جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی

چکیده امروزه تعدد وتکثر نظریه های انقلاب به حدی است که دسته بندی و فهم خود این نظریه ها به نوعی کار علمی تبدیل شده است. یک دسته بندی متداول از نظریه های انقلاب که ریشه در نظریه های جامعه شناختی دارد دوگانه‌ی ساختاری-فرهنگی یا ساختار-کارگزار است. در این دسته بندی نظریه های انقلاب یا با رویکرد ساختاری به تبیین انقلاب می پردازند یا با رویکرد فرهنگی و کارگزاری. حول این دوگانه و اعتبار آن مباحث گسترده ای صورت گرفته است. این متن بررسی فرهنگی و ساختاری از انقلاب را در ارتباط تنگاتنگ با دو گزاره انقلاب ها فرا می رسند و انقلاب ها ساخته می شوند قرار داده و از رهگذر برقراری این ارتباط به تعیین جایگاه هر یک از دو رویکرد فرهنگی و ساختاری و سپس بازتعریف موقعیت دو گزاره مذکور می پردازد. به عبارتی از برقراری عامدانه چنین ارتباطی به عنوان یک روش سود می جوید تا به درک روشن تری از آن دست یابد.

چکیده امروزه "رهایی" در عرصه های اجتماعی، سیاسی و معرفت شناختی تبدیل به یک گفتمان شده است. مفهوم رهایی از دوره ی مدرن به بعد و خصوصاً در دوره ی معاصر مورد توجّه جدی قرار گرفته و از اهمیّت بیشتری نسبت به دورۀ پیشامدرن برخوردار بوده است. مسئله ی اصلی در مبحث رهایی، قدرت، سلطه و آثار منفی ناشی از این عوامل است که در قالب ویژگی هایی چون "شیء گشتگی"، "عدم استقلال"، "بی هویّتی" و "بی معنایی" متجلّی می شود. از این جهت مطالعه ی رهایی در میراثِ فکریِ ایرانِ معاصر نیز ضروری به نظر می رسد. در این میان اندیشه ی رهایی دکتر علی شریعتی به عنوان یکی از متفکرین معاصر اهمیت ویژه ای دارد. چرا که او بخش عمده ای از اندیشه ی خود را به سمت رهایی جهت گیری کرده است. مقایسه ی "اندیشه ی رهایی دکتر شریعتی" و "روایت مدرن رهایی" نتایج قابل توجهُّی خواهد داشت. بررسی اندیشه ی رهاییِ شریعتی و نسبت سنجیِ آن با روایت های مدرنِ رهایی و تبیین چگونگی تأثیرپذیری او از این مباحث، هدف این پژوهش تلقی می شود. مقاله ی حاضر در دو بخش ارائه می گردد. بخش نخست، بازخوانی سیر تحوُّل مفهوم رهایی در دوره ی مدرن خواهد بود و سپس میراث فکری به جا مانده از دکتر شریعتی مورد خوانش قرار می گیرد. این امر به منظور فهم و تجسم اندیشه ی رهاییِ او صورت می پذیرد