جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی

چکیده در سالهای اخیر و به حسب وقوع برخی از اجتماعات اعتراضی شعارهایی در تمجید از حکومت رضا شاه سر داده می‌شود. شعارهایی که بیش از هر چیز بر عدم آگاهی دقیق جامعه ایرانی از مختصات واقعی حکومت رضا شاه و جنگ شناختی دشمن تاکید دارد. حکومتی که دوست و دشمن منصف بازگشت بدان و مشابه آن را ارتجاع می‌دانند. فارغ از طرح هدفمند و برنامه‌ریزی‌شده اینگونه شعارها توسط برخی گروه‌های اپوزسیون و برانداز، نباید از تمایل بخشی از جامعه ایرانی به این حرکت ارتجاعی غفلت شود. تمایلی که بیش از هر چیز از فقدان درک و آگاهی جامعه نشات گرفته و مصداقی از موفقیت جنگ شناختی دشمن است. موضوعی که انجام پژوهش‌هایی دقیق درباره ماهیت حکومت رضا شاه را ضروری می‌سازد. بسیاری از اندیشمندان حکومتهای دیکتاتوری را با توجه به ماهیتشان به انواع مختلفی تقسیم کرده اند. بر همین مبنا سئوال اصلی پژوهش حاضر جایابی دقیق حکومت رضا شاه از این منظر است. شواهد و قرائن موجود نشان از آن دارد که حکومت دیکتاتوری رضا شاه به‌رغم داشتن برخی از مشخصه های مشترک تمام دیکتاتوری ها با این حال انطباق کاملی با دیکتاتوری نظامی دارد. در این پژوهش تاریخی و توصیفی-تحلیلی تلاش شده تا با استناد به برخی اسناد جدید تاریخی بعد از بحثی نظری درباره شاخصه های حکومتهای دیکتاتوری و انواع دیکتاتوری ها، دیکتاتوری نظامی رضا شاه در ذیل سه شاخصه «همیشگی بودن جنگ و منازعه در سپهر زیست اجتماعی»، «تقدیس ارتش و قوای نظامی» و «ایجاد یک جامعه میلیتاریستی» مورد بررسی قرار گیرد.

چکیده مساله شناخت دقیق شاخص ها و بایسته های «مسجد تراز» در تمدن نوین اسلامی بعنوان اولین بستر خودسازی و جامعه پردازی و نیز نخستین نهاد عینی تمدن اسلامی است که مورد تاکید علمای دین به ویژه امامین انقلاب اسلامی است، ضروری می باشد. به همین منظور مقاله حاضر تلاش دارد شاخص‌ها و بایسته‌های «مسجد تراز» در فرایند تحقق تمدن نوین اسلامی از منظر امامین انقلاب اسلامی را شناسایی نماید. در مقام فرضیه و پاسخ به سوال اصلی باید گفت دیدگاه آیه الله خامنه ای با امعان نظر به مبنای تمدنی امام خمینی به عنوان راه حل شکل‌گیری مسجد تراز در نظر گرفته شده است.

یافته ها و نتایج تحقیق مبتنی بر روش توصیفی و تحلیلی حاکی از این استکه ویژگی های مسجد تراز در منظومه فکری مقام معظم رهبری در فرایند تحقق تمدن نوین اسلامی و بر اساس مبنای تمدنی امام خمینی، عبارتند از: 1- ضرورت ایجاد تحولِ معنوی بوسیله مسجد. 2-ضرورت ایجاد تحولِ شناختی بوسیله مسجد با داشتن کارکردهای ذیل: الف: مدرسه و محل تعلیم ب: تبلیغ و آگاه‌ سازی افکار عمومی پ: پایگاه مقابله با تهاجم فرهنگی و اعتقادی. 3- ضرورت ایجاد تحولِ کارکردهای سیاسی –اجتماعی مسجد با داشتن کارکردهای ذیل الف: نظارت بر مساجد از شوءن حکمرانی ب: محل اتخاذ تصمیم های مهم سیاسی پ: محل اطلاع رسانی در ابعاد مختلف ث: محلی برای تجمع جهادگران، مقدمات دفاع و مداوای مجروحان جنگی ح: کانون فعالیت‌ های اجتماعی مانند کمک‌ رسانی، همدلی و مشاوره خ: کانونی برای مقاومت در برابر استبداد و ظلم ستمگران.

چکیده ورزش باستانی یکی از ورزش‌های کهن و سنتی ایران زمین است که برخاسته از بستر تاریخی و فرهنگی این سرزمین بوده و همواره تاثیرات چشمگیری بر ارزش‌ها، سنت‌ها و هنجارهای جامعه داشته است. آنچه از ظاهر این ورزش به نظر می‌رسد، ساختن و تقویت جسم و محافظت از آن است؛ اما با بررسی جزییات موجود در متن این ورزش و تامل در آداب و ویژگی‌های آن، وجوه نهفته دیگری نمایان می‌گردد که آن را به منبعی ارزشمند در تولید و توزیع سرمایه اجتماعی تبدیل می‌سازد. در این راستا، سوال اصلی مقاله این است که ورزش باستانی با خصایص خود، چه تاثیری بر سرمایه اجتماعی و فرهنگ جامعه ایران ایجاد می‌کند؟ پژوهش حاضر با بررسی آداب و آئین‌ها و جزئیات بخش‌های مختلف این ورزش و چگونگی شکل‌گیری و نحوه اجرای آن‌ها، به این نتیجه دست می‌یابد که ورزش باستانی در کنار تقویت بنیه جسمانی و قدرت بدنی، به دنبال تعلیم و آموزش خوی پهلوانی و ترویج و نهادینه کردن منش و رفتار انسانی و اخلاق دینی در متن جامعه است و از این طریق می‌تواند تاثیر بسزایی در فرهنگ جامعه و افزایش سرمایه اجتماعی آن داشته باشد و با در بر داشتن مولفه‌هایی همچون جوانمردی، افتادگی، ملی‌گرایی، روح حماسی و غیرت‌مندی، معتمد بودن و حمایت‌گری اجتماعی می‌تواند با تقویت و ترویج اعتماد و بازتولید سرمایه اجتماعی، در ایجاد همدلی و یکپارچگی جامعه نقش موثری ایفا کند. این پژوهش با هدف بررسی تاثیر ورزش باستانی بر سرمایه اجتماعی با روش توصیفی- تحلیلی نگاشته شده است.

