بازفهمی «نهاد دولت» و تاثیر آن بر توسعه در ایران دوره جهموری اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشجوی دکترای علوم سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

چکیده
موضوع تحول در شکل‌گیری نهاد دولت یا دولت‌سازی در دهه‌های اخیر در بحث توسعه به یکی از چالش برانگیزترین مسایل در علوم سیاسی بوده است. براساس نظریات نونهادگرایان، دولت به عنوان یک کارگزار مستقل مجدداً به متن مطالعات علوم اجتماعی و سیاسی بازگشته و توانسته است به عنوان یک کارگزار فعال و مستقل در تحولات اقتصادی و اجتماعی نقش مستقل و فعال ایفا نماید. بنابراین نهاد دولت در پروسه توسعه‌یافتگی از اهمیت بالایی برخوردار است. این مقاله تلاش دارد تا با روش نهادگرایی و با استفاده از منابع اسنادی-کتابخانه ای به این سوال محوری پاسخ دهد که علیرغم گذشت بیش از یکصدسال از عمر دولت در ایران، چرا هنوز دولت مدرن به عنوان یک «نهاد» در ایران (خصوصاً در دوره مورد بحث ما یعنی جمهوری اسلامی) شکل نگرفته و در نتیجه نهاد دولت از کارایی لازم در امر توسعه برخوردار نیست. در پاسخ به سوال فوق می‌توان این فرضیه را مطرح نمود: انقلاب اسلامی ایران شروعی انعطاف‌پذیر با پدیده دولت ملی داشت، همچنین قالب دولت ملی به معنای سازوکارها و ساختارهای دولتی شکل‌گرفته در زمان پهلوی در دوره جمهوری اسلامی نیز حفظ شد. اگرچه ماهیت رژیم در جمهوری اسلامی هویتی اسلامی داشت و حکومت‌ها هم از نظر نهادینگی حقوقی و قانونی برخوردار هستند، اما به علت اولویت اهداف و آرمانهای کلان(نظیر تاسیس امت واحده جهانی) و بقای نقش متغیر درآمد نفت در نظام اقتصادی-سیاسی ایران ، پدیده دولت-ملت تکمیل نشده و نهاد دولت از کارآمدی ضعیفی در امر توسعه برخوردار بوده است.  

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

Understanding the "institution of the state" and its impact on development in Iran during the Islamic Republic

نویسنده English

Alireza Sahraei
PhD student in Political Science, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran
چکیده English

The issue of change in the formation of the institution of government or state-building in recent decades in the discussion of development has been one of the most challenging issues in political science. According to neo-conservatives, the government as an independent agent has returned to the context of social and political science studies and has been able to play an independent and active role as an active and independent agent in economic and social developments. Therefore, the institution of government is of great importance in the process of development. This article tries to answer the central question of the institutionalist method and using documentary-library sources that despite the fact that more than one hundred years have passed since the existence of the government in Iran, why is the modern government still an "institution" in Iran (especially in The period we are discussing (the Islamic Republic) has not been formed and as a result the government institution does not have the necessary efficiency in development. In response to the above question, the following hypothesis can be raised: The Islamic Revolution of Iran had a flexible beginning with the phenomenon of national government, also the form of national government meaning government mechanisms and structures formed during the Pahlavi period in the Islamic Republic was preserved. Although the nature of the regime in the Islamic Republic had an Islamic identity and governments have legal institutions, but due to the priority of macro goals and aspirations (such as the establishment of a single nation) and the survival of the changing role of oil revenues in Iran's economic and political system, the phenomenon The nation-state has not been completed and the institution of government has been poorly developed.

