نگاهی جامعه‌شناختی به معقوله معماری الگوی پیشرفت اسلامی ایرانی

Document Type : Original Article

Authors

a

Abstract
هدف: این پژوهش با هدف واکاوی و تبیین نقش محوری معماری در تحقق اهداف و آرمان‌های الگوی پیشرفت اسلامی ایرانی، رویکردی جامعه‌شناختی را در پیش گرفته است. هدف اصلی، شناسایی شکاف میان واقعیت‌های کالبدی معماری معاصر و الزامات نظری الگوی مذکور و ارائه چارچوبی برای همسوسازی طراحی فضایی با مؤلفه‌های هویتی و ارزشی است.

روش‌شناسی: پژوهش حاضر با اتکا به روشی توصیفی-تحلیلی و با استفاده از مطالعات کتابخانه‌ای و اسنادی، به تحلیل مبانی نظری الگوی پیشرفت، مفاهیم جامعه‌شناسی فضا و اصول بنیادین معماری اسلامی-ایرانی می‌پردازد. تأکید اصلی بر این فرضیه استوار است که معماری نه یک خروجی صرف، بلکه یک بستر اجتماعی است که می‌تواند به بازتولید یا انهدام ساختارهای مطلوب تمدنی کمک کند.

یافته‌ها: نتایج نشان می‌دهد که معماری معاصر ایران، در غیاب یک تئوری منسجم مبتنی بر الگوی پیشرفت، دچار تقلیل‌گرایی کارکردی و زیبایی‌شناختی شده است. این رویکرد، منجر به ایجاد فضاهایی گردیده که در تضاد با مفاهیمی چون “تعالی”، “عدالت اجتماعی” و “هویت اصیل” قرار می‌گیرند. یافته‌ها بر لزوم توجه به ابعاد اجتماعی-فرهنگی و معنوی در کنار ابعاد فنی و کالبدی تأکید دارند؛ به‌گونه‌ای که هر عنصر معماری، حامل معنایی همسو با ارزش‌های اسلامی-ایرانی باشد.

دستیابی به الگوی پیشرفت اسلامی ایرانی مستلزم یک انقلاب نرم در نگرش به معماری است. این تحول، تنها از طریق نهادینه کردن رویکرد جامعه‌شناختی در فرایند طراحی و ساخت میسر خواهد بود تا معماری به جای تقلید از مدل‌های وارداتی، به مثابه یک عامل فعال در تحقق آرمان‌های تمدنی عمل نموده و بستر مناسبی برای زیست باکیفیت (مادی و معنوی) فراهم آورد.

Keywords


احمدی، علی(1395). نقش فرهنگ در تحول معماری اسلامی، هنر و تمدن ایرانی، 7.
سروش، عبدالکریم(1378). قبض و بسط تئوریک شریعت، تهران: طرح نو.
شریعتی، علی(1390). بازشناسی هویت ایرانی ـ اسلامی، تهران: انتشارات قلم.
شریعتی، علی(1390). بازشناسی هویت ایرانی-اسلامی، تهران: انتشارات قلم.
طباطبایی، سید محمدحسین(1374). المیزان فی تفسیر القرآن، قم: مؤسسه نشر اسلامی.
غفاری، غلامرضا(1392). جامعه‌شناسی دین و فرهنگ، تهران: سمت.
مهدوی، رضا(1401). تبیین جامعه‌شناسی در الگوی پیشرفت اسلامی ایرانی، مطالعات اجتماعی، 12.
مهدوی‌کنی، محمدرضا(1393). مبانی و اصول الگوی اسلامی ـ ایرانی پیشرفت، تهران: مرکز تحقیقات اسلامی دبیرخانه مجمع تشخیص مصلحت نظام.
نراقی، سعید(1396). جامعه‌شناسی فرهنگی ایران، تهران: انتشارات نی.
نصر، سید حسین(1379). هنر و معنویت اسلامی، ترجمه رحمت‌الله ابطحی، تهران: نشر سروش.
نقره‌کار، داریوش(1385). معماری اسلامی، از نظریه تا عمل، معماری و شهرسازی، ۶۵.
الوانی، سید مهدی(1394). مدیریت اسلامی و الگوی پیشرفت، قم: مرکز تحقیقات اسلامی.
Action Research & Evaluation: Reason, P., & Bradbury, H. (2001). Handbook of Action Research: Participative Inquiry and Practice. SAGE Publications.
Action Theory/Habitus: Bourdieu, P. (1977). Outline of a Theory of Practice. Cambridge University Press.
Advanced Design Grammars: Stouffs, R., Turrin, M., & Pavone, P. (Eds.). (2015). Design Computing and Cognition '14. IOS Press.
Computational Grammars: Koning, H., & El Zarif, E. (2004). The Algorithmic Image: Technology and Visual Culture. MIT Press.
Constructivist GT: Charmaz, K. (2014). Constructing Grounded Theory. SAGE Publications.
Critical Realism (Ontological Defense): Bhaskar, R. (1975). A Realist Theory of Science. Harvester.
Design Grammar: Stiny, G. (1980). “Start with the What, Not the How.” Design Methods and Theories, 14(3), 148-154.
Fuzzy-set Analysis/Causality: Mell, M. J., & Schneider, C. Q. (2018). “Fuzzy-set analysis and the study of causality in the social sciences.” Sociological Methods & Research, 47(2), 227-256.
Grounded Theory (GT): Strauss, A., & Corbin, J. (1998). Basics of Qualitative Research: Techniques and Procedures for Developing Grounded Theory (2nd ed.). Sage Publications.
Meta-Qualitative Synthesis: Flick, U. (2018). An Introduction to Qualitative Research (6th ed.). SAGE Publications.
Mixed Methods Integration: Creswell, J. W., & Plano Clark, V. L. (2017). Designing and Conducting Mixed Methods Research. SAGE Publications.
Production of Space/Habitus Critique: Lefebvre, H. (1991). The Production of Space. Blackwell.
Qualitative Comparative Analysis (QCA): Ragin, C. C. (2008). Redesigning Social Inquiry: Fuzzy Sets and Beyond. University of Chicago Press.
Semiotic/Structural Grammar: Greimas, A. J. (1987). On Meaning: Selected Writings in Semiotic Theory. University of Minnesota Press.
Structuration Theory (Agent-Structure): Giddens, A. (1984). The Constitution of Society: Outline of the Theory of Structuration. University of California Press.
Theory Building via Modeling: Maxwell, J. A. (2013). Qualitative Research Design: An Interactive Approach (3rd ed.). SAGE Publications.