چکیده ظهور و بروز شکاف‌های اجتماعی در ظهور جریان های سیاسی- اجتماعی، تعیین نوع نظام های سیاسی، حزبی، انتخاباتی و ماهیت و فرایند رقابت ها و غیره موثر بوده اند. رقابت سیاسی - اجتماعی تشکل های سیاسی- حزبی و مدنی و جریان های سیاسی- اجتماعی در جوامع مدرن و مدعی دموکراسی، گریزناپذیر است. این پژوهش با روش تبیینی- تحلیلی و توصیفی به دنبال پاسخ به این پرسش اساسی است که چرا مشارکت و رقابت ها جریان های سیاسی، اجتماعی و فکری در ایران عمدتا به بحران اعتماد نهادی ( به نهادهای مدنی و تشکل های سیاسی) از میانه دهه 1370 تا سال 1400 انجامیده است؟ فرضیه پژوهش آن است که دوقطبی شدگی نامنعطف و رقابت های سیاسی قدرت طلبانه، قانون گریز، ناشفاف، نانهادمند و نامتعهدانه به اصول و اخلاق مدنی و دموکراتیک، استقلال و انسجام ملی منجر به بحران اعتماد نهادی به حکومت و نهادهای مدنی عدم پویایی سیاسی مسالمت آمیز در پویش یا فرایندهای سیاسی کشور شده است. یافته های این پژوهش نشان می دهد که دو قطبی شدگی بین دو جریان اجتماعی و سیاسی رقیب اصولگرا و اصلاح طلب منجر به تزلزل های نسبی در سامان سیاسی - اجتماعی جامعه، کاهش قابل توجه سرمایه‌ اجتماعی با محوریت اعتماد عمومی به جریان های سیاسی- حزبی و حتی حکومت شده است.

چکیده مقام معظم رهبری اقتصاد مقاومتی را یکی از الزامات سیاست‌گذاری اقتصادی کشور برشمرده و فرمودند: یکى از شرائط اقتصاد مقاومتی، استفاده از همه‌‌ى ظرفیتهاى دولتى و مردمى است؛ هم از فکرها و اندیشه‌‌ها و راهکارهائى که صاحبنظران میدهند، استفاده کنید، هم از سرمایه‌‌ها استفاده شود. لذا در این زمینه بسیج ملی آحاد مردم و مسئولین نقش بسزایی دارد. برای بسیج ملی در اقتصاد مقاومتی علاوه بر پیش‌نیازها و ابعاد اقتصادی، نیازمند در نظر داشتن ابعاد غیر‌اقتصادی دیگری نیز هستیم. از جمله: مدیریت جهادی، انسجام ملی، مبارزه با رانت‌خواری و فساد، توجه به سندچشم انداز و اسناد بالادستی، توجه به شرکتهای داده بنیان، چابک‌سازی دولت و... بسیج ملی در این میان نقشی اساسی دارد. وجهه مشترک دو مقوله اقتصاد مقاومتی و بسیج ملی، مردم هستند. در این تحقیق ضمن بهره‌گیری از پژوهش آمیخته با روش توصیفی استنباطی در پی پاسخ به این سوال هستیم که چه راهبردهایی می‌تواند ملت ایران را در اقتصاد مقاومتی بسیج نماید؟

چکیده تقابل سنت و مدرنیته در ایران به صورت منسجم و گسترده در اواخر دوره ناصرالدین شاه شکل گرفت و در دوره مظفرالدین شاه با استقرار نظام مشروطه به ثمر نشست؛ آن هم در جامعه‌ای که اکثریت آن را توده مردم بی سواد و رعیتی تشکیل داده بود که در برابر ظلم و استبداد، پناهی جزء جامعه دینی نداشتند، از این جهت روشنفکران دینی می‌توانستند نقش قابل توجهی در آگاهی مردم داشته باشند. بررسی جایگاه مردم و خود انتقادی در اندیشه روشنفکران دینی عصر مشروطه در خاطره نگاری‌های آنان موضوع این پژوهش می‌باشد. سؤال اصلی این پژوهش این است که روشنفکران دینی در خاطرات خود نسبت به مردم و عملکرد آنان در مواجهه با مشروطه چه اندیشه‌ای داشته‌اند؟ و آیا نسبت به عملکرد خود در راستای آگاه کردن مردم با مبانی نظام مشروطه انتقادی داشته اند؟ فرضیه این پژوهش بر این اساس است که روایتی که از مردم در آثار این روشنفکران دیده می‌شود نشان از نقد و جهل مردم دارد و خود انتقادی روشنفکران دینی با توجه به داشتن یانداشتن تعلقات حزبی وخط فکری خاطره نگار متفاوت بوده است. روش تحقیق توصیفی_تحلیلی است. با بررسی جامعه آماری که شامل12 خاطره نگاری است، مشخص شد تعلق داشتن یا نداشتن رویکرد حزبی روشنفکران دینی نقش مؤثری در جایگاه مردم در خاطره نگاری‌ های این گروه از روشفکران عصر مشروطه داشته است و بیشترین خود انتقادی متوجه گروه بدون داشتن رویکرد حزبی است. همچنین جهل و نادانی مردم در امور مختلف سیاسی، فرهنگی و اقتصادی مورد توجه روشنفکران دینی بوده است.

