جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی

چکیده در دهه دوم استقرار نظام جمهوری اسلامی، جریان «نواندیشی دینی» ظهور یافت و هویت زنانه متفاوتی را در برابر هویت زنانه گفتمان انقلاب ایجاد کرد. از منظر نواندیشان، تجدد دارای اصالت است و بر این مبنا می‌بایست هویت زنانه نوینی مفصل‌بندی می‌گردید. در این راستا نواندیشان تلاش-هایی را برای واسازی هویت زنانه گفتمان انقلاب اسلامی و مفصل‌بندی هویت زنانه نوینی انجام دادند. در نتیجه تلاش‌های این جریان، مطالباتی نوین از سوی زنان شکل گرفت و منجر به ایجاد چالش‌هایی در برابر هویت زنانه گفتمان انقلاب شد. این مقاله با بهره‌گیری از روش تحلیل گفتمان لاکلائو و موفه به تحلیل سخنان و عملکرد وابستگان گفتمان نواندیشی دینی در واسازی هویت زنانه گفتمان انقلاب اسلامی و برساخت هویت زنانه گفتمان نواندیشی پرداخته است. تحلیل گفتمان نواندیشی دینی نشان داد عملکرد غیرزبانی وابستگان این گفتمان در جهت مفصل‌بندی هویت زنانه در دامنه‌ای وسیع صورت گرفته است. طرح مطالبات نوین زنان در سطح جامعه به ویژه در رابطه با سه موضوع حجاب و نوع پوشش، خوانندگی و دوچرخه‌سواری زنان در فضای عمومی، از جمله عملکردهای غیرزبانی گفتمان نواندیشی در جهت مفصل‌بندی هویت زنانه می باشد. به عبارتی گفتمان نواندیشی تلاش نمود با ایدئولوژی‌سازی و تولید معنا، نقص هویتی خود را رفع نموده و معنای خود را بر گفتمان انقلاب اسلامی برتری دهد.

چکیده با اینکه شیعیان بزرگ‌ترین گروه جمعیتی عراق را تشکیل می‌دهند، به دلیل سیاست‌های تمرکزگرایانه حزب بعث در انزوا و محرومیت بودند. رخداد انقلاب اسلامی ایران تأثیری عمیق در شیعیان عراق بر جای گذاشت؛ و سبب ایجاد سازمان‌های مخالف و انقلابی شیعه در برابر رژیم بعث گردید؛ هر چند این تهدید از سوی حزب بعث، سیاست های ضدشیعی بعث‌ را شدت داد، اما گفتمان شیعی عراق در سال 1979 توانست با تأثیرپذیری از انقلاب اسلامی ایران فعال شوند. پژوهش حاضر با روش توصیفی –تحلیلی درپی پاسخ‌گویی به این پرسش است که چگونه قدرت سیاسی شیعیان عراق با تأثیرپذیری از انقلاب اسلامی ایران، دچار دگردیسی‌ شده است؟ فرضیه­ای که مقاله حاضر از معبر آن به مسأله می­پردازد این است که «جنبش شیعی در عراق با الهام از انقلاب اسلامی ایران توانست گفتمان جدیدی را ایجاد کند که منجر به دگردیسی قدرت در عراق شد». یافته های پژوهش حکایت از آن دارد که جنبش‌ شیعی عراق برای خروج از انزوا و تأثیرگذاری در سه مرحله انقلاب 1958، شکست کودتای حزب بعث (1963) و انتفاضه صفر 1977 پدیدار شد؛ اما شکل گیری گفتمان نوین شیعی عراق با تأثیرپذیری از انقلاب اسلامی ایران از طریق فعال شدن پایگاه روحانیت شیعی و گروه های مخالف بود.

چکیده از نظر روانشناسی سیاسی، رفتار و اخلاق سیاسی پیامبران و ائمه معصومین در شکل دهی به جامعه مطلوب به صورت روش ماکیاولیستی اندیشه های غرب نبوده که اساس آن بر دروغ، زور وفساد وخدعه ونیرنگ باشد. بلکه برمبنای آموزه‌ها و روش‌های قرانی و هستی شناسی الهی  بوده و این روش‌ها به صورت رفتار صبورانه، شجاعانه، قوی، دارای اعتماد به نفس بالا بوده وهمچنین بر کافران، بسیار قویدل و سخت و با یکدیگر بسیار مشفق و مهربانند.(أَشِدَّاءُ عَلَى الْکُفَّارِ رُحَمَاءُ بَیْنَهُمْ29. فتح) این پژوهش، کیفی و از نوع  مطالعات کتابخانه‌ای و اسنادی می‌باشد. اطلاعات به دست آمده با استفاده از خبرگان به طور کیفی مورد تحلیل قرار گرفته است. یافته های پژوهش نشان خواهد داد که کاربرد هستی شناسی در حوزه روان شناسی سیاست موجب تحقق جامعه مطلوب می شود. مثال عملی آن امام خمینی است که در چارجوب هستی شناسی قرانی در روانشناسی سیاسی و مبارزاتی علم کرد و موفق به نظام سازی و جامعه مطلوب در انقلاب ایران شد موفقیت ایشان به دو دلیل بوده است اولا در مرحله شناخت خداوند به مرحله یقین رسیده بود (هستی شناسی الهی) ثانیا، رفتار اخلاقی پیامبران و امامان معصوم را در نظام سازی حکومت مطلوب الگوی خویش قرار داده بود و این، شرط موفقیت وی در نظام سازی مطلوب در انقلاب اسلامی ایران بوده است. 

