تاثیرات اندیشه پست مدرنیسم بر نگرش انتقادی متفکران متاخر اسلامی
دوره 7، شماره 2، بهار 1405
ایوب نوری، حسن شمسینی غیاثوند
چکیده جایگاه و نقش عقل در قرآن، نقشی حیاتی در فهم رابطه اسلام با مدرنیته و پستمدرنیسم ایفا میکند. دلیل این امر آن است که در بسیاری از روایتها، مدرنیته شامل اشاعه عقلگرایی در تمام حوزههای زندگی است و دغدغه اصلی پستمدرنیسم معطوف به ساختارشکنی مفروضات و وعدههای عقل ابزاری است این امر پیامدهای جدی برای رابطه معرفتشناختی اسلام با پستمدرنیسم و همچنین وضعیت پستمدرن که در حوزه اجتماعی-سیاسی تجلی مییابد، دارد. سوال و محور اصلی این پژوهش تاثیرات پست مدرنیسم بر نگرش انتقادی متفکران متاخر جهان اسلام است. با اتکا به روش تبیینی می توان گفت که تا جایی که به انکار همه روایتهای بزرگ توسط پستمدرنیستها مربوط میشود، ما یگانگی خداوند و حقانیت دین او، پیامبران او و وحی او را اعلام می شود. بنابراین، جدا از قرآن کریم و مجموعههای معتبر احادیث پیامبر اکرم (ص)، دو منبعی که حقیقت و قطعیت آنها بدون هیچ شکی ثابت و شناخته شده است، بخش عمدهای از بقیه مجموعه بزرگ ادبیات اسلامی مبتنی بر تفکر/تفسیرهای انسانی را میتوان در چارچوب فلسفی و زندگینامهای وسیعتری با استفاده از انسانشناسی، روانشناسی، جامعهشناسی و تاریخگرایی و غیره، در معرض دقت و موشکافی ساختارشکنی و/یا سایر تحلیلهای متنی قرار داد. این به معنای امکان تفسیرهای چندگانه و بهتر از سخنان پیامبر اکرم (ص) است. چالشهای فکری مطرح شده توسط پست مدرنیسم در قالب استعمارگرایی، تکاملگرایی، عقلگرایی، تجربهگرایی، اگزیستانسیالیسم، لاادریگری، فردگرایی، سکولاریسم، سرمایهداری، اومانیسم، نیهیلیسم، ساختارشکنی و موارد مشابه، تنها از طریق فکری و فلسفی قابل پاسخ هستند.