چکیده واکاوی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران نشان می دهدکه انقلاب اسلامی ازنظر بین المللی در واکنش به ساختار نظام بین الملل و توزیع ناموزون قدرت میان کشورها رخ داد؛ زیرا انقلاب ایران، ضد ساختاری بوده و ازهمان ابتدا با مداخله قدرت های خارجی درایران به مقابله برخاست. این پژوهش با طرح این سؤال که انقلاب اسلامی ایران چه جایگاه راهبردی در نظام بین الملل دارد، به این فرضیه رسیده است که انقلاب اسلامی توانست ضمن برقراری پیوند بین سطوح تحلیل داخلی، منطقه ای و بین المللی، پیوند درونی سیاست داخلی وسیاست خارجی رابه منصه ظهور رساند. این مهم ناشی ازدرک افزایش تعامل و ارتباطات میان ملت ها در نظام بین الملل مبتنی بر وابستگی متقابل و نیز تأکید جمهوری اسلامی ایران برضرورت خودآگاهی بشری باتوجه به رسالت جهانی انقلاب بوده است. انقلاب اسلامی باعث تحکیم و تقویت جنبش عدم تعهد و شکل گیری عدم تعهد واقعی گردید، ایده بلوک اسلامی مستقل را مطرح ساخت، و باعث اوج گیری جنبش های اسلامی در نظام بین الملل گردید. این مقاله با بهره گیری از مطالعات اسنادی، منابع کتابخانه ای و با روش تحلیلی و توصیفی انجام شده است.

چکیده پست‌مدرنیسم یکی از جنبش‌های مهم و تأثیرگذار چند دهه‌ اخیر در بسیاری از رشته‌ها و حوزه‌های مطالعاتی مختلف ازجمله هنر، معماری، موسیقی، فیلم، ادبیات، جامعه‌شناسی، علوم ارتباطات، مُد و فناوری است. پس از انقلاب اسلامی نیز به‌واسطه دگرگونی‌هایی که در عرصه‌های اجتماعی، فرهنگی و سیاسی ایجاد شد، داستان‌های بسیاری با ویژگی‌های این مکتب نوشته ‌شد که روایت غیرخطی و گسیخته یکی از ویژگی‌های اصلی آن‌‌هاست. نویسندگان معاصر ضمن تشکیک در الگوهای دهه‌های گذشته به‌دنبال یافتن شیوه‌هایی تازه در نگارش آثار خود بودند. رضا قاسمی نیز از نویسندگان برجسته پس از انقلاب در حوزه داستان‌نویسی پسامدرنیستی است که مهم‌ترین ویژگی آثار او به‌کارگیری نوعی خاص از روایتگری است که تأثیر زیادی بر دیگر عناصر داستان‌های وی نهاده است. هدف این پژوهش که با روش توصیفی و تحلیلی به نگارش درآمده، بررسی مؤلفه‌های پست مدرنیستی و ویژگی‌های روایتگری در داستان‌های پسامدرنیستی و تأثیر شیوه روایت راوی بر روند وقوع حوادث داستان‌های قاسمی است، مؤلفه‌هایی همچون عدم قطعیت وابهام روایی، آشفتگی زمانی، از هم گسیختگی و قطعه قطعه شدگی، ابهام، روایت مدور که نشان می‌دهد این مفاهیمِ پسامدرنیستی در آثار او، ثمره‌ی فرایند طبیعی روایتی است که به آشفتگی ذهنِ انسان معاصر می‌پردازد. انسانی که خود منعکس کننده‌ی آشفتگی‌های جهان اطرافِ خود است. همچنین تلاش شده تا با تحلیل عناصر مبهمِ رمان، برخی از ابهامات، آشکار و رمزگشایی شود. این پژوهش نشان می‌دهد که درک این داستان‌ها بدون شناختِ ویژگی‌های روایتگریِ راوی دشوار و ناممکن است.

چکیده هدف این مطالعه، تبیین جامعه شناسی برندسازی سیاسی در احزاب ایرانی بعد از انقلاب اسلامی با تاکید بر رویکرد فراترکیب بود. به این منظور با رویکرد پژوهش کیفی و ابزار فراترکیب که شامل گام‌های هفت گانه‌ای است، به ارزیابی و تحلیل نظام‌مند نتایج و یافته‌های پژوهش پیشین پرداخته شده است. در این روش با جستجوی کلیدواژه جامعه شناسی برندسازی سیاسی در احزاب ایرانی در پایگاه‌های اطلاعاتی گوناگون، در ابتدا 2151 مطالعه در بازه زمانی سال‌های ۲۰12 تا ۲۰21 میلادی و ۱۳91 تا ۱400 خورشیدی یافت شد. از این تعداد، 1468 اثر از نظر عنوان، 429 اثر از نظر چکیده و 199 اثر از نظر متن با هدف و سوالات تحقیق حاضر همخوانی نداشتند؛ بنابراین این اثار کنار گذاشته شدند و تنها 55 اثر که در زمینه برندسازی سیاسی در احزاب ایرانی بعد از انقلاب اسلامی بودند و هم از نظر عنوان و هم از نظر محتوا با هدف و سوالات پژوهش حاضر همراستا بودند، برای تحلیل به روش فراترکیب و ارائه الگوی برندسازی سیاسی در احزاب ایرانی انتخاب شدند. با مطالعه و بررسی دقیق منابع نهایی شده، از هر کدام از منابع، مولفه‌ها و شاخص‌های جامعه شناسی برندسازی سیاسی در احزاب ایرانی بعد از انقلاب اسلامی استخراج شد. در مجموع الگوی برندسازی سیاسی در احزاب ایرانی بعد از انقلاب اسلامی در 6 مولفه و 55 شاخص شناسایی و طبقه بندی شد.