کلیدواژه‌ها English

Government
Development
Institutionalism
Islamic Republic
Institution
  • آبراهامیان، یرواند (1389). تاریخ ایران مدرن، ترجمه محمدابراهیم فتاحی، تهران: نشرنی.
  • آدمیت، فریدون (1351). اندیشه ترقی و حکومت قانون عصر سپهسالار، تهران: شرکت سهامی انتشارت خوارزمی.
  • ازغندی، علیرضا (1385). درآمدی بر جامعه شناسی سیاسی ایران، تهران: قومس.
  • افضلی، رسول (1386). دولت مدرن در ایران، قم: انتشارات مفید.
  • الیوت، جان (1386). «نهادگرایی به عنوان رهیافتی به اقتصاد سیاسی»، ترجمه آرش اسلامی و علی نصیری اقدم، مجله اقتصاد سیاسی، سال دوم، شماره5و6، تابستان و پاییز، صص63-92.
  • امیراحمدی، هوشنگ و منوچهر پروین (1381). ایران پس از انقلاب، ترجمه علی مرشدی زاد، تهران: باز.
  • ایوانز، پیتر (1380). توسعه یا چپاول، نقش دولت در تحول صنعتی، ترجمه عباس مخبر، تهران: طرح نو.
  • برزین، سعید (1368). «ساختار اجتماعی ایران»، مجله اطلاعات سیاسی – اقتصادی، شماره پیاپی 81و82.
  • بشیریه، حسین (1381). دیباچه ای بر جامعه شناسی سیاسی ایران(دوره جمهوری اسلامی ایران)، تهران: نگاه معاصر.
  • بشیریه، حسین (1382). موانع توسعه سیاسی ایران، تهران: گام نو.
  • پوجی، جان فرانکو (1377). تکوین دولت ملی مدرن، ترجمه بهزاد باشی، تهران: آگه.
  • حاتمی، عباس (1390). «نظریه های مختلف دولت سازی؛ به سوی چارچوب بندی نظری»، پژوهشنامه علوم سیاسی، سال ششم، شماره سوم، صص7-44.
  • حاجی یوسفی، امیرمحمد (1378). دولت، نفت و توسعه اقتصادی در ایران، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
  • دلفروز، محمدتقی (1393). دولت و توسعه اقتصادی (اقتصاد سیاسی توسعه در ایرانو دولت های توسعه گرا)، تهران: آگه.
  • دیگار، پی یر، یان ریشار و دیران (1378). ایران در قرن بیستم، ترجمه عبدالرضا هوشنگ مهدوی، تهران: البرز.
  • سمیعی اصفهانی، علیرضا (1385). شکاف اجتماعی و تاثیر آن بر رفتار سیاسی دولت در ایران (از مشروطه تا پس از انقلاب اسلامی)، پایان نامه دکترای علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران.
  • صحرایی، علیرضا (1389). تحلیلی جامعه شناختی-تاریخی پیرامون انقلاب اسلامی ایران، تهران: انتشارات خرسندی.
  • فوران، جان (1378). مقاومت شکننده؛ تاریخ تحولات اجتماعی ایران از صفویه تا سال های پس از انقلاب، ترجمه احمد تدین، تهران: موسسه خدمات فرهنگی رسا.
  • کدیور، جمیله (1379). تحول گفتمان شیعه در ایران، تهران: انتشارات طرح نو.
  • کاتوزیان، محمدعلی همایون (1381). تضاد دولت و ملت؛ نظریه، تاریخ و سیاست در ایران، ترجمه علیرضا طیب، تهران: نشرنی.
  • گل محمدی، احمد (1392). چیستی، تحول و چشم انداز دولت، تهران: نشر نی.
  • لفتویچ، آدریان (1385). دولتهای توسعه گرا: پیرامون اهمیت سیاست در توسعه، ترجمه جواد افشارکهن، مشهد: طرح مرندیز.
  • مارش، دیوید و جری استوکر (1378). روش و نظریه در علوم سیاسی، ترجمه امیرمحمد یوسفی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
  • نقیب زاده، احمد در افضلی، حسین (1386). دولت مدرن در ایران، قم: دانشگاه مفد.
  • نورث، داگلاس (1378). نهادها، تغییرات و دگرگونی های اقتصادی، ترجمه محمدرضا معینی، تهران: سازمان مدیریت و برنامه ریزی.
  • هیرو، دیلیپ (1386). ایران در حکومت روحانیون، ترجمه محمدجواد یعقوبی دارابی، تهران: باز.
  • Clemens, Elisabeth S. & James M. Cook (1999). "Politics and Institutionalism: Explaining Durability and Change", Annual Review of Sociology. Vol.25, pp.441-66.
  • North, Douglass.C (1994). 'Economic Performance Through Time", The American Economic Review, Vol.84, No.3
  • B. Guy (1999). Institutional Theory in Political Science: The New Institutionalism. London and New York: Continuum.
  • Selznick, Philip (1996). "Institutionalism: old and new", Administrative Science Quarterly, Vol.41,no2, 40th Anniversary Issue.