها English

Culture
Cultural Independence
Development
Sixth Plan
قرآن کریم
خامنه ای، سید علی (1399)، مکتوبات (38جلد) در: نرم افزار حدیث ولایت (مجموعه بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی، حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای(مد ظله العالی) از سال 1357 تا 1399)، تهران: موسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی؛ دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی خامنه‌ای.
خامنه ای، سید علی (1399)، بیانات، در: نرم افزار حدیث ولایت (مجموعه بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی، حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای(مد ظله العالی) از سال 1357 تا 1399)، تهران: موسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی؛ دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی خامنه‌ای.
افتخاری، اصغر (1384). انقلاب اسلامی در سه جهت؛ شناسایی کانونهای بحران در دیدگاه امام خمینی. فصلنامه علوم اجتماعی.
اکبرپور، س و زاده محمدی، علی (1399). آسیب شناسی اثر درون مایه سریال های شبکه نمایش خانگی بر خانواده؛ یک تحلیل درون مایه مبتنی بر نگاه سیستمی در خانواده.
امام خمینی (1378). صحیفه امام. تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
اندیشکده برهان (1397). استقلال یا وابستگی، مروری بر تقابل نظری و عملی دو نگاه در ایران معاصر. تهران: دیدمان.
اندیشکده برهان (1397). توسعه از کدام مسیر؟، تهران: دیدبان.
آقابخشی، علی (1376). فرهنگ علوم سیاسی (جلد 3). تهران: مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران.
باطنی، محمد رضا (1396). فرهنگ معاصر پویا، تهران: انتشارات فرهنگ معاصر.
بذرافکن، میثم (1399). «مقایسه تطبیقی مبانی توسعه (اقتصادی) در دولت یازدهم ونسبت آن با الگوی اسلامی ـ ایرانی پیشرفت»، فصلنامه مطالعات دولت‌پژوهی در جمهوری اسلامی ایران، صص 47-68.
بلباسی، میثم (1397). هویت ملی در اسناد فرا دستی جمهوری اسلامی ایران. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
توکلی، م (1395). نقد لایحه برنامه ششم توسعه از منظر اقتصاد مقاومتی.
جعفری، محمد تقی (1373). فرهنگ پیرو، فرهنگ پیشرو. تهران: موسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفری.
دهخدا، علی اکبر. (1377). فرهنگ لغت (جلد 12). تهران: روزنه.
روحانی، حسن (1387). مهندسی فرهنگی: از نظریه تا عمل. راهبرد.
شیرزادی, رضا (1389). برنامه‌های توسه در ایران بعد از انقلاب اسلامی. فصلنامه تخصصی علوم سیاسی، صص 29 - 43.
صنیع اجلال، مریم (1384). درآمدی بر فرهنگ و هویت ایرانی. تهران: تمدن ایرانی.
طباطبایی، محمدحسین (1385). تفسیر المیزان (جلد 1). قم: دارالکتب الاسلامیه.
طباطبایی، محمدحسین (1385). تفسیر المیزان (جلد 20). قم: دارالکتب الاسلامیه.
علایی، حسین (1391). امنیت پایدار در سند چشم انداز بیست ساله جمهوری اسلامی ایران. راهبرد دفاعی, ص. 119 - 148.
مجلسی، محمدباقر (1403ق)، بحارالانوار، بیروت: داراحیاءالتراث العربی.
مطهری، مرتضی (1389). مجموعه‌آثار (جلد 2). تهران: صدرا.
مطهری، مرتضی (1368). آیندۀ انقلاب اسلامی ایران. تهران: صدرا.
مطهری، مرتضی (1389). مجموعه آثار (جلد 24). تهران: صدرا.
مطهری، مرتضی (1389). مجموعه آثار (جلد 15). تهران: صدرا.
مطهری، مرتضی (1390). ولاءها و ولایت‌ها. تهران: صدرا.
منصوری، جواد (1374). فرهنگ، استقلال و توسعه. تهران: وزارت امور خارجه.
میلانی، جواد (1394). اقتصاد مقاومتی و خودباوری ملی، فرصتها و چالشهای تحقق آن. مجله اقتصادی.
نای، جوزف (1389). قدرت نرم ابزارهای موفق در سیاست بین الملل. (م. ذوالفقاری, & س. روحانی, مترجم) تهران: دانشگاه امام صادق(ع).
نقیب‌زاده، احمد (1380). درآمدی بر جامعه شناسی سیاسی (نسخه دوم). تهران: سمت.
هاشمی، محمد (1380). حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران (نسخه سوم, جلد 1). تهران: دادگستر.
https://dolat.ir/detail/281959
https://www.mehrnews.com/news/5033773