چکیده قانون اساسی به مثابه مهمترین متن قانونی، چارچوب رفتاری و نهادی را در جمهوری اسلامی ایران تعیین می‌کند. از سوی دیگر یکی از آرمانهای انقلاب اسلامی در نزد بنیان‌گذاران و قانون‌گذاران ارج نهادن مساله استقلال و آزادی جامعه و افراد در نسبت با حکومت بوده است. به همین منظور در این مقاله تلاش شده است تا از منظر مدرنیته سیاسی، جایگاه جامعه مدنی و حقوق افراد در قانون اساسی مورد بررسی قرار گیرد. به همین منظور سئوال اصلی مقاله حاضر بدین ترتیب است که مولفه‌های مدرنیته سیاسی در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران از چه جایگاهی برخوردار است؟. روش مورد استفاده در این پژوهش، توصیفی-تحلیلی است و با جمع‌آوری اطلاعات مورد نیاز به صورت کتابخانه‌ای و اسنادی، نسبت به بررسی و تحلیل موضوع، اقدام شده است. گفتمان انقلاب اسلامی تلاش کرده است تا در ذیل گفتمان اسلام سیاسی، نظم سیاسی‌ را بنیان نهد که آموزه‌های اسلامی و دینی را در جامعه پیاده سازی نماید و به نوعی جامعه را به تعالی روحی و معنوی برساند و سعادت اخروی را برای مومنین در برابر مفهوم شهروندی به ارمغان بیاورد. از سوی دیگر مدرنیته سیاسی به روایت موریس باربیه بر انفکاک ساختاری میان دولت، جامعه مدنی و فرد استوار است؛ به عبارت دیگر مدرنیته در چهره سیاسی آن بر ارج نهادن بر هر یک از مولفه های مذکور مبتنی است .یافته های این مقاله حاکی از آن است که مولفه های جامعه مدنی و حقوق افراد در نظام قانونی جمهوری اسلامی ایران مورد تاکید قرار گرفته است.

چکیده این مقاله که به روش توصیفی -تحلیلی و با هدف تحلیل نقش فریضه اجتماعی «امربه معروف ونهی ازمنکر»در ارتقای حکمرانی شایسته وتأثیرآن بر شفافیت، پاسخگویی و نظارت عمومی وتوسعه مشارکت عمومی در نظام جمهوری اسلامی ایران ،تدوین شده است به دنبال پاسخ این سؤال است که چگونه اصل هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران ،می‌تواند در تقویت حکمرانی شایسته و ایجاد نظارت فعال مردم بر عملکرد دولت، مؤثر باشد،در این پژوهش، ابتدا مفاهیم مرتبط با اصل هشتم قانون اساسی و فریضه امر به معروف و نهی از منکر بررسی شده است مستندات قانونی و فقهی و همچنین داده‌های جمع‌آوری‌شده از منابع مختلف کتابخانه ای ،چالش‌ها و فرصت‌های این اصل در زمینه حکمرانی شایسته شناسایی وتحلیل گردید.

یافته ها،حاکی ازاین است که این اصل ازقانون اساسی با تأکید بر مشارکت مردم در نظارت بر عملکرد دولت،می‌تواند به‌عنوان ابزاری برای تحقق حکمرانی شایسته به کار گرفته شود.فریضه «امر به معروف و نهی از منکر»با تقویت نظارت عمومی و ترویج مسئولیت‌پذیری در سطح جامعه، از یک‌سو موجب افزایش شفافیت حکومت و از سوی دیگر باعث ایجاد اعتماد عمومی می‌شود. در عین حال، چالش‌هایی همچون تفسیرهای سلیقه‌ای از این اصل، ممکن است اجرای مؤثر آن را دشوار کند و نیاز به اصلاحات قانونی و فقهی برای شفاف‌سازی فرآیندهاداشته باشد.بنابراین،به‌کارگیری مؤثر اصل هشتم می‌تواند به ارتقای کیفیت حکمرانی، توسعه اجتماعی ، اقتصادی و بهبود روابط میان مردم ودولت منجر شود به طوری که مشروعیت نظام سیاسی و ایجاد بسترهای لازم برای توسعه پایدار در کشورتقویت گردد.

چکیده برای شناخت سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، عوامل و مولفه های نشأت گرفته از ماهیت نظام بین الملل، جهان در حال توسعه، نظام های انقلابی، سرشت اسلامی انقلاب ایران و نظام سیاسی برخاسته از آن که در تعامل با یکدیگر سیاست خارجی ایران را شکل می دهند، باید ملاحظه گردد. جنبش های معاصر در جهان اسلام در زمینه تحولات انقلابی توانسته چشم‌انداز جدیدی جهت اثرگذاری انقلاب اسلامی ایران در توسعه این حرکت ها ایجاد نماید. زمینه های مشابهی همچون ضدیت با اسرائیل، مقابله با نظام سلطه و افزایش هویت بین انقلاب اسلامی و اتفاقات منطقه وجود دارد. همین موضوع می‌تواند در کنار ظرفیت‌های عدالت‌محوری و سلطه‌ستیزانه‌ انقلاب، یک الگوی کامل برای این تحولات در مسیر ایجاد نظام های مردمی محسوب شود. در این میان، جایگاه حمایت ‌های آشکار ایران از خیزش های مقاومت در منطقه و سیاست های ایران در قبال تحرکات رژیم صهیونیستی و در مقابل، ناکارآمدی سران جهان اسلام در برابر این رژیم، ایجاد حکومتی مردمی را نظیر آنچه در ایران بر سر کار است در میان ملت‌های منطقه، تقویت کرده است. این مقاله سعی نموده است با روش تحلیلی و با مراجعه به منابع اسنادی به این سؤال پاسخ دهد که الگوی انقلاب اسلامی چه رابطه ای با جنبش های اسلامی معاصر دارد.

چکیده مشارکت سیاسی به طور عام و مشارکت انتخاباتی بطور خاص از موضوعات جذاب و مورد بحث جامعه‌شناسان و عالمان علم سیاست بوده است. اندیشمندان و محققان حوزه‌ی رفتار انتخاباتی برای تحلیل رفتار انتخاباتی در تحقیقات مختلفی، عوامل و ایده‌های متفاوتی را مورد بررسی و آزمون قرار داده‌اند. در نگاشته‌ی حاضر که حاصل پژوهشی در خصوص رفتار انتخاباتی مردم ایران است ، به دنبال بررسی تأثیر سطح توسعه یافتگی استان‌ها بر رفتار انتخاباتی مردم ایران در سیزده دوره انتخابات ریاست جمهوری ایران(1358-1400) هستیم. داده‌های تحقیق در خصوص میزان مشارکت در استان‌های مختلف در سیزده دوره انتخابات ریاست جمهوری، مستخرج از سالنامه آماری وزارت کشور و روش تجزیه و تحلیل داده‌ها با استفاده از تجزیه و تحلیل ثانویه و بهره‌گیری از شاخص‌های مرکزی و آمار توصیفی و جداول و نمودارهای مربوطه بوده است. یافته‌های تحقیق نشان داد در ایران، سطح توسعه‌یافتگی استان‌ها ارتباط مستقیمی با میزان مشارکت نداشته است، بلکه تحت تأثیر عوامل کلان و ساختاری از جمله متغیرهای سیاسی و فضای انتخاباتی بوده است .

