The Islamic revolution and the regeneration of the Jihadi man

Document Type : Original Article

Author

Tehran university assistant professor

Abstract
مسئله «ماهیت انسان» نقطه شروع بسیاری از مباحث نظری و فلسفی است. در مطالعات انسان شناختی می‌توان از دو گونه متفاوت از انسان آرمانی یعنی «انسان اقتصادی» و «انسان جهادی» سخن گفت. در انسان اقتصادی به طور کلی انسان؛ بازیگری خردمند، منفعت‌جو، خودپرست، بهینه خواه، محاسبه‌گر و هدف محور تلقی می‌شود. به تاسی از اقتصادانان مکتب کلاسیک که نقش پررنگی در صورتبندی انسان اقتصادی داشتند، اصل سودمندی و اصالت نفع شخصی مبنای کنش و رفتار انسان دانسته می‌شود و اینکه انسان‌ها به‌ طور طبیعی در جستجوی تمتّع بیشتر با کوشش کمتر هستند.

در حالیکه انسان اقتصادی مدعی توصیفی واقعی، عینی و جهانشمول از انسان است و فراتر از این حتی نیات همنوع‌خواهانه، خیرخواهانه و یاریگرانه را نیز از منظر نفع شخصی توضیح می‌دهد، به نظر می‌رسد کلان روایت انسان اقتصادی قادر به توضیح رفتار انسان در همه زمان‌ها و مکان‌ها نیست و با رفتار واقعی انسان فاصله زیادی دارد. برخلاف چنین مفروضاتی با گونه‌ای دیگر از انسان مواجه هستیم که همنوع‌خواهی، ایثار، حق‌طلبی، از خودگذشتگی، خیرخواهی، انصاف، حق‌شناسی، غمخواری، اخلاق‌مداری، معنویت‌گرایی، تکلیف‌گرایی و رضایتمندی الهی از ویژگی‌های او محسوب می‌شود. با عنایت به این مساله پژوهش پیش‌رو در تلاش است با بهره‌گیری از روش مقایسه‌ای، ضمن به چالش کشیدن مفروضات انسان اقتصادی، بر ناتوانی این مدل آرمانی در فهم ماهیت پیچیده انسان صحه گذاشته و زمینه را برای طرح مدل آرمانی انسان جهادی فراهم کند. انقلاب اسلامی را می‌توان دمیدن روح متفاوتی به کلان روایت انسان اقتصادی و ظهور و بروز انسان جهادی دانست.

