جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی

چکیده فصل سوم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به حقوق ملت اختصاص دارد. بررسی فصل سوم قانون اساسی از منظر جامعه‌شناسی سیاسی مورد توجه قرار نگرفته است. سؤال اساسی که در این مقاله مطرح و مورد بررسی قرار گرفته این است‌‌که حقوق ملت در فصل سوم قانون اساسی چه حقوقی را با توجه به اسناد بین‌المللی حقوق بشری شامل شده و مهم‌تر این‌که زمینه‌های سیاسی اجتماعی آن‌چه بوده است؟ مقاله حاضر توصیفی تحلیلی بوده و با استفاده از روش‌کتابخانه‌ای به‌بررسی موضوع مورد اشاره پرداخته است. یافته‌ها حاکی است آن‌چه در فصل سوم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مطرح‌شده با اسناد حقوق بشری در این خصوص هم‌خوانی دارد هر چند برخی از این حقوق با محدودیت‌های مواجه است. قانون‌گذار در فصل سوم، آزادی افراد را تا آن حد که به حقوق و آزادی دیگران، نظم عمومی و مبانی اسلامی ضرر نرساند، مورد تأکید قرار داده است. از منظر جامعه‌شناسی سیاسی نیز باید ریشه ‌های فصل سوم قانون اساسی را باید در تحولات آزادی‌خواهانه انقلاب مشروطه و آزادی‌خواهی در این دوره جستجو کرد. زیرا آن‌چه در فصل سوم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران آمده است در قانون اساسی مشروطه گنجانده‌شده بود. البته باید به مطالبات مردم در زمینه آزادی در دوره پهلوی که در شعار استقلال آزادی جمهوری اسلامی متجلی شده بود باید اشاره کرد. اندیشه‌های آزادی‌خواهانه اسلام فقاهتی اندیشمندانی چون شهید بهشتی و شهید مطهری و اسلام لیبرال که دکتر بازرگان نماینده آن بودند در توجه به آزادی‌های فردی و عمومی در فصل سوم قانون اساسی بسیار تأثیرگذار بود.

چکیده تحقق تمدن نوین اسلامی که ازدیدگاه آیت‌الله خامنه‌ای رهبری انقلاب اسلامی به‌عنوان آرمان جمهوری اسلامی تلقی ‌می‌گردد، از موضوعات مهمی است که محل بحث و نظر است. یکی از موضوعات تمدن نوین اسلامی، الزامات تحقق آن است. در این مقاله تلاش شده به بررسی این سؤال پرداخته شود که الزامات تحقق تمدن نوین اسلامی در بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی در حوزه حقوق اجتماعی و سیاسی کدام است؟ مقاله حاضر توصیفی تحلیلی بوده و با استفاده از روش کتابخانه‌ای به بررسی سؤال مورداشاره بپردازد. یافته‌ها بر این امر دلالت دارد که تحقق تمدن نوین اسلامی نیازمند الزاماتی در حیطه حقوق اجتماعی و سیاسی است. توجه به کرامت انسانی، حق آموزش و ترویج علم و دانش‌آموزی، عدالت و عدم تبعیض از مهم‌ترین الزامات حقوق اجتماعی و حق تعیین سرنوشت، تساهل و مدارا با مخالفان، حق برپایی اجتماعات، آزادی بیان و حق امنیت از مهم‌ترین الزامات تحقق تمدن نوین اسلامی در بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی در حوزه حقوق سیاسی است. تحقق مؤلفه‌های مورد اشاره اجتماعی و سیاسی به ‌عنوان حقوق افراد، تشکل‌ها و گروه‌ها زمینه‌ساز رشد، تعالی و شکوفایی توانایی‌ها و استعدادهای همگانی در راستای تحقق تمدن نوین اسلامی را فراهم می‌کند.