چکیده یکی از مهم‌ترین راه‌های دستیابی به توسعه، مشارکت تمام افراد جامعه است و این امر در گرو برقراری روابط و مناسبات اجتماعی مطلوب و عادلانه امکان پذیر است. مشارکت سیاسی زنان یکی از موضوعات مهمی است که شاخص مهم، در فرآیند توسعه پایدار هر جامعه‌ای محسوب می‌شود. هر چه جامعه از روابط اجتماعی انسانی‌تر و عادلانه‌تر برخوردار باشد، مشارکت و همکاری افراد بیشتر و بهتر می‌گردد. در واقع مشارکت معلول ساختارها و کارکرد روابط اجتماعی و نحوی توزیع امکانات، منابع، نحوه تقسیم کار و مسولیت‌ها در جامعه است. تغییر و تحولاتی که در دهه‌های اخیر در حوزه سیاسی و اجتماعی زنان در ایران بوجود آمده است، افزایش سطح تحصیلات، مشارکت در زمینه‌های مختلف اجتماعی و سیاسی و اقتصادی و به طور کلی تلاش آنها برای کسب نقش های مختلف در اجتماع نشان دهنده فعال شدن نقش زنان در عرصه‌های مختلف است. اما با این حال مشاهده می‌شود که حضور و مشارکت زنان در رده‌های بالای مدیریتی دارای مشکلات جدی می‌‌‌‌‌باشد. در این بین پرسشی مطرح است این که آیا پیروزی انقلاب اسلامی تاثیری بر کیفیت مشارکت سیاسی زنان داشته است؟ چه موانعی بر سر راه مشارکت سیاسی زنان وجود دارد؟ نتایج پژوهش نشان می‌دهد با توجه به اینکه آموزه‌های انقلاب اسلامی بر استقلال طلبی، ظلم‌ستیزی، عدالت اجتماعی و عدالت جنسیتی تاکید دارد و این مفاهیم در مشارکت تجهیزی زنان نقش اساسی را داشته است و کمتر به مشارکت از نوع مستقل آن توجه شده است. ساختار و بافت سنتی که بر تار و پود فکر و اندیشه‌ی مردم جامعه تنیده شده است، متاثر از فرهنگ سیاسی جامعه ایران می‌باشد و به نظر می‌رسد  مانع جدی برای احقاق حقوق و مشارکت زنان محسوب می‌شود.

چکیده مسئله امامت و ولایت در اندیشه‌ اسلامی و در قرآن و سنت که به عنوان منبع اصلی اسلام‌اند‌ از جایگاه بلند و مرتبه ی عظیم برخوردار است. در قرآن مقام ولایت مختص خداوند است و به اذن او، این مقام به پیامبران و اهل بیت عصمت و طهارت واگذار شده است. یکی از افرادی که از منبع آیات قرآنی، احادیث و روایات نبوی و علوی‏‏ بهره برده و به مسأله ولایت ورود کرده امام خمینی(ره) است؛ ایشان موضوع «ولایت» را‏‎ ‎‏تبیین نموده و راه جدیدی در تحریر و تقریر چنین مقوله  ای برای همگان باز کرده است و در جهت تکامل،‏‎ ‎‏توسعه و تفصیل ولایت پژوهی، گامی نوین و محکم برداشته اند. وی ولایت را تنها بر مشرب عرفان نظری صِرف و مباحث و‏‎ ‎‏اصطلاحات متداول بیان نکرده است بلکه از سه روش نقل، عقل و کشف و شهود استفاده‏ نموده است و بحث ولایت در آثار ایشان با بیانی استدلالی و استنادی و نقلی مطرح شده است و نوشته های ایشان قابل برداشت و کاربردی است. مقاله حاضر به تبیین دیدگاه امام در باره نقش اجتماعی، سیاسی ولایت به تکیه بر آیات قرآنی می‌پردازد. هدف این پژوش این است ضمن پرداختن به نقش محوری ولایت با مستندات آیات قرآن، با بهره گیری از نظرات امام جایگاه اجتماعی، سیاسی ولایت در جامعه را تبیین کند.

چکیده مجلس شورای اسلامی در وضع مقررات می تواند در عموم مسائل با توجه به حدود مقرر در قانون اساسی که در اصل هفتاد و یکم به آن اشاره شده است مقرره صادر کند و از جایگاه رفیعی در نظام جمهوری اسلامی ایران به عنوان یک نظام دموکراسی برخوردار است. اما با توجه به اعمال صلاحیت تقنینی از سوی مجلس شورای اسلامی، در بیشتر مواقع در سال های اخیر و وضعیت فعلی ایران با چالش هایی از قبیل؛ شفاف نبودن تفویض اختیار قانون گذاری، تعدد نهادهای قانون گذار و تصمیم ساز، عدم تعیین سلسه مراتب هنجارهای حقوقی، عدم امکان نظارت مجلس بر قوانین مصوب شوراهای عالی و... مواجه بوده است. سوال اصلی پژوهش آنست که؛ راهکارهای رفع چالش های اِعمال صلاحیت مجلس شورای اسلامی در چارچوب روابط سیاسی مجلس با دولت و سایر نهادهای تصمیم ساز کدام هستند؟ فرضیه اصلی پژوهش اینست که؛ مجلس شورای اسلامی در مواجهه با دولت و سایر نهادهای تصمیم ساز یا در مواردی که اختیار تفویض اختیار مطابق قانون اساسی دارد، در جهت تعامل در صدد تصویب قوانین مناسب و غیر متعارض و در راستای پیشگیری از تورم قوانین باید اقدام کند. نوشتار حاضر ضمن بررسی چالش های موجود در اعمال صلاحیت تقنینی مجلس شورای اسلامی به وجود ابهام‌هایی چند در راهکارهای برون رفت از چالش های اساسی صلاحیت تقنینی مجلس، پرداخته و با شفاف ساختن ابعاد چالش ها و مصادیق آن جهت خروج از محدودیت های تقنینی مجلس و شفافیت سلسه مراتب هنجارهای حقوقی راهکارهای متناسب ارائه داده است.

