جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی

چکیده تمدّن نوعی از جامعه‌داری بر پایه جهان‌بینی و نگرشی خاص است. افراد جامعه به عنوان اصلی‌ترین اعضای یک تمدن با قدرتِ اختیار خود می‌توانند به مقابلۀ با تمدن پیشینی پرداخته و تمدنی نوین را پایه گذاری نمایند. مقابله با تمدن پیشینی به علل متفاوتی صورت می‌پذیرد که از آنها به علل افول و انحطاط تمدن‌ها نام برده می‌شود؛ و از طرفی نگرش‌هایی وجود دارند که علل ظهور تمدن‌ها در پسِ افول و فروپاشی تمدن‌های دیگر را سامان می‌دهند. قرآن کریم در آیات متعدد، ضمن بیان قصص تمدن‌های مختلف و سبک زندگی مردمان در این تمدن‌ها، به تبیین انحطاط و ظهور تمدن‌ها و علل و سازکار فراز و فرود آنها می‌پردازد. در واقع این آیات مبیّن سنّت‌های الهی در نحوۀ افول و فراز جوامع و چرخش تمدن‌هاست.

امام خمینی به عنوان یک فقیه مفسّر، در نگاه به قرآن کریم، به تأمل در تمدن‌ها و چرخش آنها در طول تاریخ پرداخته است. با توجه به رویکرد قرآنیِ امام خمینی، از منظر ایشان، علل چرخش تمدنی چیست ؟ امام خمینی (ره) با اتکای بر سنّت‌های الهی در قرآن، اهمّ اسباب چرخش تمدن‌ها در ادوار مختلف تاریخ را عبارت می‌داند از: ظلم – عدالت، تبعیض- مساوات، ناکارآمدی – توانمندی، جهل و غفلت – بیداری و آگاهی جامعه، افراط- اعتدال، وابستگی- استقلال، ناامنی- امنیت، شرک و کفر- توحید، و تفرقه - وحدت مسلمین