صاحب امتیاز: انجمن علمی انقلاب اسلامی ایران ناشر: انتشارات نگاه راهبردی جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی 2783-5200 7 2 2026 05 22 Analysis of the structural transformation of Jihad al-Sazandegi and its role in improving the operational capacity of the armed forces in the Sacred Defense تحلیل تحول ساختاری جهاد سازندگی و نقش آن در ارتقاء توان عملیاتی نیروهای مسلح در دفاع مقدس 177 208 246837 FA حسین علی حقی دانشجوی دکترای گروه علوم سیاسی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران شیوا جلال پور عضو هیئت علمی گروه علوم سیاسی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران علیرضا شیخ محمدی استادیار گروه علوم سیاسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران فریدون اکبرزاده عضو هیئت علمی گروه علوم سیاسی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران Journal Article 2026 04 24 This research examines the organizational transformation of Jihad-e Sazandegi, one of the revolutionary institutions, and its vital role in consolidating the Islamic Revolution and improving the effectiveness of the Armed Forces of the Islamic Republic of Iran during the Iran-Iraq War (1980-1988). The present study adopts a qualitative approach and utilizes a combined theoretical framework encompassing the elements of political opportunity, resource mobilization, and institutionalization level. The findings indicate that Jihad-e Sazandegi, in the process of institutional transformation, evolved from volunteer-based structures into a combat engineering institution with a strategic role in the war. The institutionalization level of this organization was enhanced through efficient organizational management by providing logistical infrastructure, combat engineering, war engineering research, and support services to fill gaps in support and war engineering alongside the Army and the Islamic Revolutionary Guard Corps. This experience provides a model for analyzing defense institution-building in crisis situations.<br><br>he institutionalization level of this organization was enhanced through efficient organizational management by providing logistical infrastructure, combat engineering, war engineering research, and support services to fill gaps in support and war engineering alongside the Army and the Islamic Revolutionary Guard Corps. This experience provides a model for analyzing defense institution-building in crisis situations. این پژوهش به بررسی تحول سازمانی جهاد سازندگی از جمله نهاد‌های انقلابی و نقش حیاتی آن در تحکیم انقلاب اسلامی و کارآمدی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران در جنگ عراق و ایران ( 1367- 1359) می‌پردازد. پژوهش حاضر با رویکردی کیفی و با بهره‌گیری از یک چارچوب نظری ترکیبی (شامل مؤلفه‌های فرصت سیاسی، بسیج منابع و سطح نهادمندی) تنظیم شده‌است. یافته‌ها نشان می‌دهند که جهاد سازندگی در فرآیند تحول نهادی، از ساختارهای داوطلب‌محور به یک نهاد مهندسی رزمی با نقش راهبردی در جنگ ارتقا یافت. سطح نهادمندی این سازمان از طریق مدیریت کارآمدی سازمانی با تأمین زیر‌ساخت‌های لجستیکی، مهندسی رزمی، تحقیقات مهندسی جنگ و خدمات پشتیبانی شکاف‌های پشتیبانی و مهندسی جنگ را در کنار ارتش و سپاه پر کند. این تجربه الگویی برای تحلیل نهاد‌سازی دفاعی در شرایط بحرانی فراهم می‌آورد.<br><br>یافته‌ها نشان می‌دهند که جهاد سازندگی در فرآیند تحول نهادی، از ساختارهای داوطلب‌محور به یک نهاد مهندسی رزمی با نقش راهبردی در جنگ ارتقا یافت. سطح نهادمندی این سازمان از طریق مدیریت کارآمدی سازمانی با تأمین زیر‌ساخت‌های لجستیکی، مهندسی رزمی، تحقیقات مهندسی جنگ و خدمات پشتیبانی شکاف‌های پشتیبانی و مهندسی جنگ را در کنار ارتش و سپاه پر کند. این تجربه الگویی برای تحلیل نهاد‌سازی دفاعی در شرایط بحرانی فراهم می‌آورد. https://www.psirj.ir/article_246837_c145b436b330f41b22ea3d20edbcbfa0.pdf