چکیده مسأله هدایت انسان و به سعادت رساندن او از اهداف انبیای الهی بوده است؛ برهمین اساس دعوت به توحید، نبوت و معرفی پیامبربعدی در ادیان الهی و امامت در دین اسلام، معاد، تبشیرها وانذارهای آنان برای تحقق این هدف و آرمان بزرگ بوده است.از آنجا که خداوند سبحان مالک حقیقی عالم است و برهمه چیز و همه کس ولایت دارد، انسان کامل را برای هدایت بشر به سعادت و کمال فرستاد و او را ولی خویش در زمین قرار داد و این مسیر درتمام ادیان جاری و ساری بوده تا به دین مبین اسلام رسید و با ختم نبوت،امامت ادامه دهنده هدف انبیاء برای سعادت انسان شد، و عقل حکم می‌کند که جانشین سفیران الهی شبیه‌ترین افراد به آنان باشند که براساس دیدگاه شیعه،امامان دوازده‌گانه و در عصر غیبت فقیه جامع الشرایط، براساس عقل و متون دینی برای جانشینی منصوب شده‌اند. در مقابل دیدگاه اهل سنت است که قائل به نظریه انتخاب شدند که قائل به شورا برای انتخاب شدند.آقای شمس الدین از کسانی است که این نظر را پذیرفته و برای اثبات آن به آیات شورا استنادکرده که تحقیق حاضر با شیوه تحلیلی و توصیقی، و با تأکید بر اندیشه‌های امام خمینی (ره) دلالت ادله ایشان را بررسی کرده و ولایت فقیه در عصر غیبت با استفاده از نظرات امام خمینی (ره) ثابت کرده که ایشان نیز نظریه شورا را رد کرده و درعین حال در حکومت اسلامی نقش مردم را نادیده نگرفته بلکه مردم را درحکومت اسلامی دارای نقش و جایگاه ویژه ای در تحقق حکومت می-داند.

چکیده در دوران دانشجویی، تلاش افراد برای بسط دامنه دانش و کسب تجربه‌های علمی مضاعف شده و علاوه بر آن، فرصتی برای توسعه مهارت‌های اجتماعی، مدیریت زمان و استقلال فردی فراهم می‌آید. این دوره معمولاً با چالش‌ها و تجربیات مختلفی همراه است که از جمله آن‌ها می‌توان به فشارهای تحصیلی، انطباق با شرایط و محیط جدید، دوری از خانواده و پیوندهای عاطفی اشاره نمود. همچنین این دوران می‌تواند زمان مناسبی برای کشف علایق و اهداف شغلی باشد و ارتباطات مهمی برای آینده شغلی افراد ایجاد نماید. مقاله حاضر با هدف آشنایی با نگرش دانشجویان نسبت به مسائل و معضلات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، با بهره-گیری از روش گراندد تئوری، در صدد پاسخ‌گویی به این سئوال اصلی است که دانشجویان چه مسائل و معضلاتی را در حوزه‌های سیاسی، اجتماعی و فرهنگی ایران شناسایی می‌نمایند؟ از مجموع داده‌های موجود، استنباط می‌شود که تلفیقی از مسائل و معضلات اقتصادی، فرهنگی، سیاسی و اجتماعی سبب بی‌اعتمادی به مسئولین و کاهش امید در جامعه شده است. از این‌رو دولت چهاردهم می‌تواند با اتخاذ سیاست‌های درست و مؤثر و با بهره‌گیری از پتانسیل جامعه نخبگانی کشور و اصلاح ساختارهای موجود، علاوه بر بهبود فضای عمومی کشور، زمینه مرتفع نمودن بخشی از مسائل و مشکلات کشور را فراهم نماید.

چکیده مطالعه تطبیقی انقلاب‌های اجتماعی، بر اساس نظریه‌های انقلاب همواره از جذابیت خاصی برخوردار بوده است. انقلاب 1357 جمهوری اسلامی ایران و انقلاب ژانویه 2011 م مصر، دو مورد از این انقلاب‌ها هستند که می‌توان از زوایای مختلفی به واکاوی و بررسی آنها پرداخت. از این جهت هدف پژوهش حاضر مطالعه تطبیقی مؤلفه‌های مدرنیزاسیون، طبقات انقلابی، ارتباط توسعه اقتصادی و اجتماعی با توسعه سیاسی، خشونت و سرکوب در دو انقلاب اسلامی ایران و انقلاب مصر براساس نظریه توسعه نامتوازن هانتینگتون می باشد. نگارنده در تحقیق حاضر که از روش تحلیل تاریخی- تطبیقی بهره گرفته است، می‌کوشد به این پرسش اصلی پاسخ دهد که نظریه توسعه نامتوازن تا چه اندازه قابلیت تبیین علی و انطباق با این دو انقلاب دارد؟ یافته‌های تحقیق حاکی از آن است که مدرنیزاسیون و سکولاریسم در ایران و مصر سرنوشتی متفاوت پیدا کرده، بدین صورت که در مصر عمدتا" ماهیتی دولتی به خود گرفته اما در ایران عصر پهلوی، دین و دولت به عنوان دو عنصر مجزا ولی موازی قلمداد می‌شد. در مصر نه توسعه اقتصادی و نه رشد اقتصادی اتفاق افتاد، در حالی که در ایران اواخر عصر پهلوی رشد اقتصادی اتفاق افتاد اما منجر به توسعه اقتصادی نشده است.در ایران محوریت طبقات انقلابی برعهده روحانیت شیعی بود اما در مصر مردم ارتباط چندانی با روحانیت اهل سنت برقرار نکرده و محوریت انقلاب 2011 برعهده جوانان بوده است. در مصر خشونت افراطی نظام سلفی در جهت اجبار مردم به همراهی با انقلاب به وفور رخ داده در حالی که در ایران خشونت دولتی بر ضد مردم وجود داشته است.به طور کلی اگرچه نظریه توسعه نامتوازن در مورد بعضی از جنبه های شکلی انقلاب 1357 ایران و 2011 مصر کارایی دارد اما فاقد توانایی در تبیین زوایای درونی و محتوایی این دو انقلاب است. بخصوص مؤلفه‌های فرهنگی در انقلاب اسلامی نظریه توسعه نامتوازن را با چالش اساسی مواجه ساخته است.