چکیده در دهه دوم استقرار نظام جمهوری اسلامی، جریان «نواندیشی دینی» ظهور یافت و هویت زنانه متفاوتی را در برابر هویت زنانه گفتمان انقلاب ایجاد کرد. از منظر نواندیشان، تجدد دارای اصالت است و بر این مبنا می‌بایست هویت زنانه نوینی مفصل‌بندی می‌گردید. در این راستا نواندیشان تلاش-هایی را برای واسازی هویت زنانه گفتمان انقلاب اسلامی و مفصل‌بندی هویت زنانه نوینی انجام دادند. در نتیجه تلاش‌های این جریان، مطالباتی نوین از سوی زنان شکل گرفت و منجر به ایجاد چالش‌هایی در برابر هویت زنانه گفتمان انقلاب شد. این مقاله با بهره‌گیری از روش تحلیل گفتمان لاکلائو و موفه به تحلیل سخنان و عملکرد وابستگان گفتمان نواندیشی دینی در واسازی هویت زنانه گفتمان انقلاب اسلامی و برساخت هویت زنانه گفتمان نواندیشی پرداخته است. تحلیل گفتمان نواندیشی دینی نشان داد عملکرد غیرزبانی وابستگان این گفتمان در جهت مفصل‌بندی هویت زنانه در دامنه‌ای وسیع صورت گرفته است. طرح مطالبات نوین زنان در سطح جامعه به ویژه در رابطه با سه موضوع حجاب و نوع پوشش، خوانندگی و دوچرخه‌سواری زنان در فضای عمومی، از جمله عملکردهای غیرزبانی گفتمان نواندیشی در جهت مفصل‌بندی هویت زنانه می باشد. به عبارتی گفتمان نواندیشی تلاش نمود با ایدئولوژی‌سازی و تولید معنا، نقص هویتی خود را رفع نموده و معنای خود را بر گفتمان انقلاب اسلامی برتری دهد.

چکیده با اینکه شیعیان بزرگ‌ترین گروه جمعیتی عراق را تشکیل می‌دهند، به دلیل سیاست‌های تمرکزگرایانه حزب بعث در انزوا و محرومیت بودند. رخداد انقلاب اسلامی ایران تأثیری عمیق در شیعیان عراق بر جای گذاشت؛ و سبب ایجاد سازمان‌های مخالف و انقلابی شیعه در برابر رژیم بعث گردید؛ هر چند این تهدید از سوی حزب بعث، سیاست های ضدشیعی بعث‌ را شدت داد، اما گفتمان شیعی عراق در سال 1979 توانست با تأثیرپذیری از انقلاب اسلامی ایران فعال شوند. پژوهش حاضر با روش توصیفی –تحلیلی درپی پاسخ‌گویی به این پرسش است که چگونه قدرت سیاسی شیعیان عراق با تأثیرپذیری از انقلاب اسلامی ایران، دچار دگردیسی‌ شده است؟ فرضیه­ای که مقاله حاضر از معبر آن به مسأله می­پردازد این است که «جنبش شیعی در عراق با الهام از انقلاب اسلامی ایران توانست گفتمان جدیدی را ایجاد کند که منجر به دگردیسی قدرت در عراق شد». یافته های پژوهش حکایت از آن دارد که جنبش‌ شیعی عراق برای خروج از انزوا و تأثیرگذاری در سه مرحله انقلاب 1958، شکست کودتای حزب بعث (1963) و انتفاضه صفر 1977 پدیدار شد؛ اما شکل گیری گفتمان نوین شیعی عراق با تأثیرپذیری از انقلاب اسلامی ایران از طریق فعال شدن پایگاه روحانیت شیعی و گروه های مخالف بود.

چکیده از نظر روانشناسی سیاسی، رفتار و اخلاق سیاسی پیامبران و ائمه معصومین در شکل دهی به جامعه مطلوب به صورت روش ماکیاولیستی اندیشه های غرب نبوده که اساس آن بر دروغ، زور وفساد وخدعه ونیرنگ باشد. بلکه برمبنای آموزه‌ها و روش‌های قرانی و هستی شناسی الهی  بوده و این روش‌ها به صورت رفتار صبورانه، شجاعانه، قوی، دارای اعتماد به نفس بالا بوده وهمچنین بر کافران، بسیار قویدل و سخت و با یکدیگر بسیار مشفق و مهربانند.(أَشِدَّاءُ عَلَى الْکُفَّارِ رُحَمَاءُ بَیْنَهُمْ29. فتح) این پژوهش، کیفی و از نوع  مطالعات کتابخانه‌ای و اسنادی می‌باشد. اطلاعات به دست آمده با استفاده از خبرگان به طور کیفی مورد تحلیل قرار گرفته است. یافته های پژوهش نشان خواهد داد که کاربرد هستی شناسی در حوزه روان شناسی سیاست موجب تحقق جامعه مطلوب می شود. مثال عملی آن امام خمینی است که در چارجوب هستی شناسی قرانی در روانشناسی سیاسی و مبارزاتی علم کرد و موفق به نظام سازی و جامعه مطلوب در انقلاب ایران شد موفقیت ایشان به دو دلیل بوده است اولا در مرحله شناخت خداوند به مرحله یقین رسیده بود (هستی شناسی الهی) ثانیا، رفتار اخلاقی پیامبران و امامان معصوم را در نظام سازی حکومت مطلوب الگوی خویش قرار داده بود و این، شرط موفقیت وی در نظام سازی مطلوب در انقلاب اسلامی ایران بوده است. 

