صاحب امتیاز: انجمن علمی انقلاب اسلامی ایران ناشر: انتشارات نگاه راهبردی جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی 2783-5200 7 2 2026 05 22 Typology of Cultural Policy-Making in Islamic Azad University: A Historical-Administrative Analysis from the Perspective of Key Stakeholders گونه‌شناسی سیاست‌های فرهنگی دانشگاه آزاد اسلامی: تحلیل تاریخی-مدیریتی از منظر ذی‌نفعان کلیدی 246086 FA مصطفی محسنی دانشجوی دکتری علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران فرزاد جهان بین دانشیار گروه معارف اسلامی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران مریم اسماعیلی فرد استادیار گروه علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران Journal Article 2026 05 16 The emergence and expansion of IAU as Iran’s largest non-profit higher education system plays a pivotal role in realizing the cultural-educational objectives of the Islamic Revolution. Given the limited analysis of cultural policymaking typologies within this institution, the present study employs a historical-managerial approach and grounded theory methodology to identify and examine the evolution of cultural policies across different administrative periods. Research data were collected through semi-structured interviews with 30 key stakeholders (presidents, vice-presidents for cultural affairs, representatives of the Supreme Leader, and cultural unit directors) and analyzed using MAXQDA software through open, axial, and selective coding procedures. The findings reveal that cultural policymaking at Islamic Azad University evolved through five distinct typologies: (1) stabilization-developmental policymaking with quantitative dominance (Dr. Abdullah Jasbi period), (2) identity-centered centralized policymaking (Dr. Farhad Daneshju period), (3) administrative-institutional policymaking with structural approach (Dr. Hamid Mirzadeh period), (4) interactive-regulatory policymaking (Dr. Farhad Rahbar period), and (5) transformational policymaking with educational-civilizational approach (Dr. Mohammad Mehdi Tehranchi period). Each typology is shaped by causal conditions (ideological foundations, economic pressures, structural crises), contextual conditions (multilayered structure, cultural-generational diversity, media environment), and key strategies (institutionalization, localization, multilevel governance, smartification), yielding distinct outcomes in identity reinforcement, cultural governance improvement, participation, and university legitimacy. This analysis provides a historical-managerial theoretical framework for studying cultural policies in higher education institutions and proposes practical solutions for reconfiguration, localization, and digitalization of cultural policymaking at IAU by identifying the strengths and weaknesses of each period. پیدایش و گسترش دانشگاه آزاد اسلامی به‌عنوان بزرگ‌ترین نظام آموزش عالی غیرانتفاعی ایران، نقش کلیدی در تحقق اهداف فرهنگی‑آموزشی انقلاب اسلامی ایفا می‌کند. با توجه به فقدان تحلیل جامع گونه‌های سیاست‌گذاری فرهنگی در این نهاد، پژوهش حاضر با رویکرد تاریخی‑مدیریتی و روش نظریه داده‑بنیاد به شناسایی و بررسی تحول سیاست‌های فرهنگی در طول دوره‌های مدیریتی مختلف می‌پردازد. داده‌های پژوهش از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۳۰ نفر از ذی‌نفعان کلیدی دانشگاه (رؤسا، معاونان فرهنگی، نمایندگان مقام معظم رهبری و مدیران واحدهای فرهنگی) جمع‌آوری و با استفاده از نرم‌افزار MAXQDA به‌صورت کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شد. نتایج نشان داد که سیاست‌گذاری فرهنگی دانشگاه آزاد اسلامی در پنج گونه متمایز تکامل یافته است: (۱) سیاست‌گذاری تثبیتی‑توسعه‌گرا با غلبه کمّی (دوره دکتر عبدالله جاسبی)، (۲) سیاست‌گذاری هویت‌محور متمرکز (دوره دکتر فرهاد دانشجو)، (۳) سیاست‌گذاری اداری‑نهادی با رویکرد ساختاری (دوره دکتر حمید میرزاده)، (۴) سیاست‌گذاری تعاملی‑بازتنظیمی (دوره دکتر فرهاد رهبر) و (۵) سیاست‌گذاری تحول‌گرا با رویکرد تربیتی‑تمدنی (دوره دکتر محمدمهدی طهرانچی). هر گونه با ترکیبی از شرایط علّی (مبانی ایدئولوژیک، فشارهای اقتصادی، بحران‌های ساختاری)، شرایط زمینه‌ای (ساختار چندلایه، تنوع فرهنگی‑نسلی، بستر رسانه‌ای) و راهبردهای کلیدی (نهادینه‌سازی، بومی‌سازی، حکمرانی چندسطحی، هوشمندسازی) شکل می‌گیرد و پیامدهای متفاوتی در زمینه تقویت هویت، بهبود حکمرانی فرهنگی، افزایش مشارکت و ارتقای مشروعیت دانشگاه دارد. این تحلیل نه تنها چارچوب نظری تاریخی‑مدیریتی جدیدی برای مطالعه سیاست‌های فرهنگی در مؤسسات آموزش عالی ارائه می‌کند، بلکه با شناسایی نقاط قوت و ضعف هر دوره، راهکارهای عملی برای بازتنظیم، بومی‌سازی و دیجیتالی‌سازی سیاست‌گذاری فرهنگی دانشگاه آزاد اسلامی پیشنهاد می‌نماید. https://www.psirj.ir/article_246086_8092784f7017e2914708d1f1605a3bf6.pdf