چکیده جلال آل­احمد به شهادت داستان­ها، مقالات و رفتار سیاسی­ اش، همواره با مسائل ایران درگیر بوده و همراه با دلمشغولی مداوم نسبت به فرهنگ، سیاست، اقتصاد و جامعه ایران، «درد ایران» و دغدغه وضعیت حال و آینده ایرانیان داشته است. آل احمد زندگی پرتلاطم و اندیشه رو به تکامل و متحولی داشته که در آثار گوناگون وی نمود یافته است و با نگاهی تاریخی به سیر زندگی و آثارش قابل بررسی می­باشد. او در محیط مذهبی متولد، در فضای مذهبی به بلوغ و در جوانی از مذهب گسست و به حزب مارکسیست توده پیوست. در ادامه راه به سوسیالیسم گرایش پیدا کرد و بعد عضو حزب نیروی سوم شد، چشمداشتی هم به جریان ملی دکتر مصدق داشت. ولی بعد از کودتای 28 مرداد 1332 در خود فرو رفت و به دنبال گمشده خود می­گشت تا اینکه سرانجام با انتشار آثاری همچون «غرب­زدگی»، «خسی در میقات» و «در خدمت و خیانت روشنفکران» و پیوستن او به اندیشه کلیت اسلام و دفاع از خون شهیدان 15 خرداد 1342، نشان داد که راه نجات را یافت و از ماکسیسم و سوسیالیسم برای همیشه گسست. آل­احمد تا هنگام مرگ از اسلام در برابر غرب­گرایی رژیم شاه دفاع نمود، اگر چه بازگشت او به اسلام بیش­تر از آن که جنبه مذهبی داشته باشد جنبه سیاسی داشت، او ریشه­ های فرهنگ و پیوند مردم ایران را در اسلام یافته بود.

چکیده شناخت ابعاد روحانیت و نگرش این نهاد به مفهوم دموکراسی سرفصلی مهم از تاریخ سیاسی ایران خصوصاً در بعد از انقلاب اسلامی ایران است که در این دوره برای اولین بار قدرت سیاسی در اختیار این نهاد مذهبی قرار گرفته است. بر این اساس هدف اصلی مقاله حاضر پاسخ به این پرسش است که فهم و برداشت روحانیت سنتی از دموکراسی چگونه بوده است؟ برای پاسخ به این پرسش با استفاده از مدل های دموکراسی «دیوید هلد» این گمانه را مطرح ساختیم که روحانیت سنتی با رد مدرنیته و بنیان های نظری دموکراسی بر پایه نوعی اسلام فقاهتی، متحجر و سنتی نگرشی آمرانه و محافظه کارانه به دموکراسی داشته است. این نوشتار با روش کیفی اندیشه آیت اله مصباح یزدی را به عنوان نماینده روحانیت سنت گرا انتخاب نموده و بر اساس شاخص های هفت گانه دموکراسی دیوید هلد مورد آزمون قرار داده است.

مطالعات و بررسی‌ها نشان دادند که روحانیت سنت گرا به نمایندگی آیت‌اله مصباح بر پایه فقه سنتی و با تفسیری ظاهری از شریعت در برابر دموکراسی و مؤلفه‌های آن مقاومت ورزیده است و تا زمانی که این طیف از روحانیت نوعی رابطه و پل دیالکتیکی میان عقلانیت دینی و سنتی با عقلانیت جدید در راستای دموکراسی برقرار نکند جهان شیعه با نمایندگان روحانی خود با خطر بنیادگرائی مواجهه خواهد شد.

چکیده هدف این پژوهش بررسی چالش‌های حکمرانی در جمهوری اسلامی ایران با محوریت جوانان نسل Z (دهه هشتادی‌ها) است. این نسل به عنوان "بومیان دیجیتال"، با آگاهی سیاسی و اجتماعی بالا و تمایل به حکمرانی مشارکتی، دغدغه‌هایی نظیر عدالت اجتماعی، حقوق بشر، حقوق زنان و آزادی‌های فردی دارند که حکمرانی کلاسیک یک‌سویه را به چالش و ضرورت حکمرانی خوب مبتنی بر تعامل را مطرح می‌کنند. این پژوهش با رویکرد تحلیل محتوای کیفی، مطالبات جوانان ۱۵ تا ۲۴ ساله (دختر و پسر) در بازه زمانی شهریور ۱۴۰۱ تا شهریور ۱۴۰۲ را از طریق مشاهده ویدئوها، متون و عکس‌های منتشر شده در فضای مجازی (اینستاگرام، توییتر و...) و همچنین دیدگاه‌ها و مصاحبه‌های پژوهشگران و کارشناسان بررسی کرده است. صدها محتوای منتشر شده در فضای مجازی و رسانه‌ها بررسی، طبقه‌بندی و به مقوله‌های کلی و زیرمقوله‌ها دسته‌بندی شدند.بر اساس فراوانی مقوله‌ها، به نتیجه‌گیری کمی در خصوص علل اصلی اعتراضات نیز رسیدیم.یافته‌ها شامل چهار محور اصلی است: باورها و ارزش‌های نسل Z، انتظارات از حاکمیت، چالش‌های نظام و پیشنهادات نسل Z برای حکمرانی. نسل Z خواهان آزادی بیان، تضمین حقوق اساسی، تساوی جنسیتی، شفافیت و پاسخگویی دولت، انتخابات آزاد و مشارکت مردمی در تصمیم‌گیری‌هاست. آن‌ها به تنوع فرهنگی، نوآوری، ارزش‌های معنوی، کیفیت زندگی و دسترسی آزاد به اطلاعات اهمیت می‌دهند.چالش‌ها شامل محدودیت‌های آزادی بیان، تحریم‌ها، عدم شفافیت و فساد است. نسل Z معتقد است مشارکت و گفتگو می‌تواند به تغییرات مثبت منجر شود. این پژوهش نشان می‌دهد حکمرانی باید با در نظر گرفتن مطالبات این نسل، به سمت حکمرانی مشارکتی، پاسخگو و شفاف حرکت کند