چکیده مسأله هدایت انسان و به سعادت رساندن او از اهداف انبیای الهی بوده است؛ برهمین اساس دعوت به توحید، نبوت و معرفی پیامبربعدی در ادیان الهی و امامت در دین اسلام، معاد، تبشیرها وانذارهای آنان برای تحقق این هدف و آرمان بزرگ بوده است.از آنجا که خداوند سبحان مالک حقیقی عالم است و برهمه چیز و همه کس ولایت دارد، انسان کامل را برای هدایت بشر به سعادت و کمال فرستاد و او را ولی خویش در زمین قرار داد و این مسیر درتمام ادیان جاری و ساری بوده تا به دین مبین اسلام رسید و با ختم نبوت،امامت ادامه دهنده هدف انبیاء برای سعادت انسان شد، و عقل حکم می‌کند که جانشین سفیران الهی شبیه‌ترین افراد به آنان باشند که براساس دیدگاه شیعه،امامان دوازده‌گانه و در عصر غیبت فقیه جامع الشرایط، براساس عقل و متون دینی برای جانشینی منصوب شده‌اند. در مقابل دیدگاه اهل سنت است که قائل به نظریه انتخاب شدند که قائل به شورا برای انتخاب شدند.آقای شمس الدین از کسانی است که این نظر را پذیرفته و برای اثبات آن به آیات شورا استنادکرده که تحقیق حاضر با شیوه تحلیلی و توصیقی، و با تأکید بر اندیشه‌های امام خمینی (ره) دلالت ادله ایشان را بررسی کرده و ولایت فقیه در عصر غیبت با استفاده از نظرات امام خمینی (ره) ثابت کرده که ایشان نیز نظریه شورا را رد کرده و درعین حال در حکومت اسلامی نقش مردم را نادیده نگرفته بلکه مردم را درحکومت اسلامی دارای نقش و جایگاه ویژه ای در تحقق حکومت می-داند.

چکیده در دوران دانشجویی، تلاش افراد برای بسط دامنه دانش و کسب تجربه‌های علمی مضاعف شده و علاوه بر آن، فرصتی برای توسعه مهارت‌های اجتماعی، مدیریت زمان و استقلال فردی فراهم می‌آید. این دوره معمولاً با چالش‌ها و تجربیات مختلفی همراه است که از جمله آن‌ها می‌توان به فشارهای تحصیلی، انطباق با شرایط و محیط جدید، دوری از خانواده و پیوندهای عاطفی اشاره نمود. همچنین این دوران می‌تواند زمان مناسبی برای کشف علایق و اهداف شغلی باشد و ارتباطات مهمی برای آینده شغلی افراد ایجاد نماید. مقاله حاضر با هدف آشنایی با نگرش دانشجویان نسبت به مسائل و معضلات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، با بهره-گیری از روش گراندد تئوری، در صدد پاسخ‌گویی به این سئوال اصلی است که دانشجویان چه مسائل و معضلاتی را در حوزه‌های سیاسی، اجتماعی و فرهنگی ایران شناسایی می‌نمایند؟ از مجموع داده‌های موجود، استنباط می‌شود که تلفیقی از مسائل و معضلات اقتصادی، فرهنگی، سیاسی و اجتماعی سبب بی‌اعتمادی به مسئولین و کاهش امید در جامعه شده است. از این‌رو دولت چهاردهم می‌تواند با اتخاذ سیاست‌های درست و مؤثر و با بهره‌گیری از پتانسیل جامعه نخبگانی کشور و اصلاح ساختارهای موجود، علاوه بر بهبود فضای عمومی کشور، زمینه مرتفع نمودن بخشی از مسائل و مشکلات کشور را فراهم نماید.

چکیده مطالعه تطبیقی انقلاب‌های اجتماعی، بر اساس نظریه‌های انقلاب همواره از جذابیت خاصی برخوردار بوده است. انقلاب 1357 جمهوری اسلامی ایران و انقلاب ژانویه 2011 م مصر، دو مورد از این انقلاب‌ها هستند که می‌توان از زوایای مختلفی به واکاوی و بررسی آنها پرداخت. از این جهت هدف پژوهش حاضر مطالعه تطبیقی مؤلفه‌های مدرنیزاسیون، طبقات انقلابی، ارتباط توسعه اقتصادی و اجتماعی با توسعه سیاسی، خشونت و سرکوب در دو انقلاب اسلامی ایران و انقلاب مصر براساس نظریه توسعه نامتوازن هانتینگتون می باشد. نگارنده در تحقیق حاضر که از روش تحلیل تاریخی- تطبیقی بهره گرفته است، می‌کوشد به این پرسش اصلی پاسخ دهد که نظریه توسعه نامتوازن تا چه اندازه قابلیت تبیین علی و انطباق با این دو انقلاب دارد؟ یافته‌های تحقیق حاکی از آن است که مدرنیزاسیون و سکولاریسم در ایران و مصر سرنوشتی متفاوت پیدا کرده، بدین صورت که در مصر عمدتا" ماهیتی دولتی به خود گرفته اما در ایران عصر پهلوی، دین و دولت به عنوان دو عنصر مجزا ولی موازی قلمداد می‌شد. در مصر نه توسعه اقتصادی و نه رشد اقتصادی اتفاق افتاد، در حالی که در ایران اواخر عصر پهلوی رشد اقتصادی اتفاق افتاد اما منجر به توسعه اقتصادی نشده است.در ایران محوریت طبقات انقلابی برعهده روحانیت شیعی بود اما در مصر مردم ارتباط چندانی با روحانیت اهل سنت برقرار نکرده و محوریت انقلاب 2011 برعهده جوانان بوده است. در مصر خشونت افراطی نظام سلفی در جهت اجبار مردم به همراهی با انقلاب به وفور رخ داده در حالی که در ایران خشونت دولتی بر ضد مردم وجود داشته است.به طور کلی اگرچه نظریه توسعه نامتوازن در مورد بعضی از جنبه های شکلی انقلاب 1357 ایران و 2011 مصر کارایی دارد اما فاقد توانایی در تبیین زوایای درونی و محتوایی این دو انقلاب است. بخصوص مؤلفه‌های فرهنگی در انقلاب اسلامی نظریه توسعه نامتوازن را با چالش اساسی مواجه ساخته است.

