جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی

چکیده روابط ایران و عراق در دهه اخیر به‌عنوان یکی از مهم‌ترین روابط دوجانبه در خاورمیانه، تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل سیاسی، اقتصادی، امنیتی و بین‌المللی قرار داشته است. علی‌رغم وجود پیوندهای تاریخی، مذهبی و فرهنگی و همچنین سطح بالای تعاملات سیاسی، توسعه روابط اقتصادی دو کشور متناسب با ظرفیت‌های موجود پیش نرفته است. با وجود زمینه‌های مثبت و ظرفیت‌های قابل توجه، واقعیت آن است که سطح روابط اقتصادی ایران و عراق هنوز با ظرفیت‌های بالقوه و انتظارات موجود فاصله معناداری دارد. هدف مقاله حاضر بررسی فرصت‌ها و چالش‌های توسعه روابط سیاسی–اقتصادی ایران و عراق در دهه اخیر است. روش پژوهش توصیفی–تحلیلی بوده و داده‌ها به‌صورت اسنادی و کتابخانه‌ای گردآوری شده‌اند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که در کنار فرصت‌های قابل توجه اقتصادی و سیاسی، عواملی همچون بی‌ثباتی سیاسی عراق، فشارهای بین‌المللی به‌ویژه تحریم‌های آمریکا علیه ایران، رقابت بازیگران منطقه‌ای و ضعف ساختارهای نهادی، مهم‌ترین موانع توسعه روابط دوجانبه به شمار می‌روند.

چکیده روابط ایران و عراق به دلیل همسایگی جغرافیایی، اشتراکات تاریخی و فرهنگی و اهمیت امنیتی و سیاسی، یکی از پیچیده‌ترین روابط دوجانبه در خاورمیانه به شمار می‌آید. پژوهش حاضر با تحلیل جریان‌های شیعی، سنی و کردی فعال در عراق، ائتلاف‌های سیاسی و رقابت‌های داخلی آنها، نقش ملاحظات مذهبی، ایدئولوژیک، قومیتی و اقتصادی را در شکل‌دهی به رفتار سیاست خارجی عراق مورد بررسی قرار می‌دهد. یافته‌ها نشان می‌دهد که گروه‌های شیعی، از جمله ائتلاف فتح، دولت قانون و جریان‌های حشدالشعبی، بیشترین اشتراک مذهبی، امنیتی و تاریخی با ایران را دارند و نقش کلیدی در همگرایی سیاسی و فرصت‌سازی منطقه‌ای ایفا می‌کنند. در مقابل، گروه‌های سنی و کردی با وجود اشتراک‌هایی مانند مقابله با تروریسم و همکاری اقتصادی، نسبت به نفوذ ایران محتاط بوده و تعاملات خاصی با کشورهای عربی، ترکیه و آمریکا دارند، که موجب پیچیدگی سیاست خارجی عراق می‌شود. تحلیل مقایسه‌ای نشان می‌دهد که ائتلاف‌ها و تضادهای داخلی، هم فرصت‌های همکاری و هم محدودیت‌های سیاست خارجی را ایجاد می‌کنند. این پژوهش نتیجه می‌گیرد که شناخت دقیق ترکیب سیاسی، ائتلاف‌ها و تضادهای داخلی عراق برای ایران ضروری است و می‌تواند در مدیریت امنیت مرزی، کاهش تهدیدات و بهره‌برداری از فرصت‌های منطقه‌ای نقش مؤثری ایفا کند.