چکیده یکی از اصلی‌ترین موضوعاتی که از منظر مطالعات تاریخی ، توجه قاطبه تحلیل گران را معطوف به خود نموده ، ذکر این مسئله است که با توجه به غنی بودن تاریخ و فرهنگ ایران از گذشته تاکنون ، سهروردی چگونه و با چه اصولی می خواهد از منابع فرهنگی و فکری ایران باستان بهره برداری نموده و این اصول را در قالب یک نظام اندیشه سیاسی منسجم و نوین تبیین و تحلیل نماید. سوال این است که تبیین سهروردی از اصول و ارزشهای نظام اندیشه سیاسی ایرانشهری ، چه تاثیری بر فهم ما از حکمرانی و عدالت در این نظام داشته است؟ بنظر می رسد که سهروردی با بهره گیری از مفهوم حکمت اشراقی ، اصول و ارزشهای نظام اندیشه سیاسی ایرانشهری را به گونه ای تبیین و تفسیر نموده که بر پایه آن ، حکمرانی متوازن و عادلانه به عنوان یک اصل اصولی در سیاست معرفی شده است. پژوهش حاضر از نوع بنیادی و با روش کیفی و رویکرد توصیفی – تحلیلی و به شیوه کتابخانه ای – اسنادی(فیش برداری) طراحی و تدوین شده است. هدف از این پژوهش تبیین اندیشه سهروردی از نظام اندیشه سیاسی ایرانشهری در ایران باستان می باشد. یافته ها نشان می دهند که سهروردی با تلفیق حکمت اشراقی و میراث فرهنگی ایران باستان ، توانسته است اصول بنیادین را در زمینه حکمرانی و عدالت تعریف نموده و به طور ویژه بر مبنای ارزشهای اخلاقی و معنوی استوار بماند.

چکیده در زیست‌بوم امنیتی معاصر، پارادایم منازعات از رویارویی سخت نظامی به «جنگ شناختی» و «تهاجم فرهنگی» تغییر ماهیت داده است؛ نبردی که در آن، تسخیر دستگاه محاسباتی و استحاله هویت ملی-دینی جوامع، جایگزین تصرف اراضی شده است. پژوهش حاضر با هدف تبیین دکترین دفاعی اسلام، به واکاوی راهکارهای قرآن کریم برای مقابله با نفوذ نرم و ایمن‌سازی جامعه در برابر اختلالات اطلاعاتی می‌پردازد. این تحقیق با روش تحلیلی-توصیفی و با بهره‌گیری از چارچوب نظری «قدرت نرم» و «پدافند غیرعامل»، آموزه‌های وحیانی را با نظریه‌های مدرن علوم ارتباطات و روان‌شناسی سیاسی تطبیق می‌دهد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که قرآن کریم یک منظومه دفاعی «سیستماتیک و چندلایه» را ارائه می‌دهد که بر هشت رکن اساسی استوار است: ۱) ارتقای «بصیرت و تفکر انتقادی» برای تشخیص حق از باطل؛ ۲) بازسازی «هویت فرهنگی» بر مبنای شناخت متقابل؛ ۳) استحکام «نهاد خانواده» به عنوان کانون آرامش؛ ۴) «تولید محتوای فاخر» و دانش‌بنیان؛ ۵) توسعه «برنامه‌های فرهنگی» نشاط‌آفرین؛ ۶) بهره‌گیری از «اقتدار رسانه‌ای» برای نظارت اجتماعی؛ ۷) «هوشیاری تحلیلی» در برابر محتوای وارداتی؛ و ۸) ایجاد «ائتلاف‌های بین‌المللی» بر مدار تقوا. نتیجه‌گیری پژوهش حاکی از آن است که کاربست این راهکارها، جامعه را از وضعیت انفعالی خارج کرده و با شکل‌دهی به یک «مقاومت هوشمند»، تاب‌آوری شناختی و استقلال فرهنگی را در عصر جهانی‌شدن تضمین می‌نماید.

چکیده ژئوپلیتیکی شدن تشیع پس از انقلاب اسلامی و در پی آن، گسترش نقش و عملکرد ایران در روابط بین الملل خاورمیانه، تشیع به یکی از عوامل مهم و تأثیرگذار دنیای ژئوپلیتیک تبدیل شد. تشکیل یک حکومت شیعی با رهبری علمای دینی در کشوری بزرگ و با اکثریت شیعه، هرگز درگذشته روی نداده بود. به‌این‌ترتیب، انقلاب ایران کانون توجه ای برای زنده کردن و رواج هویت دینی شیعیان و حتّی در نگاهی کلی‌تر، هویت دینی مسلمانان پدید آورد و موجب ظهور دولت‌ها و جنبش‌های شیعی در منطقه خاورمیانه گردید که در پی آن موازنه قدرت در این منطقه را دگرگون یا به عبارتی متحول ساخت که نتیجه آن افزایش قدرت و نفوذ شیعیان در تحولات منطقه است. براین اساس تبیین این تحولات در چارچوب ژئوپلیتیک شیعه، موضوع مورد بحث این مقاله است. 