چکیده جلال آل­احمد به شهادت داستان­ها، مقالات و رفتار سیاسی­ اش، همواره با مسائل ایران درگیر بوده و همراه با دلمشغولی مداوم نسبت به فرهنگ، سیاست، اقتصاد و جامعه ایران، «درد ایران» و دغدغه وضعیت حال و آینده ایرانیان داشته است. آل احمد زندگی پرتلاطم و اندیشه رو به تکامل و متحولی داشته که در آثار گوناگون وی نمود یافته است و با نگاهی تاریخی به سیر زندگی و آثارش قابل بررسی می­باشد. او در محیط مذهبی متولد، در فضای مذهبی به بلوغ و در جوانی از مذهب گسست و به حزب مارکسیست توده پیوست. در ادامه راه به سوسیالیسم گرایش پیدا کرد و بعد عضو حزب نیروی سوم شد، چشمداشتی هم به جریان ملی دکتر مصدق داشت. ولی بعد از کودتای 28 مرداد 1332 در خود فرو رفت و به دنبال گمشده خود می­گشت تا اینکه سرانجام با انتشار آثاری همچون «غرب­زدگی»، «خسی در میقات» و «در خدمت و خیانت روشنفکران» و پیوستن او به اندیشه کلیت اسلام و دفاع از خون شهیدان 15 خرداد 1342، نشان داد که راه نجات را یافت و از ماکسیسم و سوسیالیسم برای همیشه گسست. آل­احمد تا هنگام مرگ از اسلام در برابر غرب­گرایی رژیم شاه دفاع نمود، اگر چه بازگشت او به اسلام بیش­تر از آن که جنبه مذهبی داشته باشد جنبه سیاسی داشت، او ریشه­ های فرهنگ و پیوند مردم ایران را در اسلام یافته بود.

چکیده شناخت ابعاد روحانیت و نگرش این نهاد به مفهوم دموکراسی سرفصلی مهم از تاریخ سیاسی ایران خصوصاً در بعد از انقلاب اسلامی ایران است که در این دوره برای اولین بار قدرت سیاسی در اختیار این نهاد مذهبی قرار گرفته است. بر این اساس هدف اصلی مقاله حاضر پاسخ به این پرسش است که فهم و برداشت روحانیت سنتی از دموکراسی چگونه بوده است؟ برای پاسخ به این پرسش با استفاده از مدل های دموکراسی «دیوید هلد» این گمانه را مطرح ساختیم که روحانیت سنتی با رد مدرنیته و بنیان های نظری دموکراسی بر پایه نوعی اسلام فقاهتی، متحجر و سنتی نگرشی آمرانه و محافظه کارانه به دموکراسی داشته است. این نوشتار با روش کیفی اندیشه آیت اله مصباح یزدی را به عنوان نماینده روحانیت سنت گرا انتخاب نموده و بر اساس شاخص های هفت گانه دموکراسی دیوید هلد مورد آزمون قرار داده است.

مطالعات و بررسی‌ها نشان دادند که روحانیت سنت گرا به نمایندگی آیت‌اله مصباح بر پایه فقه سنتی و با تفسیری ظاهری از شریعت در برابر دموکراسی و مؤلفه‌های آن مقاومت ورزیده است و تا زمانی که این طیف از روحانیت نوعی رابطه و پل دیالکتیکی میان عقلانیت دینی و سنتی با عقلانیت جدید در راستای دموکراسی برقرار نکند جهان شیعه با نمایندگان روحانی خود با خطر بنیادگرائی مواجهه خواهد شد.

چکیده هدف این پژوهش بررسی چالش‌های حکمرانی در جمهوری اسلامی ایران با محوریت جوانان نسل Z (دهه هشتادی‌ها) است. این نسل به عنوان "بومیان دیجیتال"، با آگاهی سیاسی و اجتماعی بالا و تمایل به حکمرانی مشارکتی، دغدغه‌هایی نظیر عدالت اجتماعی، حقوق بشر، حقوق زنان و آزادی‌های فردی دارند که حکمرانی کلاسیک یک‌سویه را به چالش و ضرورت حکمرانی خوب مبتنی بر تعامل را مطرح می‌کنند. این پژوهش با رویکرد تحلیل محتوای کیفی، مطالبات جوانان ۱۵ تا ۲۴ ساله (دختر و پسر) در بازه زمانی شهریور ۱۴۰۱ تا شهریور ۱۴۰۲ را از طریق مشاهده ویدئوها، متون و عکس‌های منتشر شده در فضای مجازی (اینستاگرام، توییتر و...) و همچنین دیدگاه‌ها و مصاحبه‌های پژوهشگران و کارشناسان بررسی کرده است. صدها محتوای منتشر شده در فضای مجازی و رسانه‌ها بررسی، طبقه‌بندی و به مقوله‌های کلی و زیرمقوله‌ها دسته‌بندی شدند.بر اساس فراوانی مقوله‌ها، به نتیجه‌گیری کمی در خصوص علل اصلی اعتراضات نیز رسیدیم.یافته‌ها شامل چهار محور اصلی است: باورها و ارزش‌های نسل Z، انتظارات از حاکمیت، چالش‌های نظام و پیشنهادات نسل Z برای حکمرانی. نسل Z خواهان آزادی بیان، تضمین حقوق اساسی، تساوی جنسیتی، شفافیت و پاسخگویی دولت، انتخابات آزاد و مشارکت مردمی در تصمیم‌گیری‌هاست. آن‌ها به تنوع فرهنگی، نوآوری، ارزش‌های معنوی، کیفیت زندگی و دسترسی آزاد به اطلاعات اهمیت می‌دهند.چالش‌ها شامل محدودیت‌های آزادی بیان، تحریم‌ها، عدم شفافیت و فساد است. نسل Z معتقد است مشارکت و گفتگو می‌تواند به تغییرات مثبت منجر شود. این پژوهش نشان می‌دهد حکمرانی باید با در نظر گرفتن مطالبات این نسل، به سمت حکمرانی مشارکتی، پاسخگو و شفاف حرکت کند