جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی

چکیده این مقاله به بررسی تربیت سیاسی نسل دیجیتال زد (متولدین اواسط دهه ۱۹۹۰ تا اوایل دهه ۲۰۱۰) و نقش آن در فرآیند توسعه سیاسی در جمهوری اسلامی ایران می‌پردازد. نسل زد، به عنوان اولین نسل کاملاً دیجیتال، ویژگی‌های منحصربه‌فردی در نحوه دریافت اطلاعات، شکل‌گیری هویت و تعامل با مسائل سیاسی دارد. همچنین این تحقیق، تلاش دارد تا با تکیه بر مبانی نظری جامعه‌پذیری سیاسی، مفهوم فرهنگ سیاسی دیجیتال و ویژگی‌های نسل زد، چگونگی تربیت سیاسی این نسل در بستر جامعه ایران و تاثیرات بالقوه آن بر مولفه‌های توسعه سیاسی(مانند مشارکت، پاسخگویی و نهادسازی) مورد تحلیل قرار دهد. یافته‌ها و نتایج که براساس مطالعه اسناد، مقالات علمی، گزارش‌ها و تحلیل محتوای رسانه‌های مرتبط با نسل زد مانند شبکه‌های اجتماعی و پلتفرم‌های آنلاین به دست آمده، نشان می‌دهد که تربیت سیاسی نسل زد در ایران با چالش‌ها و فرصت‌های متعددی روبروست؛ از یک سو، دسترسی گسترده به اطلاعات و پتانسیل بالای مشارکت دیجیتال می‌تواند به عنوان پیشران توسعه سیاسی عمل کند، اما از سوی دیگر، شکاف نسلی، مواجهه با اطلاعات غیردقیق و گاهی ناامیدی از اثربخشی کنش سیاسی، می‌تواند به مانعی برای این فرآیند تبدیل شود.

چکیده پژوهش حاضر با رویکردی تفسیری- تاریخی سیاست ایدئولوژیک حزب توده ایران در قبال جنگ تحمیلی عراق بر ایران (1367-1359) را مورد واکاوی قرار می‌دهد. این پژوهش مدعی است که موضع‌گیری حزب در این برهه، بیش از آنکه ریشه در تحلیل مستقل از منافع ملی ایران یا مبانی نظری بومی داشته باشد، از چارچوب منافع و ملاحظات ژئوپلیتیکی اتحاد شوروی در منطقه تأثیر پذیرفته است. همچنین این پژوهش با اتکا به روش تحلیل گفتمان انتقادی و با استفاده از اسناد منتشر شده حزب توده، نشریات رسمی آن، و تحلیل زمینه‌های سیاست خارجی شوروی، تلاش می‌کند سازوکار تأثیرپذیری ایدئولوژی حزب از سیاست خارجی شوروی را در قبال جنگ تحمیلی عراق علیه ایران نشان دهد. نتایج نشان می‌دهد که تفسیر حزب از جنگ به عنوان «نبرد برادرکشی تحریک‌شده از سوی امپریالیسم غرب» و تأکید بر «ضرورت حفظ ثبات در منطقه» عملاً هم‌سو با اهداف شوروی برای جلوگیری از گسترش تنش و حفظ موازنه قدرت در برابر نفوذ غرب بود. این هم‌سویی، با وجود برجسته کردن وجه «ضد امپریالیستی» ایدئولوژی حزب، منجر به مغفول ماندن ابعاد ملی و استقلال‌طلبانه مبارزه با تجاوز خارجی در گفتمان حزب شد و پیامدهای نامطلوبی بر موقعیت سیاسی و اجتماعی آن در ایران گذاشت.