چکیده استمرار انقلاب اسلامی پس از 44 سال و پایبندی به آرمان‌های اولیه آن علی‌رغم دشمنی‌های متعدد نظام سلطه، نشان می‌دهد که ساختار و ماهیت انقلاب اسلامی دارای ویژگی‌ها و شاخص‌های منحصر به‌ فردی است که توانسته این مسیر دشوار را طی نماید. هدف از نگارش این مقاله ارائه الگوی ارزش‌های بنیادین «سیر تکوین انقلاب اسلامی» بر اساس گفتمان امام راحل و مقام معظم رهبری است. تحقیق حاضر از نوع کاربردی است که به روش کیفی(تحلیل گفتمان) انجام گرفته است. جامعه آماری در این پژوهش را کلیه بیانات مرتبط با سیرتکوین انقلاب اسلامی که بیانگر اندیشه‌ها و تدابیر حضرت امام خمینی(ره) و مقام معظم رهبری (مدظله‌العالی) می‌باشد. تجزیه و تحلیل داده‏های به دست آمده با استفاده از نرم‏افزار MAXQDA انجام شده است. یافته‌های حاصل از تحلیل اندیشه‌ها، آرا، نظرات، رهنمودها و تدابیر حضرت امام‌خمینی(ره) و مقام معظم رهبری (مدظله‌العالی) نشان داد در فرایند سیر تکوین انقلاب اسلامی بایستی تعداد 4 بعد، 24 مولفه و 120شاخص (مفهوم) در حوزه ارزش‌های بنیادین برای انقلاب مدنظر باشد. نتایج به دست آمده نشان داد، ابعاد موثر در سیر تکوین انقلاب اسلامی بر اساس اندیشه‌های حضرت امام‌خمینی (ره) و مقام معظم رهبری (مدظله‌العالی)، در قالب ارزش‌های بنیادین می‏توانند در چهار بعد اسلامیت، جمهوریت، استقلال و آزادی قرار گیرد. خروجی پژوهش منجربه ترسیم الگوی راهبردی «سیر تکوین انقلاب اسلامی» بر اساس نظرات و تدابیر حضرت امام‌خمینی(ره) و مقام معظم رهبری (مدظله‌العالی) شد که این الگو می‌تواند به‌عنوان یک مدلی جامع و مناسب برای یک انقلاب مردمی مدنظر قرار گیرد .

چکیده در کشاکش تقابل جبهه استکبار با جوامع اسلامی در جریان «جنگ رمضان»، خطر تضعیف انسجام اجتماعی به یکی از چالش‌های راهبردی تبدیل شده است؛ از این‌رو تبیین علمی سازوکارهای صیانت از وحدت ملی در برابر فشارهای خارجی ضرورتی اساسی دارد. پژوهش حاضر با هدف واکاوی نقش گفتمان مقاومت در اندیشه سیاسی حضرت آیت‌الله‌خامنه‌ای، درصدد پاسخ به این پرسش است که گفتمان مذکور چه نقشی در انسجام‌بخشی به بدنه جامعه در مواجهه با جبهه آمریکا و اسرائیل ایفا می‌کند؟ فرضیه پژوهش بر این پایه استوار است که گفتمان مقاومت از طریق تقویت ابعاد هویتی، افزایش سرمایه اجتماعی و ارتقای تاب‌آوری جمعی، مانع از انفعال جامعه در برابر فشارهای خارجی می‌شود. این مطالعه با روش توصیفی ـ تحلیلی و در چارچوب نظری تحلیل گفتمان لاکلائو و موفه سامان یافته و داده‌های آن با بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای، اسناد پژوهشی و بیانات رهبر شهید انقلاب گردآوری شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد گفتمان مقاومت با مفصل‌بندی مفاهیمی نظیر استقلال‌طلبی، خودباوری، عزت ملی، ایستادگی و استکبارستیزی، توانسته است نوعی همبستگی فعال اجتماعی در شرایط بحران ایجاد کند. نوآوری مقاله در تبیین گفتمان مقاومت به‌مثابه «چارچوب معنایی تولیدکننده انسجام اجتماعی» است که تهدیدات خارجی را به بستری برای همگرایی ملی تبدیل می‌کند. نتایج تحقیق نشان می‌دهد این گفتمان با تقویت هویت جمعی و بازتعریف تهدید در قالب مقاومت فعال، نقش مؤثری در حفظ پایداری اجتماعی و جلوگیری از فروپاشی پیوندهای اجتماعی ایفا می‌کند.

چکیده تبارشناسی انقلاب اسلامی از جهات متعدد و مختلف قابل پیگیری است . یکی از آنها شناسایی تبارهای فکری و گفتمانی آن است . از همین رو ، این مقاله پرسش اصلی خود را درباره جایگاه عدالت خواهی در اندیشه مطهری و تبلور آن در گفتمان انقلاب اسلامی ایران طرح کرده است . فرضیه مقاله بر آن بوده است که انقلاب اسلامی به عنوان انقلابی با مبانی فکری الهی قطعاً در گفتمان خود به مفهوم عدالت نیز توجه داشته است . تبلور این مفهوم را می توان در قانون اساسی که در واقع عصاره تفکرات انقلاب اسلامی بود مشاهده کرد. حال برای فهم بهترین گفتمان باید تبارشناسی فکری آن را در متفکران شاخص انقلاب دنبال کرد که استاد مطهری یکی از مهمترین آنها بوده است . یافته های تحقیق نشان داده که نظام فکری انقلاب اسلامی در اصل گفتمانی عدالت محور بوده است که تبار بسیاری از مولفه ها و عناصر آن را می توان در اندیشه استاد مطهری پیگیری کرد . رویکرد مقاله توصیفی – تحلیلی و شیوه جمع آوری داده ها کتابخانه ای بوده است .

