جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی

چکیده مسأله «عدالت سیاسی» دال مرکزی در اندیشه و فقه سیاسی شیعه بوده و همواره به عنوان معیار بنیادین سنجش مشروعیت و کارآمدی حاکمیت‌ها شناخته می‌شود. پژوهش حاضر با هدف استخراج و واکاوی الگوی مفهومی عدالت سیاسی، به مطالعه تطبیقی این مفهوم در منظومه فکری حضرت امام رضا (ع) و آیت‌الله خامنه‌ای می‌پردازد. این تحقیق با اتکا به چارچوب نظری «نظریه امامت-ولایت»، با روش کیفی از نوع توصیفی-تحلیلی و با ابزار گردآوری اسنادی-کتابخانه‌ای سامان یافته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که اگرچه خاستگاه مبانی کلامی هر دو اندیشمند پیرامون عدالت واحد است، اما تفاوت در بستر تاریخی (حضور در برابر غیبت، و اپوزیسیون در برابر حاکمیت مستقر)، منجر به تنوع در کارکردها شده است. الگوی مفهومی امام رضا (ع) در مواجهه با حاکمیت عباسی، معطوف به «رویکرد مشروعیت‌سنجی»، نقد ساختار غاصبانه و تأکید بر تلازم ذاتی عصمت/عدالت با قدرت سیاسی است؛ در حالی که الگوی آیت‌الله خامنه‌ای، در جایگاه رهبری یک نظام اسلامی مستقر، بر «رویکرد نظام‌سازی»، نهادینه‌سازی عدالت ساختاری، توزیع عادلانه فرصت‌ها و پیوند عدالت با پیشرفت همه‌جانبه متمرکز است. در نهایت، نتیجه‌گیری می‌شود که تطور اندیشه سیاسی شیعه، نمایانگر امتداد منطقیِ گذار از «مطالبه‌گری و نقد حاکمیت نامشروع» به «نهادینه‌سازی و اجرای عدالت در قالب ساختارهای قانون‌مند نوین» است.

چکیده متفکران و نویسندگان داخلی و خارجی با توجه به اهمیت و تاثیرات ارای سیاسی آیت الله خامنه ای را از رویکردهای مختلف مورد تبیین قرار داده اند. یکی از این روش، بهره گیری از نظریه اسکینر است. در واقع سوال و هدف محوری این پژوهش است که با توجه با نظریه اسکینر، سیر تحول اندیشه سیاسی آیت اله خامنه ای بخصوص درباره ولایت فقیه چگونه قابل تبیین است. با روش تبیینی می توان گفت که منظومه معرفتی اندیشه سیاسی مقام معظم رهبری همچون خداشناسی، انسان‌شناسی، هستی‌شناسی، معرفت شناسی و غایت‌شناسی در چارچوب اندیشه سیاسی اسلام مورد بررسی قرار گرفته است. سپس با اشاره به تلازم نظر و عمل در اندیشه سیاسی ایشان مواضع در باب وجوه ولایت فقیه در پنج دوره مورد بررسی قرار گرفته است. می توان گفت که مواضع مقام معظم رهبری در باب نظریه ولایت فقیه را باید در دو بعد فکری و اجرایی در نظر گرفت. از بعد فکری با معرفتی تغییر ساختاری در اندیشه سیاسی ایشان در سیر تحول دو.ره جمهوری اسلامی پدیدار ندشه است اما با توجه به ماهیت امور اجرایی ایشان(ریاست جمهوری یا رهبری) و ماهیت تهدیدات داخلی و خارجی و لزوم توسعه کشور دیدگاه های ایشان دچار دگردیسی شده است. این دگردیسی را می توان از ابعاد مختلفی همچون اختیارات، عرصه خصوصی و عرصه عمومی، مشروعیت و مقبولیت، کارامدی و مصلحت اندیشی صورت بندی کرد.