جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی

چکیده انقلاب اسلامی ایران با رهبری دینی و اتکای گسترده بر مشارکت مردمی، شکل جدیدی از حکومت دینی را به نمایش گذاشت که در سطح منطقه الهام ‌بخش بسیاری از جنبش‌های اسلامی شد. از میان آن ‌ها، اخوان ‌المسلمین مصر بیش از دیگران به بازخوانی تجربه ایرانی پرداخته و تلاش کرده الگوی حکومت اسلامی خویش را در پرتو این تحولات بازتعریف کند. اخوان ‌المسلمین خواستار تحقق حاکمیت اسلام در قالب خلافت است که در آن مشروعیت حاکم تابع بیعت مردم بوده اما عملکردش صرفاً در چارچوب اجرای شریعت محدود می‌شود. پژوهش حاضر بدنبال بررسی تطبیقی میان دو انقلاب است. نظریه ولایت فقیه، با ترکیب مشروعیت الهی و مقبولیت مردمی و برخورداری از ساختار نهادی منسجم، توانسته مدل پایدارتری از حکومت اسلامی ارائه دهد. در حالیکه نظریه خلافت در اندیشه اخوان ‌المسلمین، مشروعیت مبتنی بر بیعت بوده و فاقد مکانیسم‌های نظارتی و اجرایی متناسب با دولت مدرن می باشد به همین دلیل در مواجهه با ساختار قدرت مصر و الزامات حکمرانی پایدار ناتوان بوده است. از سوی دیگر علیرغم اینکه انقلاب ایران فرصت‌هایی برای بازتعریف گفتمان اسلام‌گرایی اهل سنت ایجاد کرده اما ملاحظات امنیتی و ژئوپلیتیکی در مصر مانع تثبیت حکومت اخوان شد. این پژوهش با رویکرد تحلیلی‌ـ‌ تطبیقی و با استفاده از اسناد کتابخانه ای، شباهت‌ها و تفاوت‌های دو تجربه را از منظر مشروعیت، ساختار قدرت و نقش ملت بررسی می‌کند.