چکیده روش نظام سلطه در حکومت بر افکار، اغوا و روش نظام الهی ارشاد است. لذا نظام سلطه در جنگ روایتها تلاش دارد تا با تحریف واقعیت‌ها، بر افکار عمومی مسلط گشته و اهداف استکباری خود را به دست آورد. اما در نقطه مقابل، نظام الهی تلاش دارد تا با جهاد روشنگری، افکار عمومی را از اسارت سلطه نجات بخشد. رهبر معظم انقلاب اسلامی در جنگ روایت‌ها راهبرد جهاد تبین را برگزیدند و از سوی دیگر، ایشان با ارائه بیانیه گام دوم، هدف پیش روی انقلاب اسلامی را مشخص نموده و جوانان را مخاطب قرار داده‌اند. از این رو، مسئولیت اصلی این جهاد در مسیر بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی بر عهده حلقه‌های میانی است که در ارتباط با بدنه جامعه از یک سو و مسئولین نظام اسلامی از سوی دیگر هستند. لذا ضرورت دارد که نقش حلقه‌های میانی در جهاد تبیین با هدف تحقق بیانیه گام دوم مشخص گردد. پژوهش حاضر اطلاعات را به صورت کتابخانه‌ای جمع آوری و به صورت توصیفی-تحلیلی بررسی می‌نماید.

چکیده عملکرد مناسب در سیاستگذاری علم و فناوری نیازمند چارچوب مناسب مدیریتی و حکمرانی است. علم و فناوری زمانی می تواند نافع، اثرگذار و تحول آفرین باشد که خروجی و محصولات سیاستی حاصل از آن در کشور کاربرد داشته باشد و توانش اجتماعی ایجاد نماید. هدف این مقاله، بررسی و ارزیابی وضعیت موجود حکمرانی علم و فناوری و ارائه دلالت های سیاستگذارانه و راه حل های عملیاتی مبتنی بر اسناد بالادستی معطوف به تحقق مفاد بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی با روش توصیفی - تحلیلی و از طریق مطالعات اسنادی و کتابخانه ای است. گزارش های پایگاه های معتبر علمی دنیا نشان می دهد به رغم تحریم های مالی و علمی گسترده علیه جمهوری اسلامی ایران از اول انقلاب تاکنون، پیشرفت و رشد تولیدات و استنادات علمی و فناورانه کشور در سطوح منطقه ای و بین المللی در حوزه های مختلف حکمرانی شتابان و قابل توجه بوده است لیکن برای نیل به مرجعیت علمی در چهل سال دوم انقلاب اسلامی و جهاد علمی مستمر می بایست دلالت های سیاستی مناسبی از جمله؛ ارتقای شاخص های کیفی تولید علم، تقویت دیپلماسی فعالانه و کنشگرانه علمی و فناوری، توازن مطلوب بین تولیدات علمی و شاخص های کسب و کار و نوآوری، تقویت بازار محصولات فناورانه، اتخاذ سازوکار و تسهیل انتقال فناوری و نیز افزایش سهم بخش خصوصی و غیردولتی در هزینه های تحقیق و توسعه کشور صورت پذیرد.

چکیده بررسی نقش نیروهای اجتماعی در تحولات سیاسی از موضوعات مهم و اساسی در جامعه‌شناسی سیاسی است. طبقات اجتماعی از جمله نیروهای متمایز اجتماعی محسوب می‌شوند که در تحلیل عملکرد گروه‌های اجتماعی- سیاسی ایفای نقش دارند. در بین تقسیمات طبقات اجتماعی همواره نقش طبقه متوسط در تحولات سیاسی و اجتماعی ایران موردتوجه قرار داشته است. نوشتار حاضر که از نوع تحقیقات توصیفی- تحلیلی است، با هدف تبیین چگونگی نقش، جایگاه، ساختار و وضعیت طبقه متوسط سنتی و جدید در جمهوری اسلامی ایران به رشته تحریر درآمده است. چرایی ناهمگون بودن طبقه متوسط در ایران و اینکه نقش، ساختار و وضعیت‌ طبقه متوسط سنتی و جدید در تحولات جمهوری اسلامی ایران به‌ویژه از سال 1376 تا 1392 چگونه بوده است؟ مهم‌ترین سؤال تحقیق حاضر را تشکیل می‌دهد. در مجموع نتایج تحقیق نشان می‌دهد که اقشار طبقه متوسط سنتی و جدید در حال افزایش نقش و تأثیرگذاری خود بر تحولات سیاسی و اجتماعی در جمهوری اسلامی هستند ولی به نظر می‌رسد که هر چه از اوایل انقلاب فاصله می‌گیریم، شاهد افزایش نقش طبقه متوسط جدید و کاهش نقش طبقه متوسط سنتی هستیم.

چکیده هدف اصلی این مقاله تبیین جامعه شناختی از بحران‌های دولت‌های منطقه‌ای و تأثیر آن‌ بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران می‌باشد. روش تحقیق در این مطالعه تبیین جامعه شناختی با استفاده از نظریات لوسین پای و ابزار گردآوری اطلاعات منابع کتابخانه‌ای و اینترنتی می‌باشد.سوال اساسی پژوهش حاضر این است:از منظر نظریه لوسین پای بحرانهای شش گانه دولتهای شکننده چه تاثیری بر امنیت ملی ایران دارد؟ نتایج حاصل از پژوهش نشان می‌دهد که دولت‌های شکننده منطقه‌ای مانند عراق، افغانستان و سوریه هر کدام به نوعی در بحران‌های مدنظر لوسین‌پای غوطه‌ور شده‌ و ظرفیت و توانایی آن‌ها در مسیر حل این بحران‌ها به‌شدت کاهش پیدا کرده که این مسئله نگرانی‌ها و پیامدهای امنیتی برای منافع ایران همراه داشته است. زمینه‌سازی برای حضور قدرت‌های بیگانه در این کشورها و تهدیدات امنیتی ناشی از این حضور برای جمهوری اسلامی؛ ظهور تروریسم و ناآرامی در مرزهای ایران؛ ظهور گروه‌های تکفیری سلفی وتلاش در جهت تضعیف جبهه مقاومت از جمله پیامدهای امنیتی این دولت‌های شکننده برای جمهوری اسلامی ایران می‌باشد. به طور کلی می‌توان اشاره کرد این بحران‌ها بیشتر از آنکه ریشه داخلی داشته باشند منشأ بیرونی و خارجی دارند بدین معنا که کشورهای منطقه‌ای و بویژه قدرت‌های غربی و در رأس آن‌ها امریکا تلاش دارند تا با بحران‌سازی و تشدید بحران در کشورهای شکننده، امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران را با تهدید مواجه سازند.

