جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی

چکیده در جریان انقلاب اسلامی ایران، ابتدا شعار «استقلال، آزادی، حکومت اسلامی» مطرح گردید این شعار در آذر ماه ۱۳۵۷ از سوی رهبران انقلاب، به « استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی» تغییر یافت. این تغییر، حکایت از وجود اعتقاد توأمان به حکومت دینی و مردم سالاری در اندیشه امام خمینی(ره) و دیگر رهبران انقلاب اسلامی؛ همچون آیت الله بهشتی می‌کند. نقطه عطف این امر، تاسیس نظام جمهوری اسلامی ایران در۱۲ فروردین ۱۳۵۸ بود که آیت الله بهشتی یکی از شخصیت‌های تاثیرگذار در تاسیس و تدوین قانون اساسیِ آن بوده است. ما در این نوشتار به بررسی نظریه مردم سالاری دینی در اندیشه وی پرداختیم. پس از بررسی مقوله نظام سیاسی در اندیشه آیت الله بهشتی و مقایسه داده‌ها با چهارچوب‌‌های مطرح برای نظام مردم سالاری دینی، نتایج و یافته‌‌های تحقیق بیانگر اعتقاد به مبنای مشروعیت الهی– مردمی در نظریه مردم سالاری دینی در اندیشه آیت الله بهشتی است. روش تحقیق ما در این مقاله، توصیفی- تحلیلی بوده است و از شیوه کتابخانه‌ای برای گردآوری اطلاعات استفاده کرده‌ایم.

چکیده یافته های تحقیق حاکی از آن است که آیت الله بهشتی معتقد به نظامی با عنوان امت و امامت بوده است که رهبری آن در عصر حضور بر عهده معصوم و در عصر غیبت بر عهده ولی فقیه می‌باشد. ولی فقیه در عصر غیبت باید علاوه بر دارا بودن شرایط مذکور در نصوص شرعی، مورد قبول و پذیرش امت نیز قرار‌گیرد. بهترین شیوه انتخاب رهبر یا همان ولی فقیه در عصر غیبت از دیدگاه آیت الله بهشتی، انتخابات دو درجه ای است، به گونه‌ای که برای احراز صفاتی چون فقاهت و عدالت که مشترک بین شرایط مرجع تقلید و ولی فقیه است، می‌توان به شیوه انتخاب مرجع تقلید در رساله های عملیه، مراجعه کرد اما برای احراز توانایی مدیریت، شجاعت، تدبیر و آگاهی از شرایط زمانه، نیاز به توسل به خبره در امور مذکور برای تشخیص، وجود دارد که با انتخابات دو درجه ای این مقصود حاصل می‌گردد. مشروعیت حکومت ولی فقیه در عصر غیبت از نظر آیت الله بهشتی، بر مبنای نظریه انتخابی ولایتی است که طبق آن برای احراز مشروعیت در رهبری، علاوه بر وجود صفت فقاهت و عدالت به عنوان حق‌الله در او، پذیرش مردم نیز به عنوان حق‌الناس ضروری است و این دو شرط در کنار پذیرش مردم لازم الجمع اند و در صورت نبود هر یکی از آن دو، مشروعیت نظام سیاسی تکمیل نمی‌گردد. مقاله مذکور بر اساس روش توصیفی تحلیلی نگارش و در گرد آوری اطلاعات آن از روش کتابخانه‌ای استفاده شده است