قرآن کریم
آبراهامز، جی. اچ (1363). مبانى و رشد جامعه‌شناسى، ترجمه حسن پویان، جلد دوم، تهران: چاپخش.
افتخاری، اصغر (1384). مصلحت و سیاست، رویکردی اسلامی، تهران: دانشگاه امام صادق(ع).
ایروانی، جواد (1391). «انسان اقتصادی از دیدگاه قرآن»، آموزه های قرآنی، شمارة ۱۵.
بافنده ایمان دوست، صادق (1400). «بررسی جایگاه انسان اقتصادی در اقتصاد متعارف»، فصلنامه علمی مطالعات اقتصاد اسلامی، سال سیزدهم، شماره اول.
برتراند راسل (1373). تاریخ فلسفه غرب، نجف دریابندی، تهران: کتاب پرواز.
پارسانیا، حمید (1381). «از عقل قدسی تا عقل ابزاری»، علوم سیاسی، سال پنجم، شماره 19.
تفضلی، فریدون (1375). تاریخ عقاید اقتصادی، تهران: نشر نی.
جوادی املی، عبدالله (1389). انسان از آغاز تا انجام، گردآوری و تنظیم مصطفی موسوی تبار، قم: اسراء.
جونر، و. ت (1362). خداوندان اندیشه سیاسی، ج 2، ترجمه علی رامین، تهران: موسسه انتشارات امیرکبیر.
حاضری، علی‌محمد (1387). «هویت تاریخی و انسان‌شناسی انقلاب اسلامی: عامل مغفول تبیین‌های انقلاب اسلامی»، متین، شماره 3 و 4.
حسینی، سیدعلی (1381). سیر تطور مصلحت در فقه شیعه، مجله طلوع، شماره1 .
دهقانی فیروزآبادی، سید جلال (1389). «مبانی فرانظری نظریه اسلامی روابط بین‌الملل»، فصلنامه بین‌المللی روابط خارجی، سال دوم، شماره 6.
دهقانی فیروزآبادی، سید جلال (1390). «نظریه اسلامی سیاست خارجی: چهارچوبی برای تحلیل سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه روابط خارجی، سال سوم، شماره اول.
ژید، شارل و شارل ریست (1354). تاریخ عقاید اقتصادی، ترجمه کریم سنجابی، تهران: دانشگاه تهران.
سیف­زاده، سید حسین( 1384). نظریه‌ها و تئوری های مختلف در روابط بین‌الملل فردی- جهانی شده: مناسبت و کارآمدی، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امورخارجه.
صبحی، صالح( 1395 ق).  نهج البلاغه، قم: مرکز البحوث الاسلامیه. 
فروند، ژولین(1368). جامعه‌شناسی ماکس وبر، عبدالحسین نیک‌گوهر، تهران، رایزن.
 قدیری اصل، باقر (1376). سیر‌اندیشه‌های اقتصادی، تهران: دانشگاه تهران، چاپ نهم.
 قدیری اصل، باقر (1387). سیر اندیشه اقتصادی، تهران: دانشگاه تهران.
کدی، نیکی (1369). ریشه‌های انقلاب ایران، ترجمه عبدالکریم گواهی، تهران: انتشارات قلم.
کاپلستون، فردریک (1372). تاریخ فلسفه، جلد 8، ترجمه بهاء الدین خرمشاهی، تهران: سروش.
کریمی مله، علی (1377). «عقل گرایی دینی و توسعه سیاسی»، قبسات، شماره 7.
کوزر، لوئیس (1383). زندگی و اندیشه بزرگان جامعه‌شناسی، محسن ثلاثی، تهران، علمی.
لک‌زایی، نجف (1384). «مبانی انسان‌شناسی انقلاب اسلامی»، فصلنامه مطالعات انقلاب اسلامی، شماره 1.
لیتل، دانیل (1388). تببین در علوم اجتماعی، ترجمه عبدالکریم سروش، تهران: نشر صراط.
لیوتار، ژان فرانسوا (1387). وضعیت پستمدرن(گزارشی دربارة دانش)، ترجمۀ حسینعلی نوذری، چاپ چهارم تهران، انتشارات گام نو.
مارش دیوید و جری استوکر (1378). روش و نظریه در علوم سیاسی، ترجمه امیرمحمد حاج‌یوسفی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
مطهری، مرتضی (1369). فلسفه تاریخ، تهران: صدرا.
مطهری، مرتضی (1370). عدل الهی، تهران: صدرا.
مطهری، مرتضی (1376). گفتارهای معنوی، تهران، صدرا.
مطهری، مرتضی (1390). مجموعه آثار، تهران: صدرا.
ندلیبو، ریچارد (1392). نظریه فرهنگی روابط بین‌الملل، ترجمه مرتضی نورمحمدی، روح‌الله طالبی آرانی و سیدجلال دهقانی فیروزآبادی، تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
نمازی، حسین (1387). نظام‌های اقتصادی، تهران: سهامی انتشار.
هادوی نیا، علی‌اصغر (1398). «الگوی انسان اقتصادی از دیدگاه اسلام»، فصلنامه اقتصاد اسلامی، سال نوزدهم، شماره 74.
هی وود، اندرو (1390). درآمدی بر ایدئولوژی های سیاسی: از لیبرالیسم تا بنیادگرایی دینی، ترجمه محمد رفیعی مهرآبادی، تهران: وزارت امورخارجه.
هیوود، اندرو (1389). سیاست، ترجمه عبدالرحمن عالم، تهران: نشر نی.
یسینگ، اوتمارا (1374). تاریخ اندیشه‌ها و عقاید اقتصادی ده استاد، ترجمة هادی صمدی، تهران، مؤسسة تحقیقات اقتصادی دانشگاه تربیت مدرس.