چکیده اسلام همواره برای مفهوم مقاومت جایگاه و اعتبار خاصی قائل بوده است و به همین اعتبار این اصطلاح را به عنوان مفهومی بومی در نظر می گیرد. در رویارویی با ظلم قرار داشتن این مفهوم و گفتمان را شکل داده است. یکی از اندیشمندانی که در باب این مفهوم بحث کرده فوکوست. شکل گیری هویت و عنصر مقاومت بازنمای روایتی جدید بوده که از اسلام نشاًت گرفته است و از طریق ارزشهای اصیل اسلام تلاش دارد تا شاخص های مطلوب غرب را براساس قالب های گفتمانی متفاوت بازنمایی و تغییرات اجتماعی را در سطوح مختلف داشت باشد. سوال اصلی که این مقاله ای در پی پاسخ به آن است عنصر مقاومت در گفتمان‎های کلان سیاسی جمهوری اسلامی ایران چه جایگاهی دارد؟ در این پژوهش سعی خواهیم کرد تا با استفاده از تحلیل گفتمانی لاکلا و موفه مهمترین مولفه‎ها را دریابیم. همچنین در این مقاله از روش مورد مطالعه اسنادی و کیفی استفاده شده است. مهمترین یافته‎های پژوهش عبارتست از یافته‎های پژوهش نشان می دهد مهمترین مولفه های گفتمان اصولگرا، دال مرکزی اسلام سیاسی، صدور انقلاب اسلامی، نفی سبیل، عدالت‎ سیاسی، حمایت از مستضعفین و دال های گفتمان اصلاح طلب در جمهوری اسلامی ایران اسلام دموکراتیکی، دموکراسی، حقوق بشر، قانونگرایی، آزادی و پوزتیویسم و دال های گفتمان انقلابی گری اسلام انقلابی، استقلال، حساسیت نسبت علیه دشمن هست.

چکیده انقلاب اسلامی ایران که پدیده‌ای نادر محسوب می‌شود، موضوع تحقیقات و پژوهش‌های بی‌شماری بوده و یکی از اشکال مهم این تحقیقات که با توجه به تحولات اخیر جهان و منطقه، از اهمیت بیشتری برخوردار است، بررسی بازتاب‌های این انقلاب می‌باشد که پیرامون آن کارهایی نیز در سطح بین‌المللی و منطقه‌ای انجام‌شده، در این مقاله هم بر آنیم تا برای یافتن ظرفیت‌ها و ابعاد جدید و ناگفته‌ی گفتمان انقلاب اسلامی ایران در مناطق مختلف، به مدد تئوری پخش، با روش تبیینی-تحلیلی نحوه تأثیرگذاری انقلاب اسلامی ایران، بر کشور عربستان- یکی از کشورهای مهم و نفت‌خیز منطقه که خاستگاه دین اسلام و محل انجام فریضه حج و نیز شاه‌کلید کشورهای عرب منطقه می باشد را بررسی کنیم. بی‌شک یافتن این ابعاد گامیست در جهت حل مشکلات جهان اسلام و شیعیان، که می‌تواند پاسخگوی بسیاری از مسائل امروز دنیای اسلام و منطقه نیز باشد. فرضیه‌ای که در این نوشتار درصدد پردازش آن هستیم این است که؛ پیروزی انقلاب اسلامی ایران، ابتدا، توسط دو نوع پخش: جابجایی و سلسله مراتبی بر مناطق شیعه‌نشین عربستان تأثیر داشته و موجب انسجام، پویایی، فعال و انقلابی شدن گفتمان سیاسی شیعه، در آن مناطق و شکل‌گیری گفتمان مقاومت شده، سپس ازآنجا به‌وسیله پخش سرایتی یا واگیردار بر سایر مناطق عربستان تأثیر داشته و خرده گفتمان‌های اعتراضی را پدید آورده که نتیجه آن بیداری مردم عربستان می‌باشد.

چکیده تربیت سیاسی ازجمله مفاهیم است‌که از دیرباز موردتوجه اندیشمندان سیاسی بوده است. در دنیای امروز نیز اهمیت تربیت سیاسی به‌واسطه آن‌که بخشی از فرایند توسعه به‌ شمار می‌رود از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. در مقاله حاضر به بررسی این سؤال پرداخته‌ شده است‌که ساز و کارهای تربیت سیاسی در نظام آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران چیست و چه تأثیری بر کنشگری آگاهانه سیاسی دارد؟ مقاله حاضر توصیفی تحلیلی است و با استفاده از روش کتابخانه‌ای به بررسی سؤال مورداشاره پرداخته‌شده است. نتایج براین امر دلالت دارد که یکی از مهم‌ترین نهاد متولی امر آموزش در قانون اساسی وزارت آموزش و پرورش است که بخشی قابل ‌توجهی از فرایند تربیت سیاسی را بر عهده دارد. اما به نظر می‌رسد به دلایلی چون ناکارآمدی بخش‌هایی در اسناد بالادستی وزارتخانه آموزش و پرورش، ناکارآمدی بخش‌هایی در معاونت پرورشی و فرهنگی، حمایت شعارگونه سیستم مدیریت کلان و ناکارآمدی به دلیل بخش‌هایی در مدارس تربیت سیاسی در نظام آموزش و پرورش ایران منجر به کنشگری آگاهانه سیاسی نشده است. مطابق چارچوب نظری انتگرال، عدم طرد، پذیرش تکثر سیاسی و ایجاد فضای بین‌الاذهانی و به رسمیت شناختن دیگری، مهمترین ساز و کارها و بایسته‌های تربیت سیاسی منجر به کنشگری آگاهانه است.

چکیده تمدّن نوعی از جامعه‌داری بر پایه جهان‌بینی و نگرشی خاص است. افراد جامعه به عنوان اصلی‌ترین اعضای یک تمدن با قدرتِ اختیار خود می‌توانند به مقابلۀ با تمدن پیشینی پرداخته و تمدنی نوین را پایه گذاری نمایند. مقابله با تمدن پیشینی به علل متفاوتی صورت می‌پذیرد که از آنها به علل افول و انحطاط تمدن‌ها نام برده می‌شود؛ و از طرفی نگرش‌هایی وجود دارند که علل ظهور تمدن‌ها در پسِ افول و فروپاشی تمدن‌های دیگر را سامان می‌دهند. قرآن کریم در آیات متعدد، ضمن بیان قصص تمدن‌های مختلف و سبک زندگی مردمان در این تمدن‌ها، به تبیین انحطاط و ظهور تمدن‌ها و علل و سازکار فراز و فرود آنها می‌پردازد. در واقع این آیات مبیّن سنّت‌های الهی در نحوۀ افول و فراز جوامع و چرخش تمدن‌هاست.

امام خمینی به عنوان یک فقیه مفسّر، در نگاه به قرآن کریم، به تأمل در تمدن‌ها و چرخش آنها در طول تاریخ پرداخته است. با توجه به رویکرد قرآنیِ امام خمینی، از منظر ایشان، علل چرخش تمدنی چیست ؟ امام خمینی (ره) با اتکای بر سنّت‌های الهی در قرآن، اهمّ اسباب چرخش تمدن‌ها در ادوار مختلف تاریخ را عبارت می‌داند از: ظلم – عدالت، تبعیض- مساوات، ناکارآمدی – توانمندی، جهل و غفلت – بیداری و آگاهی جامعه، افراط- اعتدال، وابستگی- استقلال، ناامنی- امنیت، شرک و کفر- توحید، و تفرقه - وحدت مسلمین

چکیده در بازه زمانی ۱۳۷۶ تا ۱۳۹۲، ایران شاهد تحولات سیاسی و اجتماعی چشمگیری بود، ازجمله ظهور جنبش اصلاحات، روی کار آمدن جریان اصولگرا و وقوع اعتراضات 1388. طبقات متوسط به‌عنوان کنشگرانی کلیدی در این میدان رقابت سیاسی، نقش تعیین‌کننده‌ای در جهت‌دهی به گفتمان‌ها و تحولات ایفا کردند. هدف این مطالعه، بررسی نقش طبقات متوسط در شکل‌دهی به رقابت‌های سیاسی ایران طی دوره موردنظر با استفاده از چارچوب نظری بوردیو است. پژوهش می‌کوشد نشان دهد چگونه ترکیب سرمایه‌ها و عادت‌واره این طبقات، موقعیت آن‌ها را در میدان سیاسی تعیین کرد و چگونه این موقعیت بر تحولات کلان سیاسی تأثیر گذاشت. این پژوهش با رویکرد کیفی و با بهره‌گیری از نظریه بوردیو، به تحلیل داده‌های ثانویه و نیز مشاهدات میدانی پرداخته است. روش تحلیل مبتنی بر شناسایی میدان سیاسی به‌عنوان عرصه رقابت کنشگران و بررسی انواع سرمایه‌های مؤثر بر جایگاه طبقات متوسط در این میدان است. یافته‌ها نشان می‌دهد طبقات متوسط با تکیه بر سرمایه فرهنگی و شبکه‌های اجتماعی، در دوره‌های مختلف به حمایت از جریان‌های اصلاح‌طلب یا اصولگرا گرایش یافتند. بااین‌حال، ساختار میدان سیاسی ایران، امکان تبدیل کامل سرمایه‌های آن‌ها به قدرت سیاسی را محدود می‌کرد. تحلیل بوردیویی نشان می‌دهد که تحولات سیاسی ایران نه صرفاً محصول اراده کنشگران، بلکه برآمده از تعامل پیچیده بین سرمایه‌های طبقاتی و قواعد میدان است.

چکیده برای رسیدن به اهداف و پیشبرد برنامه ها در هریک از حوزه های در هر نظام و سیستمی ، تهیه برنامه جامع و کامل نیاز است؛ که معمولا از آن با نام اسناد بالادستی یاد میشود. در حال حاضر در کشور ایران هم ، منطبق با نظام مدیریتی و ساختار اداره کشور تعدادی سند بالا دستی تدوین شده که ضروری است قوای سه گانه در راستای تحقق آن اسناد، مصوبات، برنامه ها و اقدامات خود را انجام دهند. از جمله این اسناد، در حوزه زنان و خانواده سیاستهای کلی خانواده است که بر اساس بند 110 قانون اساسی توسط رهبری نظام جمهوری اسلامی ایران ، به رؤسای قوای سه گانه ابلاغ گردید ه است . لذا ضرورت قرار گرفتن کلیه مصوبات در راستای تحقق این اسناد با لا دستی ، از جمله وظایف کلیه مراکز و دستگاهها می باشد. هدف مقاله پیش رو بررسی عملکرد دوره دهم مجلس شورای اسلامی مبتنی بر سیاستهای ابلاغی رهبری درحوزه زنان و خانواده است که به روش توصیفی-تحلیلی و انتقادی به آن پرداخته شده است. نتیجه حاصله اینکه در دوره مذکور از مجموع 175 قانون مصوب و ابلاغ شده به دولت، 2 عنوان مصوبه اختصاصی و 7 عنوان موضوع غیر اختصاصی موضوع زنان و خانواده را مورد اشاره قرار داده است.